اگر در تقویم باستانی ایران، سپندارمذگان روزی برای ستایش صلح، زمین و زندگی بود، امروز این مفهوم در قالب انقلاب ملی شیر و خورشید، به یک کنشگری فعالانه هم تبدیل شده؛ به این معنا که پاسداشت زمین و زندگی تنها یک آیین نمادین نیست، بلکه اراده‌ای جمعی برای بازپس‌گیری هویت ملی و دفاع از کرامت انسانی در پیوند با سرزمین مادری است. در گاهشمار زرتشتی، پنجم اسفندماه مصادف با بیست‌ونهم بهمن در تقویم جلالی، روز سپندارمذگان است؛ روزی که به نام ایزدبانوی «سپنته آرمیتی»، نماد زمین، فروتنی و نیروی پرورش‌دهنده زندگی که در سنت ایرانی با مفهوم مادری و زن پیوند دارد، نام‌گذاری شده است. جستجو در منابع تاریخی برای یافتن وجه تسمیه این مناسبت باستانی، ما را به گاهشمار یزدگرد ساسانی می‌رساند که بر مبنای آن، هر یک از روزهای ماه نام مخصوص داشتند. مثلا روز نخست هر ماه «اورمزد» نامیده می‌شد، روز دوم «بهمن» نام داشت، نام روز سوم هر ماه «اردیبهشت» بود و روز چهارم هم «شهریور» نام گرفته بود. روز پنجم هر ماه نیز «سپندازمذ» نامیده می‌شد که گستراننده، مقدس، فروتن معنا می‌دهد و نماد باروری زمین است و از آنجا که زمین با فروتنی، تواضع و گذشت، زندگی را به همه زیستمندان هدیه می‌کند، در فرهنگ باستان، اسفندگان (اسپندگان) را نماد تمایلات مادرانه و باروری نیز می‌دانستند. Read More This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field) ابراهیم پورداوود، ایران‌شناس برجسته، در پژوهش‌هایش درباره جشن‌های ایرانی، از سپندارمذگان به‌عنوان جشنی در ستایش زنان یاد می‌کند. بر اساس روایت ابوریحان بیرونی در آثارالباقیه هم، از نظر ایرانیان پنجم اسفند روز بزرگداشت زن و زمین بود و ازآنجا که در پنجمین روز از ماه اسفند برگزار می‌شد، سپندارمذگان نام داشت. جشن سپندازمذگان در ایران باستان با آداب و رسوم ویژه‌ای برگزار می‌شد. در این جایگاه زنان و زمین گرامی داشته می‌شدند؛ آیینی که نمادی از آشتی، مهرورزی و تقویت پیوندهای اجتماعی به شمار می‌رفت. با این حال، سپندارمذگان تنها یک آیین تقویمی یا جشن فصلی نبود، بلکه مفهومی عمیق‌تر در جهان‌بینی ایرانی را نمایندگی می‌کرد. «سپندارمذ» در متون اوستایی، یکی از امشاسپندان است؛ موجودات مینوی که هر یک جلوه‌ای از صفات اهورامزدا و نظم اخلاقی جهان‌اند. این امشاسپند را در نظام معنوی آیین زرتشتی نگهبان زمین می‌دانستند. در این جهان‌بینی، مراقبت از زمین به‌عنوان بخشی از نظام آفرینش وظیفه اخلاقی است که تنها در سایه فروتنی و پایداری، محقق می‎‌‌شود. در متون زرتشتی، این امشاسپند در برابر «دروج» یا آشوب و بی‌نظمی قرار می‌گیرد و نماینده نظمی است که از راه صبر، پرورش و نگاهبانی استمرار می‌یابد، نه از طریق سلطه و خشونت. از همین رو، در سنت تفسیری ایران‌شناسان، سپندارمذ به‌تدریج با مفاهیم مادری، باروری و پرورش زندگی پیوند یافت؛ پیوندی که بعدها در فرهنگ و ادبیات فارسی، نیز بازتاب پیدا کرد. در شعر فارسی، سرزمین بارها در قالب «مادر» یا «مام میهن» تصویر شده است؛ استعاره‌ای که ایران را در عالی‌ترین نقطه موجودیت انسانی یعنی مهر مادری ترسیم می‌کند. همین دو محور یعنی پیوند سپندارمذ با میهن و ایستادگی در برابر بی‌نظمی و ویرانگری در چشم‌انداز انقلاب ملی شیر و خورشید ایران نیز مشاهده می‌شود. چنانچه گفته شد، در متون اوستایی، سپندازمذ نماینده فروتنی و نگهداری زمین در برابر بی‌نظمی و آشوب است. این تقابل میان نظم و آشوب یکی از بنیادی‌ترین مفاهیم جهان‌بینی زرتشتی محسوب می‌شود. نماد شیر و خورشید نیز در جهان‌بینی ایرانی همین معنا را نمایندگی می‌کند. تصویر خورشید در ایران باستان با مفاهیمی چون روشنایی، داد و نظم کیهانی پیوند داشت و در دوره‌های بعد نیز این معنا را حفظ کرد. شیر نیز، چه در هنر هخامنشی و چه در نگاره‌های دوره‌های بعد، نماد قدرت و نگهبانی بود. ترکیب این دو عنصر بیانگر پیوند قدرت سیاسی با نظم و روشنایی تلقی می‌شود و به معنای نگهبانی از سرزمین در سایه نور است. از این منظر، سخن گفتن از «پاسداری از زمین» در نگرش سپندارمذ و «نگهبانی از میهن» در نماد شیر و خورشید دو بیان متفاوت از یک آرمان تاریخی‌اند که بر ضرورت حفظ سرزمین و تداوم نظم در برابر نیروهای ویرانگر تاکید دارند. در متون زرتشتی، این ویرانگری در قالب «دروج» یا آشوب و بی‌نظمی تعریف می‌شد که تهدیدی برای تعادل جهان و زیست انسانی به شمار می‌رفت. در سپهر سیاسی امروز، ایرانیان با تکیه بر آرمان‌های اصیل خود، هرگونه ویرانگری و ضدیت با هویت ملی را مصداق بارز دروج و بی‌نظمی می‌دانند که تیشه به ریشه‌ زمین و زندگی می‌زند. بنابراین با در نظر گرفتن وقایع امروز ایران می‌توان گفت که سپندارمذگان امسال، فقط یک مناسبت ملی برای یادآوری نیست؛ بازگشت به همان منطق سپندارمذی است که باور داشت باید زمین و زندگی را از آشوب نجات داد. ایران انقلاب ملی ایران انقلاب شیر و خورشید سپندارمذگان جشن‌های ایرانی زمین و زندگی امشاسپندان ایران باستان تمدن ایرانی هویت ملی با در نظر گرفتن وقایع امروز ایران می‌توان گفت که سپندارمذگان امسال، فقط یک مناسبت ملی برای یادآوری نیست؛ بازگشت به همان منطق سپندارمذی است که باور داشت باید زمین و زندگی را از آشوب نجات داد سایه رحیمی سه شنبه, فِورِیه 24, 2026 - 09:00

سنگ‌نگاره آناهیتا و نرسی از  نقوش بازمانده دوره ساسانی در نقش رستم‌ــ ویکی پدیا

سیاسی و اجتماعی related nodes: شناسنامه فراگیر انقلاب شیر و خورشید؛ اتحاد همه مشاغل علیه استبداد پرچم شیر و خورشید؛ اهتزاز نماد سرکوب‌شده در قلب انقلاب ملی ایرانیان تورج دریایی: پرچم شیر و خورشید نماد ایران باستان است Type: news SEO Title: سپندارمذگان؛ صف‌آرایی زمین و زندگی در برابر ویرانگری و استبداد Inner related node: شناسنامه فراگیر انقلاب شیر و خورشید؛ اتحاد همه مشاغل علیه استبداد پرچم شیر و خورشید؛ اهتزاز نماد سرکوب‌شده در قلب انقلاب ملی ایرانیان تورج دریایی: پرچم شیر و خورشید نماد ایران باستان است copyright: