Ο «Μαύρος Κύκνος» είναι το γεγονός που δεν χωράει στα στατιστικά μας μοντέλα, αλλά όταν συμβαίνει αναδιατάσσει το σύστημα — και μετά όλοι βρίσκουν λόγους γιατί ήταν «λογικό» να συμβεί. Το 2025 υπενθύμισε με εμφατικό τρόπο ότι η ιστορία δεν κινείται πάντα γραμμικά. Πολιτικές ανατροπές, φυσικές και ανθρωπογενείς καταστροφές, επεισόδια βίας και τεχνολογικά άλματα λειτούργησαν ως πολλαπλασιαστές αβεβαιότητας, επηρεάζοντας από τις αγορές έως την καθημερινότητα. Με εκλογικές αναμετρήσεις στον ορίζοντα, ανησυχητικά οικονομικά σημάδια και ολοένα εντονότερη κλιματική αστάθεια, το 2026 δεν προδιαγράφεται πιο ήρεμο. Σε αυτό το φόντο, το POLITICO Magazine ζήτησε από μελλοντολόγους, επιστήμονες, αναλυτές εξωτερικής πολιτικής και οικονομολόγους να σκιαγραφήσουν το «απίθανο αλλά εύλογο» γεγονός που θα μπορούσε να ανατρέψει όσα θεωρούνται δεδομένα στην παγκόσμια ζωή μέσα στη νέα χρονιά. Ο όρος «Μαύρος Κύκνος» (Black Swan) Η κοινή ομπρέλα των σεναρίων αυτών είναι ο όρος «Μαύρος Κύκνος» (Black Swan) — μια έννοια που δεν σημαίνει απλώς «κάτι κακό» ή «κάτι απρόβλεπτο», αλλά ένα συγκεκριμένο είδος γεγονότος: σπάνιο, υψηλού αντίκτυπου, έξω από τις συνηθισμένες προσδοκίες και, κυρίως, ικανό να εξηγηθεί εκ των υστέρων με τρόπο που δημιουργεί την ψευδαίσθηση ότι «θα έπρεπε να το είχαμε δει να έρχεται». Με απλά λόγια, ο «Μαύρος Κύκνος» είναι το γεγονός που δεν χωράει στα στατιστικά μας μοντέλα, αλλά όταν συμβαίνει αναδιατάσσει το σύστημα — και μετά όλοι βρίσκουν λόγους γιατί ήταν «λογικό» να συμβεί. Μια άσκηση στρατηγικής επίγνωσης Η λίστα του POLITICO δεν επιχειρεί να προβλέψει το μέλλον. Αντίθετα, λειτουργεί ως άσκηση στρατηγικής επίγνωσης: ποιες «χαμηλής πιθανότητας αλλά μεγάλης ζημιάς» αλληλουχίες θα μπορούσαν να αποσταθεροποιήσουν την οικονομία, τους θεσμούς, την ασφάλεια και την ίδια την κοινή αντίληψη της πραγματικότητας. Ένα σημαντικό μέρος των σεναρίων περιστρέφεται γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη — άλλοτε ως καταλύτη παραγωγικότητας και άλλοτε ως επιταχυντή χάους. Ο Dean W. Ball, για παράδειγμα, μιλά για την πιθανότητα «flash crashes» όχι μόνο στις αγορές αλλά και σε ευρύτερα κοινωνικοτεχνικά περιβάλλοντα, καθώς οι μελλοντικοί «γενικευμένοι» πράκτορες ΑΙ θα αλληλεπιδρούν μεταξύ τους καθημερινά, συχνά ανταγωνιστικά, σε κλίμακα εκατομμυρίων ή δισεκατομμυρίων αλληλεπιδράσεων. Οι σημερινοί αλγοριθμικοί μηχανισμοί μπορεί να προκαλέσουν αιφνίδιες βίαιες διακυμάνσεις όταν «συγκρούονται» μεταξύ τους. Ένα οικοσύστημα πιο ικανών, πιο αυτόνομων και πιο «πολυεργαλειακών» συστημάτων θα μπορούσε να παράγει αναδυόμενα φαινόμενα που δεν θα περιορίζονται στις αγορές: από αλυσιδωτές δυσλειτουργίες σε εμπορικές πλατφόρμες και εφοδιαστικές αλυσίδες μέχρι επεισόδια κυβερνοάμυνας όπου «καλοί» και «κακοί» πράκτορες ΑΙ θα τρέχουν σε ρυθμούς που δεν επιτρέπουν ανθρώπινη εποπτεία. Παράλληλα, άλλοι αναλυτές βλέπουν το 2026 ως χρονιά όπου η λάμψη της generative AI θα θαμπώσει υπό το βάρος προσδοκιών, υπερβολικής χρηματοδότησης και πολιτικών επιλογών. Ο Gary Marcus σκιαγραφεί ένα σενάριο στο οποίο η κυβέρνηση θα βρεθεί να απολογείται για τις παρενέργειες: από deepfakes και παραληρητικές συμπεριφορές που ενισχύονται από chatbots έως μεγάλες κυβερνοεπιθέσεις, αντιδράσεις για data centers, ενεργειακό κόστος και μια πιθανή υποχώρηση των ΑΙ μετοχών. Στη λογική του, η generative AI, από «χρυσό παιδί» της Silicon Valley, κινδυνεύει να μοιάζει με μόδα: λύση που αναζητά πρόβλημα, με οικονομικά που δεν «βγαίνουν», ειδικά αν οι υποσχέσεις δεν μεταφραστούν σε μετρήσιμη απόδοση. Διαταραχές που τροφοδοτούνται από χρέος και μόχλευση Από την πλευρά της πραγματικής οικονομίας, ο Mohamed A. El-Erian προειδοποιεί για διαταραχές που τροφοδοτούνται από χρέος και μόχλευση. Περιγράφει αγορές κεφαλαίου που «καίνε», χρηματοδοτώντας από τεράστια έργα ΑΙ μέχρι «ζόμπι» επιχειρήσεις, με αποτέλεσμα έναν πλούτο-στα-χαρτιά που στηρίζει κατανάλωση και ανάπτυξη. Το πρόβλημα, κατά τον ίδιο, είναι ότι το υπερ-φθηνό χρήμα και τα χαλαρά κριτήρια δανεισμού μπορούν να δημιουργήσουν συνθήκες που θυμίζουν ανησυχητικά το περιβάλλον πριν από προηγούμενες χρηματοπιστωτικές κρίσεις. Το σοκ, αν έρθει, δεν θα είναι «στενά χρηματοοικονομικό»: θα διαχυθεί στην απασχόληση, στο κόστος ζωής και θα πλήξει δυσανάλογα τους πιο ευάλωτους. Σε γεωπολιτικό επίπεδο, το κείμενο φιλοξενεί ένα δραματικό σενάριο για τη Συρία. Ο Ryan Crocker φαντάζεται ότι, μετά από έναν ασυνήθιστα κρύο χειμώνα και με δραστικές περικοπές διεθνούς βοήθειας, οι εκτοπισμένοι και οι πρόσφυγες γύρω από τη Δαμασκό, χωρίς στέγη, υγεία, εργασία και σχολεία, θα εκραγούν σε ταραχές. Η καταστολή με θανατηφόρα βία θα πυροδοτήσει ένα ντόμινο σεχταριστικών και εθνοτικών συγκρούσεων, επαναφέροντας τη χώρα σε έναν νέο, ακόμη πιο περιφερειακοποιημένο εμφύλιο, με εμπλοκή Ισραήλ, Τουρκίας και με «παίκτες» όπως το ISIS και το Ιράν να εκμεταλλεύονται το χάος. Είναι ένα σενάριο όπου μια κοινωνική θρυαλλίδα μετατρέπεται σε γεωπολιτική πυρκαγιά. «Μαύρα» σενάρια αναφορικά με την ίδια την αλήθεια Την ίδια στιγμή, ένα από τα πιο ανησυχητικά «μαύρα» σενάρια αφορά την ίδια την έννοια της αλήθειας. Η Erica Orange περιγράφει μια μετάβαση από την πολωμένη κοινωνία —όπου οι άνθρωποι διαφωνούν για την ερμηνεία των γεγονότων— σε μια ριζικά κατακερματισμένη πραγματικότητα, όπου τα γεγονότα δεν μπορούν καν να επαληθευτούν. Ultra-realistic deepfakes, «μαρτυρίες» που παράγονται αυτόματα, πλαστά έγγραφα, καταιγισμός αντικρουόμενων αφηγήσεων. Το αποτέλεσμα δεν είναι «περισσότερη παραπληροφόρηση», αλλά κατάρρευση της κοινής πραγματικότητας: οι πολίτες δεν δυσπιστούν απλώς προς την κυβέρνηση, αλλά προς τη δυνατότητα να γνωρίζουν τι είναι αληθινό. Σε αυτό το κενό, οι θεσμοί δεν ανταποκρίνονται με την ταχύτητα του ψηφιακού χώρου και η εξουσία μετατοπίζεται σε αυταρχικούς δρώντες ή σε πλατφόρμες που αυτοαναγορεύονται διαιτητές της αλήθειας. Στον ίδιο άξονα, ο Andrew Yang εξετάζει πολιτική βία ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών, με ένα πραγματικό επεισόδιο επίθεσης σε υποψήφιο να λειτουργεί ως σπίθα. Στο σενάριό του, η κατάσταση επιδεινώνεται από ένα ΑΙ-βίντεο που «δείχνει» τη δολοφονία υποψηφίου με φρικιαστικό τρόπο, χωρίς δυνατότητα άμεσης διάψευσης ή επιβεβαίωσης. Ακολουθούν αναβολές εκλογών σε ορισμένες περιφέρειες «για λόγους ασφάλειας», δικαστικές εμπλοκές, κινητοποιήσεις και ενεργοποίηση της Εθνοφρουράς, με ένα θολό πολιτικό τοπίο που διαβρώνει περαιτέρω την εμπιστοσύνη. Αν πεθάνει ο Πούτιν; Αλλού, ο Alec Ross προτείνει ένα σενάριο που θα «τίναζε τη σκακιέρα»: τον θάνατο του Βλαντίμιρ Πούτιν και την αβεβαιότητα διαδοχής σε ένα σύστημα όπου η πραγματική εξουσία μπορεί να κλίνει προς τους siloviki — τον σκληρό πυρήνα ασφαλείας. Το εύρος των πιθανών εξελίξεων, από μια σχετική αποκλιμάκωση έως μια ακόμη πιο επιθετική στάση με μεγαλύτερη «όρεξη» χρήσης του πυρηνικού οπλοστασίου, είναι αυτό που καθιστά το ενδεχόμενο τόσο αποσταθεροποιητικό. Η κλιματική διάσταση εμφανίζεται με δύο τρόπους: ως καθημερινός κίνδυνος και ως συστημικός οικονομικός περιορισμός. Η Amy Zalman περιγράφει μια τραγωδία στις ΗΠΑ, όπου ένα παιδί πεθαίνει από αφυδάτωση μετά από διακοπή νερού λόγω χρεών, σε συνθήκες ακραίας ζέστης, ενώ ταυτόχρονα τοπικές αρχές διατηρούν νερό για τη λειτουργία ενός μεγάλου data campus ΑΙ που χρειάζεται ψύξη 24/7. Το σημείο δεν είναι μόνο η τραγωδία, αλλά το πώς αποκαλύπτει τη διασταύρωση ανισότητας, υπερθέρμανσης και βιομηχανικών προτεραιοτήτων. Η Daryl Fairweather, από την άλλη, περιγράφει το σοκ που θα προέκυπτε αν μετά από διαδοχικές καταστροφές οι ασφαλιστικές σταματούσαν να εκδίδουν συμβόλαια κατοικιών σε μεγάλες περιοχές, καθιστώντας τμήματα της χώρας «μη ασφαλίσιμα» και παγώνοντας ουσιαστικά τις αγοραπωλησίες, αφού χωρίς ασφάλιση δεν υπάρχει δανεισμός. Για πρώτη φορά, ο κλιματικός κίνδυνος δεν θα είναι μελλοντική απειλή, αλλά σκληρό όριο στο πού μπορεί να ζήσει οικονομικά ένας πολίτης. Εσωτερικοί κίνδυνοι στις ΗΠΑ Στη λίστα υπάρχουν και σενάρια για θεσμικές στρεβλώσεις: από «ζώνες πατριωτικής καινοτομίας» που δημιουργούνται για επικοινωνιακούς λόγους, καταλήγοντας σε εταιρικές «πόλεις» με ασύμμετρη εξουσία, έως την πιθανότητα η ρυθμιστική πολιτική υγείας να νομιμοποιήσει ψευδοεπιστήμη του wellness, με τους πολίτες να λαμβάνουν αποφάσεις βασισμένες σε ψευδή αίσθηση επίσημης επιστημονικότητας. Και τέλος, υπάρχει ένα σκοτεινό ιστορικό ανάλογο: το ενδεχόμενο οι ΗΠΑ να εισέλθουν σε μια παρατεταμένη περίοδο χαμηλής έντασης πολιτικής σύγκρουσης τύπου «Troubles» της Ιρλανδίας, με στρατιωτικοποίηση της εσωτερικής πολιτικής και επεισόδια που θα λειτουργήσουν ως καταλύτες ριζοσπαστικοποίησης. Το κοινό νήμα αυτών των σεναρίων δεν είναι ο πανικός, αλλά η υπενθύμιση ότι το ρίσκο δεν βρίσκεται μόνο στο «πιο πιθανό». Συχνά βρίσκεται στις διασταυρώσεις: τεχνολογία και πολιτική, κλίμα και αγορές, ανισότητα και υποδομές, πληροφορία και εμπιστοσύνη. Εκεί ακριβώς ανθίζει ο «Μαύρος Κύκνος»: όταν ένα σύστημα, βέβαιο για την ομαλότητά του, ανακαλύπτει ξαφνικά πόσο εύθραυστο είναι. Διαβάστε περισσότερα στο iefimerida.gr