Βίντεο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δείχνουν γυναίκες στο Ιράν να καίνε φωτογραφίες του Ανώτατου Ηγέτη, αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, και να χρησιμοποιούν τη φλόγα για να ανάψουν τσιγάρα. Η πράξη αυτή, έντονα συμβολική, συνιστά μια διπλή πρόκληση: τόσο προς την πολιτική εξουσία του ιρανικού καθεστώτος όσο και προς τους αυστηρούς κοινωνικούς κανόνες που επιβάλλονται στις γυναίκες. Το νέο αυτό φαινόμενο εμφανίζεται σε μια περίοδο βαθιάς οικονομικής κρίσης, αυξανόμενης κοινωνικής δυσαρέσκειας και αναζωπύρωσης των διαμαρτυριών σε ολόκληρο Ιράν, ενισχύοντας την αίσθηση μιας γενικευμένης κρίσης εμπιστοσύνης προς την ηγεσία. Μια πράξη διαμαρτυρίας με πολλαπλά μηνύματα Στο Ιράν η καύση φωτογραφίας του Ανώτατου Ηγέτη θεωρείται σοβαρό ποινικό αδίκημα. Ο ρόλος του Χαμενεΐ δεν είναι μόνο πολιτικός αλλά και θρησκευτικός, γεγονός που καθιστά κάθε δημόσια πράξη ασέβειας προς το πρόσωπό του άμεση πρόκληση προς το ίδιο το κράτος. Παράλληλα, το κάπνισμα από γυναίκες σε δημόσιους χώρους παραμένει κοινωνικά κατακριτέο στο Ιράν και σε πολλές περιπτώσεις περιορίζεται από άγραφους αλλά αυστηρούς κανόνες συμπεριφοράς. Συνδυάζοντας και τις δύο αυτές απαγορευμένες πράξεις - την καύση της φωτογραφίας του Χαμενεΐ και το άναμμα τσιγάρου από τη φλόγα – οι Ιρανές γυναίκες στέλνουν ένα μήνυμα απόρριψης της κρατικής εξουσίας και αμφισβήτησης των ρόλων, που τους έχουν επιβληθεί. Αναλυτές επισημαίνουν ότι τέτοιου είδους ατομικές, συμβολικές διαμαρτυρίες είναι δυσκολότερο να κατασταλούν, καθώς δεν βασίζονται σε μαζικές συγκεντρώσεις που μπορούν εύκολα να διαλυθούν. Παράλληλα, το οπτικό τους μήνυμα είναι άμεσα κατανοητό και διαδίδεται ταχύτατα εκτός των συνόρων του Ιράν, διατηρώντας το διεθνές ενδιαφέρον στραμμένο στη χώρα. Η σκιά της Μαχσά Αμινί Η νέα αυτή μορφή διαμαρτυρίας εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο αντίστασης που ξεκίνησε μετά τον θάνατο της Μαχσά Αμινί . Η 22χρονη συνελήφθη τον Σεπτέμβριο του 2022 από την Αστυνομία Ηθών στην Τεχεράνη, με την κατηγορία ότι παραβίασε τον υποχρεωτικό για τις γυναίκες ενδυματολογικό κώδικα περί χιτζάμπ. Σύμφωνα με αυτόπτες μάρτυρες, ξυλοκοπήθηκε κατά τη διάρκεια της κράτησής της, κάτι που οι ιρανικές Αρχές αρνήθηκαν. Η Αμινί κατέρρευσε, μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο και πέθανε τρεις ημέρες αργότερα. Ο θάνατός της πυροδότησε μαζικές διαδηλώσεις που συνεχίστηκαν έως το 2023 και χαρακτηρίστηκαν ως η σοβαρότερη πρόκληση για την Ισλαμική Δημοκρατία από την επανάσταση του 1979. Συμβολική αντίσταση και «έξυπνες» τακτικές Κατά τη διάρκεια εκείνων των κινητοποιήσεων οι διαδηλωτές υιοθέτησαν ευέλικτες μορφές δράσης, όπως μικρές και γρήγορες συγκεντρώσεις αντί για μεγάλες πορείες. Οδοφράγματα με οχήματα, κάδους απορριμμάτων ή ακόμη και αναποδογυρισμένα περιπολικά χρησιμοποιήθηκαν για να καθυστερήσουν τις δυνάμεις ασφαλείας του καθεστώτος. Άλλοι διαμαρτύρονταν από τα παράθυρα και τις ταράτσες των σπιτιών τους, ενώ συμβολικές πράξεις - όπως το κάψιμο χιτζάμπ, το κόψιμο μαλλιών, η ρίψη κόκκινης μπογιάς σε σιντριβάνια ή το χτύπημα των τουρμπανιών κληρικών στον δρόμο - έγιναν εμβλήματα αντίστασης των Ιρανών. Η στήριξη επεκτάθηκε και στον ακαδημαϊκό χώρο, με πανεπιστημιακούς και εκπαιδευτικούς να μποϊκοτάρουν μαθήματα ή να παραιτούνται σε ένδειξη αλληλεγγύης. Το άναμμα τσιγάρων με τις φλεγόμενες φωτογραφίες του Χαμενεΐ φαίνεται να αποτελεί τη φυσική συνέχεια αυτής της παράδοσης συμβολικής ανυπακοής. Οικονομική ασφυξία και νέα κύματα διαμαρτυριών στο Ιράν Το Ιράν αντιμετωπίζει σήμερα υψηλό πληθωρισμό, αυξήσεις στις τιμές βασικών αγαθών και ραγδαία υποτίμηση του εθνικού του νομίσματος, του ριάλ, γεγονός που έχει μειώσει δραστικά την αγοραστική δύναμη των πολιτών. Η οικονομική πίεση οδήγησε σε νέες διαδηλώσεις, που ξεκίνησαν από το Μεγάλο Παζάρι της Τεχεράνης και εξαπλώθηκαν και στις 31 επαρχίες του Ιράν. Σύμφωνα με το πρακτορείο HRANA, τουλάχιστον 34 διαδηλωτές και τέσσερα μέλη των δυνάμεων ασφαλείας σκοτώθηκαν, ενώ περίπου 2.200 άτομα συνελήφθησαν. Οι ιρανικές Αρχές αναγνωρίζουν ότι τα οικονομικά αιτήματα των διαδηλωτών είναι «νόμιμα» , ωστόσο η απάντηση στους δρόμους περιλαμβάνει χρήση δακρυγόνων και βίαιες επεμβάσεις των δυνάμεων καταστολής, ιδιαίτερα όταν κλιμακώνονται οι διαμαρτυρίες. Πίεση στο καθεστώς των μουλάδων Την ίδια στιγμή, η περιφερειακή ισχύς του Ιράν εμφανίζεται αποδυναμωμένη. Επιθέσεις του Ισραήλ σε οργανώσεις που υποστηρίζονται από την Τεχεράνη, καθώς και η απομάκρυνση του Σύρου ηγέτη Μπασάρ αλ-Άσαντ από την εξουσία, έχουν περιορίσει την επιρροή της χώρας στη Μέση Ανατολή. Ο 86χρονος Χαμενεΐ, που κατέχει την απόλυτη εξουσία εδώ και δεκαετίες, δηλώνει ότι το Ιράν «δεν θα υποκύψει στον εχθρό». Ωστόσο, πρώην αξιωματούχοι αναγνωρίζουν ότι δεν υπάρχουν εύκολες λύσεις, καθώς οι μακροχρόνιες στρατηγικές του καθεστώτος - από τις περιφερειακές συμμαχίες έως τα πυρηνικά και πυραυλικά προγράμματα - γίνονται ολοένα δυσκολότερες στη διαχείριση. Για τους εξόριστους αντιπάλους της Ισλαμικής Δημοκρατίας, η τρέχουσα αναταραχή ίσως αποτελεί ευκαιρία αποδυνάμωσης του καθεστώτος. Παραμένει, ωστόσο, ασαφές πόση πραγματική απήχηση έχουν στο εσωτερικό της χώρας. Διαβάστε περισσότερα στο iefimerida.gr