Η Σταυριάνα Κοφτερός, Πρεσβευτής του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Καινοτομίας (EIC), στη συνέντευξή της στο In Business News με αφορμή Ημερίδα Πληροφόρησης του EIC (EIC Information Day) που θα πραγματοποιηθεί στις 18 Φεβρουαρίου στη Λευκωσία, μιλά για τον ρόλο του ισχυρότερου deep-tech επενδυτή της Ευρώπης, τις αλλαγές στο Πρόγραμμα Εργασίας, τα πραγματικά φίλτρα αριστείας και το τι χρειάζεται η Κύπρος για να περάσει από την υπόσχεση στην παγκόσμια κλίμακα. Ως Πρεσβευτής του EIC, πώς βλέπετε την εξέλιξη του ρόλου του Συμβουλίου στη διαμόρφωση της ευρωπαϊκής αγοράς βαθιάς τεχνολογίας (deep-tech) τα επόμενα χρόνια; Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Καινοτομίας (EIC) -με βασικό πυλώνα το Ταμείο του EIC (EIC Fund) - εξελίσσεται χρόνο με τον χρόνο στον ισχυρότερο παίκτη με την μεγαλύτερη επιρροή στην ευρωπαϊκή και παγκόσμια αγορά deeptech. Το EIC Fund, που ιδρύθηκε το 2020, αποτελεί σήμερα τον μεγαλύτερο deeptech επενδυτή στην Ευρώπη, με κεφαλαιοποίηση που υπερβαίνει τα 4 δισ. ευρώ. Μέσω της παροχής μακροπρόθεσμων κεφαλαίων και στρατηγικών συνεπενδύσεων, το EIC Fund ενδυναμώνει οραματιστές επιχειρηματίες να φέρουν πραγματικά καινοτόμες τεχνολογίες στην αγορά, ενισχύοντας την ανταγωνιστικότητα και την ηγετική θέση  της Ευρώπης στην καινοτομία. Η σχετικά νέα Πλατφόρμα Στρατηγικών Τεχνολογιών για την Ευρώπη (STEP) του EIC παρέχει μεγαλύτερη επένδυση (έως 30 εκατ. ευρώ ανά εταιρεία), βοηθώντας τις εταιρείες deeptech να αναπτυχθούν και να ανταγωνιστούν διεθνώς παραμένοντας στην Ευρώπη. Μαζί με το ευρύ χαρτοφυλάκιο έργων και εταιρειών που υποστηρίζονται από το EIC, αυτά τα λεγόμενα big tickets αναμένεται να αναπτυχθούν ραγδαία χάρη στην εισροή χρηματοδότησης, καθιστώντας τις εταιρείες αυτές πρωταγωνιστές στην παγκόσμια αγορά, χάρη στη στήριξη του EIC. Το EIC ιδρύθηκε στο πλαίσιο του προγράμματος Horizon Europe (2021-2027) με προϋπολογισμό 10,1 δισ. ευρώ για επτά έτη, με σκοπό τη στήριξη καινοτομιών που αλλάζουν τους κανόνες του παιχνιδιού - από την έρευνα πρώιμου σταδίου έως το proof of concept, τη μεταφορά τεχνολογίας και την κλιμάκωση των startups. Καθώς η ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα και η στρατηγική αυτονομία τίθενται στο επίκεντρο, πιστεύω ότι το EIC θα συνεχίσει να αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο του FP10, του διαδόχου προγράμματος του Horizon Europe (2027-2035). Με βάση την εμπειρία σας ως μέλος κριτικών επιτροπών, ποια χαρακτηριστικά διακρίνουν τις πραγματικά επαναστατικές startups; Aκριβώς τα ίδια χαρακτηριστικά που αναζητά ένα ταμείο Venture Capital που επενδύει σε deeptech: ξεκάθαρη καινοτομία, θωρακισμένη επιστήμη και τεχνολογία με σαφές ανταγωνιστικό πλεονέκτημα, μεγάλη αγορά - σε δισεκατομμυύρια, φιλόδοξες και βάσιμες προβλέψεις, επικυρωμένο επιχειρηματικό μοντέλο, ταύτιση προϊόντος-αγοράς Product-Market-Fit), σχετικό πλάνο εισόδου στην αγορά (Go-To-Market) και, οπωσδήποτε, μια εξαιρετική ομάδα ικανή να υλοποιήσει το όραμα με κίνητρα ανάλογα με το στάδιο της εταιρείας. Τέλος, διάθεση για χρηστή διακυβέρνηση και καθαροί πίνακες κεφαλαιοποίησης. Τα πάντα έχουν σημασία, καθώς οτιδήποτε μπορεί να εξελιχθεί είτε σε αιχμή του δόρατος είτε σε «αχίλλειο πτέρνα», αλλά δίνουμε ιδιαίτερη βαρύτητα στην επιστήμη, την τεχνολογία και την καινοτομία. Το κριτήριο της Αριστείας είναι το σημαντικότερο, διότι, κατά κανόνα, τα άλλα δύο (Αντίκτυπος και Υλοποίηση) διορθώνονται αν η ομάδα αξιοποιήσει την ανατροφοδότηση, αλλά είναι εξαιρετικά δύσκολο να διορθωθεί η αριστεία αν αυτή απουσιάζει. Τι νέο υπάρχει στο Πρόγραμμα Εργασίας του EIC και ποιες ευκαιρίες θεωρείτε καταλληλότερες για τις κυπριακές startups; Το Πρόγραμμα Εργασίας 2026 εισάγει τις Προκλήσεις Προηγμένης Καινοτομίας (EIC Advanced Innovation Challenges), ένα πιλοτικό πρόγραμμα στα πρότυπα του αμερικανικού ARPA (Advanced Research Projects Agency) για έργα υψηλού ρίσκου και υψηλού αντίκτυπου. Οι διευθυντές προγραμμάτων του EIC έχουν πλέον ενεργό ρόλο στη διαχείριση των προσκλήσεων, οι οποίες ακολουθούν μια προσέγγιση δύο σταδίων και εστιάζουν σε στρατηγικούς τομείς όπως η τεχνητή νοημοσύνη, η κβαντική πληροφορική και οι περιβαλλοντικές τεχνολογίες. Μια άλλη σημαντική εξέλιξη είναι η σημαντική απλούστευση του EIC Accelerator: οι πλήρεις προτάσεις μειώθηκαν από 50 σε 20 σελίδες, οι διαδικασίες αξιολόγησης έγιναν ταχύτερες (με αξιολογήσεις κάθε δύο μήνες αντί για έξι) και πιο ισχυρές, με βαθύτερη τεχνολογική αξιολόγηση που προλαμβάνει τον δέοντα έλεγχο που απαιτείται για επενδύσεις. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το EIC Pre-Accelerator, ένα χρηματοδοτικό σχήμα που στοχεύει να γεφυρώσει το χάσμα για startups πρώιμου σταδίου σε χώρες διεύρυνσης, δηλαδή περιοχές με χαμηλότερες επιδόσεις καινοτομίας, στις οποίες περιλαμβάνεται η Κύπρος. Το πρόγραμμα παρέχει επιχορηγήσεις από 300.000 έως 500.000 ευρώ, καθώς και καθοδήγηση και δικτύωση. Η επιτυχής ολοκλήρωση του Pre-Accelerator προσφέρει μια διαδρομή fast track στο πλήρες πρόγραμμα του EIC Accelerator. Ποια είναι τα συνηθέστερα λάθη ή παγίδες που εντοπίζετε σήμερα όταν κυπριακές εταιρείες αιτούνται χρηματοδότηση από το Accelerator ή το Pathfinder; Δεν έχω πρόσβαση σε αυτά τα δεδομένα. Ωστόσο, η αλήθεια είναι ότι μέχρι στιγμής καμία κυπριακή startup δεν έχει φτάσει στο στάδιο των προσωπικών συνεντεύξεων του Accelerator. Σε μια τόσο ανταγωνιστική διαδικασία όπου συμμετέχει η ελίτ των ευρωπαϊκών startups, αυτό που μετράει είναι το ύψος του πήχη. Όταν μιλάμε για πραγματική καινοτομία και αντίκτυπο, εννοούμε βελτίωση κατά τουλάχιστο μία τάξη μεγέθους. Πώς ακριβώς ξεπερνάτε κατά 10 φορές η τρέχουσα τεχνολογία αιχμής; Πώς αυτό το πλεονέκτημα μεταφράζεται σε μια εταιρεία δισεκατομμυρίων; Είναι η ομάδα σας η καλύτερη στον κόσμο, με το απαραίτητο πάθος και ανθεκτικότητα για τον συγκεκριμένο σκοπό; Ποια βήματα θεωρείτε κρίσιμα για να μεταβεί η Κύπρος από έναν αναδυόμενο σε έναν πραγματικά ανταγωνιστικό κόμβο καινοτομίας στην Ευρώπη; Πολλοί παράγοντες παίζουν ρόλο. Και ολόκληρο το οικοσύστημα είναι σημαντικό: το ρυθμιστικό περιβάλλον, η φορολογία, η δεξαμενή ταλέντων κ.λπ. Υπάρχει όμως ένα πράγμα που εξαρτάται αποκλειστικά από εμάς, ως άτομα. Αυτό που κάνει τα πράγματα να συμβαίνουν όχι χάρη στα υπόλοιπα, αλλά παρά τα υπόλοιπα: η νοοτροπία. Μια νοοτροπία ανθεκτική, που σκέφτεται φιλόδοξα, εργάζεται σκληρά, δεν δέχεται το «όχι» ως απάντηση, παίρνει μαθήματα από τις αποτυχίες, προσαρμόζεται και κάνει ό,τι χρειάζεται για να αναπτυχθεί, μακριά από τον εφησυχασμό. Πώς μπορεί να βελτιωθεί η συνεργασία μεταξύ startups, επενδυτών και κράτους; Τίποτα δεν νικά τη δύναμη της συλλογικότητας. Η σύγκλιση -μέσω κοινών στόχων και αξιών- όσων έχουν τις ιδέες (startups), όσων έχουν τα κεφάλαια (επενδυτές) και όσων μπορούν να άρουν τα εμπόδια και να παρέχουν στήριξη (κράτος), μπορεί να δημιουργήσει πρόσφορο έδαφος καινοτομίας και μια στέρεη βάση για την επιτυχία. Ειδικά για την Κύπρο, είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι πρέπει να φύγουμε από τη μέση και να αφήσουμε την ελεύθερη αγορά να λειτουργήσει. Σε αυτό το πλαίσιο, η σημαντικότερη επερχόμενη εξέλιξη είναι το EU-INC, γνωστό ως το «28th Regime» - μια ενιαία νομική οντότητα, έγκυρη σε όλη την Ε.Ε., χωρίς να χρειάζεται η ίδρυση θυγατρικών  σε κάθε ευρωπαϊκή χώρα του Go-To-Market. Τώρα που η Κύπρος έχει την Προεδρία του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, είναι η κατάλληλη στιγμή να το προωθήσει, καθώς είναι ίσως ο μόνος κανονισμός στην υπερ-ρυθμισμένη Ευρώπη που έχει νόημα για την ανταγωνιστικότητα, βοηθώντας τις startups να αναπτυχθούν γρήγορα διασυνοριακά. Τα τολμηρά οράματα απαιτούν τολμηρές πράξεις. Η παρουσία των γυναικών στην τεχνολογία αυξάνεται, αλλά όχι με τον επιθυμητό ρυθμό. Ποιο είναι το πραγματικό εμπόδιο σήμερα; Θα μπορούσα να παραθέσω πολλούς λόγους: η διστακτικότητα γυναικών με εξειδίκευση STEM να ιδρύσουν δικές τους εταιρείες deeptech λόγω αποστροφής στο ρίσκο, ο ρόλος τους στη φροντίδα της οικογένειας, η μικρότερη ροή κεφαλαίων προς γυναικείες επιχειρήσεις παγκοσμίως και οι υποσυνείδητες προκαταλήψεις στον εργασιακό χώρο. Χρειαζόμαστε πρωτοβουλίες για να σπάσει η λεγόμενη γυάλινη οροφή. Το EIC διαθέτει προγράμματα όπως το Women Leadership Program, το Women Tech EU και ποσοστώσεις (στόχος για 40% γυναικεία εκπροσώπηση στις τελικές συνεντεύξεις του Accelerator). Θέλω να είμαι σαφής: αυτό δεν είναι «χάρη» προς τις γυναίκες - όλα τα υπόλοιπα κριτήρια αξιολόγησης παραμένουν το ίδιο αυστηρά. Είναι μια αναγκαία, θετική παρέμβαση μέχρι την οριστική εξάλειψη των προκαταλήψεων. Χρειαζόμαστε περισσότερες τέτοιες πράξεις θετικής διάκρισης μέχρι να μην τις χρειαζόμαστε καθόλου. Τι καθιστά την Ευρώπη ελκυστική επιλογή για την ίδρυση και την ανάπτυξη μιας startup; Είναι ένας όμορφος τόπος διαβίωσης με ισχυρά εργασιακά δικαιώματα, ιδανικός για τη δημιουργία ενός βιώσιμου ανθρώπινου  δυναμικού. Υπάρχει απίστευτη έρευνα που περιμένει να εμπορευματοποιηθεί και μια τεράστια δεξαμενή ταλέντων STEM. Οι δομές στήριξης είναι παρούσες και η χρηματοδότηση αυξάνεται. Οι γλωσσικές και πολιτισμικές διαφορές δεν αποτελούν πλέον ανυπέρβλητο εμπόδιο. Και μόλις περάσει ο κανονισμός EU-INC, η Ευρώπη θα γίνει επιλογή και μαζικό εκκολαπτήριο για μονόκερους. Πώς αξιοποιεί το EIC την αριστεία της Ευρώπης στο STEM για να τη μετατρέψει σε λύσεις αγοράς; Το EIC είναι από τα λίγα προγράμματα που παρέχουν χρηματοδότηση και υπηρεσίες επιτάχυνσης σε όλο τον κύκλο ζωής της καινοτομίας. Το Pathfinder χρηματοδοτεί έρευνα πρώιμου σταδίου, το Transition υποστηρίζει τη μετάβαση από το εργαστήριο στην αγορά και το Accelerator στοχεύει σε startups με καινοτομίες υψηλού αντίκτυπου. Επιπλέον, πρωτοβουλίες όπως το Business Acceleration Services (BAS) και το EIC Tech to Market (T2M) βοηθούν στη γεφύρωση του χάσματος μεταξύ εργαστηρίου και εμπορικής εφαρμογής. Βλέπετε συγκεκριμένες τεχνολογικές τάσεις όπου οι κυπριακές ομάδες έχουν δυναμική να διακριθούν διεθνώς; Οι κυπριακές ομάδες είναι εξίσου ταλαντούχες και ικανές με οποιαδήποτε ομάδα στον κόσμο. Κάθε εθνικό οικοσύστημα έχει τις δικές του προκλήσεις και πλεονεκτήματα, η νοοτροπία και η επιμονή είναι οι παράγοντες που κάνουν τη διαφορά. Προσωπικά, θεωρώ τις επιστήμες ζωής και υγείας ιδιαίτερα ισχυρούς τομείς στην Κύπρο, με υψηλά επίπεδα αριστείας. Αυτό που λείπει, για να είμαι ειλικρινής, είναι η όρεξη, το πάθος, το grit και η ταπεινότητα να κυνηγήσει κανείς  ανελέητα την εμπορευματοποίηση μέσα από τις αβεβαιότητες της επιχειρηματικότητας. Όσο περισσότερο δουλεύουμε πάνω στη νοοτροπία μας, παράγωγο συνειδητής πειθαρχίας και οράματος, οι Κύπριοι θα είναι ασταμάτητοι. Πλέον, σε αντίθεση με τη δημοφιλή φράση, ούτε ο ουρανός δεν είναι το όριο!