План за Гренланд што може да спречи судир меѓу САД и Данска Александра Спасеска 13.01.2026 / 15:11 Свет Претседателот на САД, Доналд Трамп, ја изрази својата намера САД да го преземат Гренланд од Данска, предизвикувајќи дипломатска криза и барање решение што би спречило конфликт во рамките на НАТО алијансата. Изјавата на Трамп дека САД „ќе го добијат Гренланд вака или онака“ предизвика остра реакција од Данска и загриженост кај западните сојузници, пишува Telegraph . „Ако не го земеме Гренланд, ќе го земат Русија или Кина, и нема да дозволам тоа да се случи“, рече претседателот Трамп. Неговата решителност предизвика дискусии за можни сценарија за да се избегне ситуација во која САД би употребиле сила против сојузничка земја. Данската премиерка Мете Фредериксен предупреди за последиците од таков потег. „Ако САД одлучат воено да нападнат друга земја од НАТО, тогаш сè запира“, рече таа. „Вклучувајќи го и нашиот договор со НАТО, а со тоа и безбедноста што е обезбедена од крајот на Втората светска војна“. Кризата треба да почне да се решава уште в среда, за кога е закажана средбата на американскиот државен секретар Марко Рубио со данските претставници. Решение моделирано според Кипар Додека се разгледуваат планови за нова мисија на НАТО за обезбедување на Гренланд, моделот применет на Кипар се споменува како можно решение. Веќе 65 години, медитеранскиот остров е домаќин на британски воени бази, како што се RAF Акротири и станицата за прислушување GCHQ во Декелија. Специјалната карактеристика на овие објекти е тоа што се наоѓаат на британска суверена територија. Областите Акротири и Декелија, кои опфаќаат 98 квадратни милји или три проценти од островот, законски се сметаат за дел од Обединетото Кралство. Според предлогот, американските воени инсталации во Гренланд би можело да се трансформираат во „суверени базни зони“. Со оглед на тоа што таков аранжман функционира со децении на Кипар, се верува дека би било релативно едноставно да се примени на пространиот и ретко населен Гренланд. Мајкл Кларк, гостин професор на Одделот за воени студии на Кингс колеџ во Лондон, смета дека идејата има одредена веродостојност. „Тоа би можело да биде начин да му се даде на Трамп победа каква што сака“, рече Кларк. Воено присуство на САД и мотивите на Трамп Јавно изјавените причини на Трамп за преземање на Гренланд, како што е националната безбедност, изгледаат неосновани. САД и Данска имаат договор од 1951 година што им дозволува на САД да „градат, инсталираат, одржуваат и управуваат“ со која било воена база на Гренланд, како и со персоналот на станицата. Американската војска, исто така, има слободен пристап до морињата околу островот, што значи дека веќе може да се спротивстави на потенцијалните закани од руски или кинески бродови. За време на Студената војна, САД изградија најмалку 17 инсталации околу островот според овој договор. Меѓу нив беше и таен „град под мразот“ познат како Camp Century, лансиран во 1960 година како дел од Проектот Iceworm. Во овој подземен комплекс, напојуван од нуклеарен реактор, 200 експерти ја истражуваа можноста за криење нуклеарни ракети под ледената капа. Суверена територија на САД Проектот беше напуштен во 1967 година откако се покажа дека поместувањето на мразот го прави местото нестабилно. По завршувањето на Студената војна, САД ги затворија речиси сите свои бази во Гренланд. Денес, единствениот преостанат американски објект е вселенската база Pituffik, каде што околу 200 лица ги следат балистичките ракети. Доколку Pituffik, а можеби и напуштените локации како Camp Century, станат суверена американска територија, Трамп би можел да тврди дека обезбедил нова територија за Соединетите Американски Држави. Со оглед на тоа што Гренланд има површина од повеќе од 836.000 квадратни милји и население од само 56.000, таков потег би имал занемарлив практичен ефект. Цената на компромисот Експертите веруваат дека вистинската мотивација на Трамп лежи во желбата за историско наследство, споредливо со купувањето на Луизијана во 1803 година или Алјаска во 1867 година. „Вистинскиот проблем е што Трамп сака да додаде многу територија на САД за да го добие својот лик на планината Рашмор“, вели професорката Кларк. „Тој нема да ја добие Нобеловата награда за мир, па затоа сака некаков друг вид награда“. Марион Месмер, директорка на Програмата за меѓународна безбедност во Институтот Чатам Хаус, се согласува дека суверените бази би можеле да бидат решение, но додава дека тоа би било „горчливо апче“ за Данска. „Сè уште би било голема отстапка за Данска и Гренланд, но подобра отстапка отколку ризикувањето со американски напад, па затоа разбирам зошто Данска и Гренланд би можеле да се согласат на тоа“, вели таа. Суверени зони Постои опасност Трамп да дејствува еднострано и да прогласи американски суверенитет над постојните и поранешните бази. Затоа, најдобрата опција за Данска би можела да биде да го спречи таков потег и да понуди создавање суверени зони. Алтернатива, како што е одбивањето на преговори, би го зголемила ризикот од воена акција. Дури и ако конфликтот се реши на овој начин, професорот Кларк верува дека исходот би го ослабнал Западот. „НАТО ќе страда како резултат на тоа, поради фактот што тие мораа да го „купат“, а Данска ќе страда, па НАТО би излегло од ова послаб“, заклучува тој. „Но, тоа нема да биде толку деструктивно како можна алтернатива.“ Гренланд САД НАТО Данска Автор/Извор А.С. Прикажи во метро On