Sosyal güvenlik sisteminde ölüm aylığı, sigortalının ölümü sonrasında geride kalan yakınlarının ekonomik güvenliğini sağlamaya yönelik en temel düzenlemelerden biridir. Ancak bu aylık, her ölüm halinde kendiliğinden bağlanan bir ödeme değildir. Kimlerin hak sahibi sayılacağı, hangi koşulların aranacağı ve aylığın hangi durumlarda devam edeceği ya da sona ereceği belirli kurallara bağlanmıştır. Bu yazıda ölüm aylığına ilişkin uygulama esasları, soru başlıkları altında ve bütüncül bir bakışla ele alınmaktadır. ÖLÜM AYLIĞI NEDİR VE HANGİ AMAÇLA BAĞLANIR? Ölüm aylığı, sigortalının ya da gelir veya aylık almakta iken vefat eden kişinin ardından, belirli şartları taşıyan hak sahiplerine bağlanan sürekli nitelikte bir ödemedir. Temel amaç, sigortalının ölümüyle birlikte onun maddi desteğinden yoksun kalan kişilerin korunmasıdır. Bu yönüyle ölüm aylığı, sosyal güvenliğin koruyucu ve telafi edici işlevinin somut bir yansımasıdır. ÖLÜM AYLIĞININ BAĞLANABİLMEİ İÇİN SİGORTALI AÇISINDAN HANGİ KOŞULLAR ARANIR? Ölüm aylığının bağlanabilmesi için sigortalının, ölüm tarihinde uzun vadeli sigorta kolları bakımından belirli prim ve sigortalılık süresi koşullarını sağlamış olması gerekir. Sigortalının gelir veya aylık almakta iken vefat etmesi halinde, prim ve süre yönünden ayrıca bir şart aranmaz. Ancak aylık veya gelir almayan sigortalılar açısından belirli asgari koşullar öngörülmüştür. Buna göre, sigortalının en az 1.800 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş olması halinde hak sahiplerine ölüm aylığı bağlanır. Bunun yanında, sigortalının en az 5 yıldan beri sigortalı bulunması ve toplam 900 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş olması durumunda da ölüm aylığı bağlanması mümkündür. Bu iki şarttan herhangi birinin sağlanması yeterli kabul edilmektedir. Ancak borçlanma yoluyla kazanılan süreler bakımından, ölüm tarihinde borcun ödenmiş olması şarttır. Ölümden sonra yapılan borçlanmalar, ölüm aylığı bağlanmasına esas prim gün sayısının hesabında dikkate alınmaz. Bu yönüyle prim şartlarının, ölüm anı itibarıyla fiilen kazanılmış olması gerekmektedir.. BU ŞARTLAR SAĞLANMIŞSA ÖLÜM AYLIĞI KİMLERE BAĞLANIR? Ölüm aylığı, belirli bir sıralama ve öncelik çerçevesinde eşe, çocuklara ve anne-babaya bağlanabilir. Ancak bu kişilerden her biri açısından hak sahipliği otomatik değildir. Aylığın bağlanabilmesi için her grubun kendi içinde ayrıca değerlendirilen koşulları taşıması gerekir. Sağ kalan eş açısından: Sağ kalan eşin ölüm aylığı alabilmesi için, sigortalının ölüm tarihinde evlilik bağının devam ediyor olması gerekir. Boşanmış eşler bu kapsamda değerlendirilmez. Eşin çalışıyor olması ya da kendi sigortalılığı nedeniyle gelir veya aylık alması, aylığın tamamen kesilmesine yol açmaz; ancak bağlanacak payın oranı bu duruma göre belirlenir. Bu yaklaşım, eşin tamamen koruma dışı bırakılmaması ilkesine dayanır. Çocuklar için ölüm aylığı: Çocuklar bakımından değerlendirme daha ayrıntılıdır. Yaş, cinsiyet, öğrenim durumu ve çalışma hali birlikte ele alınır. Erkek çocuklar için belirli yaş sınırları öngörülmüş, öğrenimin devam etmesi halinde bu sınırların uzayabileceği kabul edilmiştir. Kız çocukları için ise evlenme ve sigortalı çalışma belirleyici kriterlerdir. Evlenen kız çocuklarının aylıkları kesilmekte, evliliğin sona ermesi durumunda yeniden aylık bağlanabilmektedir. Çalışmaya başlayan ya da kendi sigortalılığı nedeniyle gelir veya aylık alan çocukların ise ölüm aylığı hakları sona ermektedir. Öğrencilik durumunda ise   , özellikle erkek çocuklar açısından ölüm aylığının devamı bakımından kritik bir rol oynar.  Buna göre, ortaöğrenime devam eden erkek çocuklar 20 yaşını dolduruncaya kadar, yükseköğrenime devam eden erkek çocuklar ise 25 yaşını dolduruncaya kadar ölüm aylığı alabilmektedir. Öğrenim görmeyen erkek çocuklar için ölüm aylığı 18 yaşın doldurulmasıyla sona ermektedir. Bu yaş sınırlarının uygulanabilmesi için öğrenimin fiilen devam etmesi ve belgelendirilmesi zorunludur. Öğrencilik durumunun sona ermesi, yaş sınırı dolmadan gerçekleşse dahi ölüm aylığının kesilmesine neden olur. Ayrıca yaş sınırının dolduğu tarih itibarıyla, öğrenim devam ediyor olsa bile ölüm aylığı kesilir. Bu nedenle ölüm aylığının devamında yaş ve öğrenim durumunun birlikte değerlendirilmesi gerekmektedir. ANNE VE BABAYA ÖLÜM AYLIĞI BAĞLANMASI HANGİ HALLERDE MÜMKÜNDÜR? Anne ve baba için ölüm aylığı, tali nitelikte bir hak olarak düzenlenmiştir. Öncelikle diğer hak sahiplerinden artan bir pay bulunması gerekir. Bunun yanında anne ve babanın gelir ve aylık durumları da dikkate alınır. Geçimlerini sigortalıdan sağladıklarının anlaşılması halinde aylık bağlanabilmektedir. Bu düzenleme, anne ve babanın ekonomik açıdan korunmaya muhtaç olup olmadığının tespiti esasına dayanmaktadır. ÖLÜM AYLIĞI HANGİ DURUMLARDA SONA ERER? Hak sahiplerinin durumlarında meydana gelen değişiklikler, ölüm aylığının kesilmesine neden olabilir. Eşin yeniden evlenmesi, çocukların çalışmaya başlaması, kız çocuklarının evlenmesi ya da anne ve babanın gelir durumlarının değişmesi bu haller arasında yer alır. Ayrıca gerçeğe aykırı beyan veya bildirim yapılması durumunda, yersiz ödenen aylıkların geri alınması söz konusu olmaktadır. *Bu içerik serbest gazeteci veya konuk yazarlar tarafından hazırlanmıştır. Bu içerikte yer alan görüş ve ifadeler yazara aittir ve Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir. ölüm aylığı nasıl bağlanır ölüm aylığı şartları Okan Karagülle, Independent Türkçe için yazdı Okan Karagülle Cuma, Ocak 16, 2026 - 17:15 Main image:

Fotoğraf: AA