Bütün bu yaşananlara tanık olmayı nasıl, neyle, hangi bedellerle ödüyoruz? Hannah Arendt’e göre şiddet konuşulmadığında sıradanlaşır. Peki tanığın sesi, şiddetin meşrulaşmasını geciktirmeye yeter mi? Arendt bizi şiddetin alışıldık hâle gelmesi konusunda uyarır. Kötülüğün sıradanlığı kavramıyla şiddetin canavarca bir istisna değil, gündelik dil ve bürokratik rasyonalitenin içinde işleyebilen bir mekanizma olduğunu gösterir. Bu nedenle tanıklık, sadece “orada bulunmuş” olmak değil, normalleşme sürecini bozmak anlamına gelir. Tanığın sesi, bir vicdan çağrısından çok daha fazlasıdır. Bu, anlam üretimine müdahale etmek demektir. Sanatın temel kaygılarından biri de buradan doğar. Gerçeği “doğru” anlatmanın yollarını ararken ifade edilemeyenin etrafında şekillenir sanatın eylemi. Francisco Goya’nın Savaşın Felaketleri gravürlerinde ve 3 Mayıs 1808 tablosunda, Théodore Géricault’nun Medusa’nın Salı ’nda, Pablo Picasso’nun Guernica ’sında tanıklık, olan sadece betimlenmez. Bu eserler şiddetin olağanlaşmasına karşı etik müdahale üretir. Çünkü tanıklık, yaşanan şiddeti teşhir etmekle yetinmemeli, onu mümkün kılan üretim ilişkilerini, sınıfsal konumlarını ve ideolojik örüntüyü işaret etmelidir. Çünkü, ne oldu sorusu neden oldu sorusuyla birlikte anlam kazanır. Dil, bireysel trajediyi kolektif tarihe bağladığında, acıya yol açan üretim biçimlerini görünür kıldığında dayanağını bulur. En büyük tehlike de şiddeti olaylar dizisine indirgemek. Onu meşrulaştırmak için alan açmaktır. ABD’nin Venezuela’ya yönelik saldırısını İmamoğlu’nun “askeri müdahale”, Cevdet Yılmaz’ın “kriz” diye nitelemesi ve Yılmaz’ın cumhurbaşkanının liderlik otoritesini parlatmak için araçsallaştırması, insani krizin gerçekte nerede olduğunu dünyaya ilân etmektir. Burada sorun sadece kelimeler değil, kelimelerin neyi gizlediği, neyi görünmez kıldığıdır. Tanıklık tam da bu noktada tarafsız kalamaz. Çünkü tarafsızlık, çoğu zaman mevcut düzenin tarafında saf tutmak anlamına gelir. Francisco Goya’nın Savaşın Felaketleri Goya, 3 Mayıs 1808 Théodore Géricault’nun Medusa’nın Salı Pablo Picasso, Guernica