İstanbul Bienali’nin üç yıla yayılması fikrinden vazgeçilmiş olması iyi bir gelişme. Ancak bu gelişme ciddi bir burukluk da getiriyor beraberinde. Çünkü bu karar, kurumsal bir yüzleşmenin ya da sağlıklı bir değerlendirme sürecinin sonucu olarak değil, küratörün kişisel sebeplerle görevden ayrılmasıyla mecburen alınmış görünüyor. Oysa mesele çok daha önce, çok daha derinde başlamıştı. Danışma Kurulu’nun oybirliğiyle önerdiği Defne Ayas’ın küratör olarak atanmaması ve yerine danışma kurulunda yer alan Iwona Blazwick’in küratör olarak atanması İstanbul Bienali’nin son yıllarda yaşadığı en büyük krizlerden birine dönüştü. Şeffaflıktan uzak karar alma süreçleri, “nihai karar bizim” açıklamaları ve uluslararası alana taşan eleştiriler, bienalin itibarına ciddi zarar verdi. Neyse ki Iwona Blazwick daha sonra küratörlükten çekildi. Bunun sonucunda İstanbul Bienali 2024’ten 2025’e ertelendi. Bu kriz henüz çözülmemişken, adı üstünde iki yılda bir düzenlenmesi gereken bir bienalin, tek bir küratörün önerisiyle üç yıla yayılması fikrinin neredeyse sorgusuz kabul edilmesi ise başlı başına düşündürücüydü. Bienal, bireysel bir küratöryel deney alanı değil. İstanbul Bienali, yalnızca İKSV’nin değil, bu kentin, bu ülkenin ve yıllardır onu takip eden sanat izleyicisinin ortak değeri. Böylesine köklü ve uluslararası bir markanın temel yapısının, “farklı olsun”, “özgün dursun”, “yabancı küratörün bildiği vardır” ya da “yurt dışında böyle konuşuluyor” gerekçeleriyle esnetilmesi büyük bir hataydı. Daha da önemlisi, bu kararın arkasında güçlü ve ikna edici bir kurumsal duruş hiçbir zaman hissedilmedi. Üç yıla yayılan bienal modeli, kamuoyuna açıklanırken bile netlikten uzaktı. Bir akademi programı, bir sergi, bir başka sergi... Peki neden? İstanbul Bienali’nin gerçekten böyle bir kendini koruma hamlesine mi ihtiyacı vardı, yoksa bu, tekil bir küratöryel vizyonun kurumsal çerçevenin önüne geçmesinin bir sonucu muydu? Christine Tohmé kişisel sebeplerle görevden ayrıldı. Üç yıllık yapı iptal edildi. 18. İstanbul Bienali ilk ayağıyla tamamlanmış sayıldı. Bugün gelinen noktada, üç yıllık yapı fiilen sona erdi. İyi ki sona erdi. Çünkü bienalin ritmini bozan, izleyiciyle kurduğu sürekliliği zedeleyen ve zaten yıpranmış olan güven duygusunu daha da aşındıran bir modeldi bu. Ancak insan sormadan edemiyor: Bu karar neden en başta, sağduyuyla ve kurum tarafından alınmadı? Keşke İKSV, “Evet, bu olmadı” diyebilseydi. Keşke bu geri dönüş, kişisel bir istifanın zorunlu sonucu değil de, bir özeleştirinin ürünü olsaydı. O zaman bugün çok daha güçlü, çok daha onarıcı bir yerden konuşabilirdik. 19. İstanbul Bienali 2027’de yapılacak, küratör 2026’da duyurulacak. Danışma Kurulu’nda Ahu Antmen, Lydia Gatundu Galavu, Gözde İlkin, Renan Laru-an, Sally Tallant yer alıyor. İstanbul Bienali’nin yeniden toparlanmaya, güven tazelemeye ve en önemlisi sadık izleyicilerine kulak vermeye ihtiyacı var. Küratörler gelip geçiyor, ama İstanbul Bienali kalıcı çünkü hepimizin. Bunu unutmamak lazım.