Þetta byrjaði eins og útsending frá geimskoti, enda sést geimflaug greinilega í startholunum. Hún tekur á loft og geimfari er mættur á tunglið og dregur þar fána að húni. Það er ekki bandaríski fáninn heldur síbreytilegur, litskrúðugur fáni með þremur bókstöfum, M T V. Undir hljómar gítarriff, vísbending um það sem koma skal. Og svo fór í loftið fyrsta tónlistarmyndbandið af mörgum sem á eftir komu. Valið á því fyrsta var ekki tilviljun, Video Killed the Radio Star með The Buggles. Lagið og myndbandið var reyndar tveggja ára gamalt en þótti hæfa tilefninu. Sjónvarpsstöðin MTV hafði mikil áhrif á tónlistar- og kvikmyndaiðnaðinn fyrir aldamót. Síðustu ár hefur verulega dregið úr umsvifum stöðvarinnar. Í Heimskviðum var rýnt í sögu MTV í tali og tónum. Þetta var á miðnætti 1. ágúst árið 1981 í Bandaríkjunum, upphafið á MTV. Upphafið má sjá í spilaranum hér að ofan. Í Heimskviðum helgarinnar var farið yfir sögu og áhrif MTV. Þáttinn má hlusta á í spilaranum hér að neðan. Sjónvarpsstöðin MTV hafði mikil áhrif á tónlistar- og kvikmyndaiðnaðinn fyrir aldamót. Síðustu ár hefur verulega dregið úr umsvifum stöðvarinnar. Í Heimskviðum var rýnt í sögu MTV í tali og tónum. „Þetta opnaði svo margar gáttir. Þetta jók gríðarlega mikið fjölbreytnina, þetta opnaði sviðið fyrir mun fjölbreyttari tónlist, listamenn úr fleiri áttum. Þessi einokun útvarpsstöðvanna leið undir lok. Enda var fyrsta lagið sem leikið var á MTV í Bandaríkjunum var Video Killed the Radio Star, til vitnis um það. Sem var ákveðin stríðsyfirlýsing gegn útvarpinu og það bara tókst,“ segir Skarphéðinn Guðmundsson, framkvæmdastjóri Saga Film. Áður en Skarphéðinn fór að vinna hjá Saga Film var hann blaðamaður á Morgunblaðinu. um margra ára skeið og dagskrárstjóri RÚV. Hann hefur alla tíð fylgst grannt með öllu sem viðkemur tónlist. Það var ekki alltaf auðvelt að fylgjast með straumum og stefnum og því nýjasta hér uppi á litla Íslandi fyrir tilkomu netsins. „Þegar maður er spurður út í minningar fer maður kannski frekar að hugsa um minningar frá því að hafa að staðaldri getað horft á tónlistarmyndbönd. Og þá kannski aðeins fleiri en okkur var boðið upp á hér á RÚV í sjónvarpsþættinum Skonrokk þar sem var boðið upp á fimm tónlistarmyndbönd annan hvern föstudag. Sem var nú ekki stór skammtur fyrir okkur sem höfðum mikinn áhuga og vissum hvað var mikil gróska í gangi í tónlistarmyndbandagerð,“ segir Skarphéðinn. Stöð 2 breytti leiknum hér á landi „Fyrsta byltingin fyrir okkur Íslendinga var tilkoma Stöðvar 2. Alveg frá upphafi, held ég, fer Stöð 2 að bjóða upp á ákveðinn hluta í dagskrá síðdegis og á nóttunni eftir hefðbundna dagskrá, pakka af bresku fyrirbæri sem kallaðist Music Box sem er nátengt MTV. Það er gaman að segja frá því að Stöð 2 er að fara í loftið á eiginlega sama tíma og MTV er að hefja útsendingar í Evrópu svo þetta er eiginlega samhliða þróun sem er að eiga sér stað,“ segir Skarphéðinn. Eins og margt annað tók það MTV talsverðan tíma að reka upp á Íslandsstrendur og MTV verður ekki aðgengileg í Evrópu fyrr en 1987. Það er skömmu eftir það sem landsmenn fara að hafa aðgang að stöðinni gegnum gervihnattadiska. En sagan hófst sem fyrr segir 1981 og hverfðist fyrst og fremst um tónlistarmyndböndin. „Fyrstu árin eru þetta nær eingöngu tónlistarmyndbönd sem eru leikin á færibandi. Örfáir starfsmenn voru ráðnir til starfa sem svokallaðir VJ's í stað DJ's. Þetta voru sem sagt videosnúðar en ekki plötusnúðar. Þeir gegndu sama hlutverki og útvarpsmenn gegndu fram að því, bara að kynna og afkynna tónlistarmyndbönd. Þetta var árið 1981 sem stöðin fer í loftið og er svona fyrstu árin en svo fer hún að taka breytingum eftir því sem áhuginn eykst. Áhuginn eykst og áhorfið eykst og þá fer að koma þessi krafa á að bjóða upp á eitthvað annað og meira en tónlistarmyndbönd,“ segir Skarphéðinn. Önnur breska bylgjan Þessi áhersla MTV á tónlistarmyndböndin og sérstaða MTV í þeim efnum hafði áhrif á tónlistariðnaðinn allan. „Maður sá það bara birtast í mjög mörgu eins og til dæmis þegar stöðin fer í loftið í Bandaríkjunum árið 1981. Þá sjást áhrifin einna helst í breyttum smekk bandarískra ungmenna á tónlist, aukinn áhugi á evrópskri tónlist og bara fjölbreyttari tónlist. Fram að því hafði nánast alfarið ráðið ríkjum tónlistin sem var leikin á bandarískum útvarpsstöðvum. Það var mjög útvarpsvæn tónlist sem þar var leikin og mikil íhaldssemi sem réði lagavalinu. Maður skynjaði það mjög sterkt að útgáfufyrirtækin stýrðu þessu alfarið,“ segir Skarphéðinn. Sjónvarpsstöðin MTV hafði mikil áhrif á tónlistar- og kvikmyndaiðnaðinn fyrir aldamót. Síðustu ár hefur verulega dregið úr umsvifum stöðvarinnar. Í Heimskviðum var rýnt í sögu MTV í tali og tónum. „Það er stundum talað um aðra bresku bylgjuna með tilkomu MTV. Í Evrópu og sérstaklega í Bretlandi var töluvert áður hafin þessi framleiðsla á tónlistarmyndböndum. Um leið og MTV hóf starfsemi opnuðust gáttirnar fyrir hljómsveitir eins og Duran Duran, Depeche Mode og Human League og þessa nýrómantík og nýbylgju, þessa strauma og tónlist sem höfðu ekki átt sérstaklega greiða leið inn á útvarpsstöðvarnar í Bandaríkjunum. En MTV breytti þessu öllu og gerði það að verkum að tónlistin varð mun myndrænni. Allar áherslur í markaðssetningu á tónlist urðu mun myndrænni og það er fyrst og fremst tilkomið af þessum tónlistarmyndböndum.“ Sjónvarpsstöðin MTV hafði mikil áhrif á tónlistar- og kvikmyndaiðnaðinn fyrir aldamót. Síðustu ár hefur verulega dregið úr umsvifum stöðvarinnar. Í Heimskviðum var rýnt í sögu MTV í tali og tónum. Madonna kom, sá og sigraði „Framan af var það þetta rótgróna útvarpsrokk sem varð halloka. Þetta voru svona frekar hallærislegir miðaldra hvítir karlar sem svolítið afhjúpuðust með tilkomu MTV og það þurfti að leita annarra leiða. Það voru jafnvel kallaðir til ungir leikarar og búnar til stuttmyndir úr lögunum þeirra því það þótti bara ekki söluvænlegt að sýna það hvernig þessir karlar litu út sem voru að færa okkur tónlistina sem var alltaf í útvarpinu. Þetta hafði þau áhrif að áherslan á útlitið og ákveðin útlitsdýrkun ruddi sér til rúms með tilkomu MTV,“ segir Skarphéðinn. Sjónvarpsstöðin MTV hafði mikil áhrif á tónlistar- og kvikmyndaiðnaðinn fyrir aldamót. Síðustu ár hefur verulega dregið úr umsvifum stöðvarinnar. Í Heimskviðum var rýnt í sögu MTV í tali og tónum. „Það var fullt af listamönnum sem færðu sér þetta í nyt. Skýrasta dæmið þegar maður skoðar söguna er líklega Madonna, sem lærði og kunni á þennan miðil alveg frá upphafi síns ferils og færði hann sér ítrekað í nyt, hvert einasta sinni sem hún var að endurnýja sig sem listamaður með hverri plötu og búa sér til nýja ímynd. Það sem var svo ríkt samspil tónlistar, tísku og ímyndar,“ segir Skarphéðinn. Ekki áttu allir vinsælir tónlistarmenn eins greiðan aðgang að MTV strax frá upphafi, Michael Jackson var þeirra á meðal. Raunar áttu svartir tónlistarmenn ekki upp á pallborðið þar fram af, meðal annars í tilfelli Jacksons og Prince. „Það var ekki fyrr en útgáfufyrirtæki Michaels Jackson setti þá pressu á MTV að þau myndu draga burt öll tónlistarmyndbönd tengdum útgáfufyrirtækinu hjá MTV þangað til Jackson fengi þar spilun. Loksins tókst að beita þá þrýstingi og Michael Jackson varð þá þessi súperstjarna sem hann varð. MTV var stofnað 1981 og Thriller kemur úr 1983,“ segir Skarphéðinn. Sjónvarpsstöðin MTV hafði mikil áhrif á tónlistar- og kvikmyndaiðnaðinn fyrir aldamót. Síðustu ár hefur verulega dregið úr umsvifum stöðvarinnar. Í Heimskviðum var rýnt í sögu MTV í tali og tónum. John Landis leikstýrði þekktu myndbandi við lag Jacksons, Thriller, sem sjá má í spilaranum hér að ofan. Fleiri heimsþekktir leikstjórar lögðu honum lið, Steven Spielberg leikstýrði Bad, Spike Lee They Don't Care About Us og David Finsher Who Is It. Þessi rosalega aukning í myndbandagerð, hvaða áhrif hafði MTV á þann anga bransans, það er kvikmyndagerðina en ekki tónlistina? „Gríðarlega mikil áhrif. Maður sér kannski helstu merki þess þennan fyrsta áratug sem stöðin var starfrækt þó áhrifanna gæti lengur og alveg fram til aldamóta. Á þessum fyrsta áratug var það ekki bara þannig að maður sá það greinilega í ákveðnum kvikmyndum sem slógu í gegn heldur komu líka fram á sjónarsviðið leikstjórar sem áttu síðar eftir að geta sér gott orð en stigu sín fyrstu skref með gerð tónlistarmyndbanda. Skýr dæmi um myndir sem slógu í gegn sem voru nær eingöngu gerðar með MTV í huga sem besta auglýsingamiðil sem hugsast gat. Þetta eru myndir sem komu út um miðbik níunda áratugarins sem voru uppfullar af lögum og tónlist sem höfðu kannski ekkert með myndina eða söguþráðinn að gera nema að það var bara verið að setja þessi lög í myndirnar til að koma þeim í spilun á MTV. Við erum að tala um myndir eins og Footloose, Flashdance og Top Gun. En svo vorum við líka að tala um leikstjóra sem stigu þarna sín fyrstu skref en urðu svo enn stærri kvikmyndaleikstjórar. Eitt besta dæmið um það er David Fincher sem gerði síðar myndir eins og Seven og Fight Club. Hann á það sameiginlegt með Sigurjóni Sighvatssyni okkar að Sigurjón komst til metorða og haslaði sér völl í Hollywood með framleiðslu tónlistarmyndbanda,“ segir Skarphéðinn. Björk og Coolio Björk Guðmundsdóttir kom mikið við sögu á MTV og tónlistarmyndböndin hennar vöktu ekki síður athygli en tónlistin sjálf. „Hún lagði alltaf gríðarlega ríka áherslu á að hluti af hennar sköpunarverki væri að búa til vönduð, góð, frumleg og fersk tónlistarmyndbönd. Hún hefur alltaf haft alveg einstaklega gott nef fyrir því að finna spennandi og upprennandi leikstjóra sem auðvitað biðu í röðum eftir að fá að vinna með henni vitandi það hversu mikill stökkpallur það yrði. Þar erum við að tala um nöfn eins og Spike Jonze, Michelle Gondry og Charlie Kaufman og fleiri sem síðar urðu fullveðja mjög virtir kvikmyndagerðarmenn en stigu sín fyrstu skref meðal annars með því að búa til tónlistarmyndbönd fyrir Björk sem fengu gríðarlega spilun og unnu til verðlauna á MTV verðlaunahátíðum,“ segir Skarphéðinn. Sjónvarpsstöðin MTV hafði mikil áhrif á tónlistar- og kvikmyndaiðnaðinn fyrir aldamót. Síðustu ár hefur verulega dregið úr umsvifum stöðvarinnar. Í Heimskviðum var rýnt í sögu MTV í tali og tónum. Hér að ofan sjáum við þegar Jean Claude Van Damme krýndi Björk Guðmundsdóttur bestu tónlistarkonu ársins 1995 á MTV verðlaunahátíðinni. Og Björk átti fleiri góða spretti á verðlaunahátíðum MTV. Árið áður talaði hún íslensku þegar hún veitti verðlaun á hátíðinni með Coolio. Sjónvarpsstöðin MTV hafði mikil áhrif á tónlistar- og kvikmyndaiðnaðinn fyrir aldamót. Síðustu ár hefur verulega dregið úr umsvifum stöðvarinnar. Í Heimskviðum var rýnt í sögu MTV í tali og tónum. Verðlaunahátíðir, órafmagnaðir tónleikar og Beavis og Butthead Já, verðlaunahátíðirnar. Nú erum við búin að skoða söguna og áhrifin fyrstu árin. En MTV varð svo mun meira en streymisveita fyrir tónlistarmyndbönd. Sjónvarpsþættir, órafmagnaðir tónleikar með skærustu tónlistarstjörnunum og stjörnum prýddar verðlaunahátíðir er meðal þess sem síðar kom. „Þegar stjórnendur MTV voru farnir að átta sig á því að þeir þyrftu að geta boðið upp á meira en bara tónlistarmyndbönd var farið í alls konar dagskrárgerð og framleiðslu. Meðal annars með því að kynna til sögunnar teiknimyndir fyrir ungt fólk og jafnvel fullorðna. Eitt af því sem sló í gegn þar voru Beavis og Butthead. Það er oft talað um það að þeir þættir hafi átt stóran þátt í endurkomu og endurtekins uppgangs rokktónlistar í kringum 1990. Það hafi verið einn fyrsti vísirinn af því sem síðar var grunge-tónlist og að þungarokkið fékk aftur svona mikla athygli. Það var í gegnum MTV sannarlega,“ segir Skarphéðinn. Sjónvarpsstöðin MTV hafði mikil áhrif á tónlistar- og kvikmyndaiðnaðinn fyrir aldamót. Síðustu ár hefur verulega dregið úr umsvifum stöðvarinnar. Í Heimskviðum var rýnt í sögu MTV í tali og tónum. Svo voru það órafmögnuðu tónleikarnir, MTV Unplugged, sem boðið var upp á frá 1989. „Það var alveg í takt við þá þróun sem var að verða í tónlistinni. Það var farið að leita aftur í ræturnar eftir allt tölvupoppið og þessa nýrómantík. Þetta var orðið dálítið gerilsneytt og óspennandi svo það varð eitthvað afturhvarf þarna og MTV tók þátt í því með því að fara að bjóða upp á lifandi tónlist þar á meðal þessa frægu þáttaröð sem var MTV Unplugged, sem eiginlega enginn af þessum stærstu nöfnum í tónlistinni komst hjá því að vera með í ef þau ætluðu að vera með í umræðunni,“ segir Skarphéðinn. Sjónvarpsstöðin MTV hafði mikil áhrif á tónlistar- og kvikmyndaiðnaðinn fyrir aldamót. Síðustu ár hefur verulega dregið úr umsvifum stöðvarinnar. Í Heimskviðum var rýnt í sögu MTV í tali og tónum. Í spilaranum hér að ofan má horfa og hlýða á Nirvana, en þeirra órafmögnuðu tónleikar eru líklega einir þeir þekktustu úr þáttaröðinni. En eins og Skarphéðinn nefnir vantaði ekki þekkt nöfn á tónleikalistann. Eric Clapton, Paul McCartney, Alanis Morrisette, Sinead O'Connor, Elton John, The Cure, Sting, Pearl Jam, Annie Lennox og svona mætti lengi lengi telja. „Þetta er ein birtingarmyndin af áhrifunum sem MTV sannarlega hafði þegar MTV var þetta leiðandi afl í að leggja línur um tónlistarstefnur. En þetta var kannski eitt síðasta merki þess líka því um þetta sama leyti er samkeppnin að aukast, það er ekki mikið seinna sem við sjáum YouTube koma til sögunnar og við sjáum þessar gríðarlegu sviptingar sem verða með tilkomu netsins. Það eru fáar sjónvarpsstöðvar sem hafa orðið eins illa fyrir barðinu á tilkomu Internetsins, YouTube og samfélagsmiðla og MTV. Þeir tóku mjög markvisst við hlutverki MTV á svo marga vegu,“ segir Skarphéðinn. Reyndu við raunveruleikaþættina MTV og tónlistarmyndböndin gerðu út af við yfirráð útvarpsstöðvanna. Það var svo Internetið sem tók við keflinu af MTV. En hæstráðendur stöðvarinnar lögðu þó ekki árar í bát alveg strax. „Þá öðlast MTV svolítið nýtt hlutverk og gerist aftur brautryðjandi, og þá á sviði annars konar sjónvarpsefnis sem í kjölfarið átti eftir að ryðja sér enn meira til rúms, og það er raunveruleikasjónvarpið. MTV stökk á þann vagn þegar þeir gátu ekki lengur bara reitt sig á tónlistina, með alls konar þáttum eins og The Real World sem eru einu fyrstu þættirnir sem maður man eftir þar sem var gert að því skóna að maður væri fluga á vegg að fylgjast með lífi ungs fólks. Þetta var stórkostlega spennandi þá því maður hafði aldrei séð annað eins í sjónvarpi,“ segir Skarphéðinn. „Til að byrja með náði MTV að skapa sér algjöra sérstöðu þarna þangað til þetta fór að ryðja sér til rúms á öðrum sjónvarpsstöðvum og þá lendir MTV enn og aftur í þessari krísu. En um þetta leyti hafði MTV svo gríðarlega mikla dreifingu. Um og í kringum 1995 var MTV í rauninni stærsta opna sjónvarpsstöðin í Evrópu. Ég held hún hafi náð til flestra landa með einum eða öðrum hætti og einhvers staðar rakst ég á þá staðreynd að hún var aðgengileg á um 50 milljónum evrópskra heimila.“ Dreifingin var ekki vandamál en ljóst var að árið 1995 þurfti annað og meira en að bjóða bara upp á tónlistarmyndbönd. Enda var það upp úr aldamótum tekið úr lýsingu stöðvarinnar að hún væri tónlistarstöð. En hvað hefur MTV verið að gera frá aldamótum? „Hún varð um margt bara hefðbundnari og hefðbundnari sjónvarpsstöð, afþreyingarstöð sem ætlaði sér að höfða til ungs fólks áfram en með tilkomu streymisveitanna var þetta dálítið töpuð barátta.“ Fréttir voru sagðar af því í fyrra að MTV væri hætt. Fregnir af andlátinu eru kannski aðeins orðum auknar, MTV hefur sannarlega lokað mörgum sjónvarpsstöðvum sínum og dregið verulega saman seglin, en er þó enn starfrækt og sýnd víða um heim. „Og einkum í heimshlutum þar sem hafa ekki verið sérstakar svæðisútgáfur. Það er til fyrirbærið MTV Global. Sú stöð er enn í loftinu í löndum þar sem er annars konar sjónvarpsumhverfi, til dæmis í Suður-Ameríku, Asíu og Afríku. Hún er enn starfrækt í einhvers konar mynd í Bandaríkjunum en víðast hvar hefur henni verið lokað sem línulegri rás. Hún er að einhverju leyti aðgengileg sem stafræn stöð, sem sagt ólínuleg í þáttaformi. En þáttagerð sem er merkt MTV er enn þá aðgengileg þar sem streymisveitan Paramount Plus er starfrækt í Bandaríkjunum. Og það er kannski síðasta vígið og síðasta birtingarmyndin af MTV sem vörumerki,“ segir Skarphéðinn að lokum.