„Um leið og við, einhverjir strákar í listræna teyminu, ætluðum að setja hana í ákveðinn farveg þá vorum við farnir að vinna gegn henni. Hún þarf að vera frjáls til að vera alveg eins og hún er,“ segir Adolf Smári Unnarsson leikstjóri óperunnar Carmen sem Kammeróperan sýnir um þessar mundir í Tjarnarbíói. Kristín Sveinsdóttir fer með hlutverk þessa frægasta tálkvendis tónlistarsögunnar en verkið er eftir franska tónskáldið George Bizet. Um nýstárlega uppsetningu á þessari ástsælu óperu er að ræða eins og Kammeróperunnar er von og vísa. Melkorka Ólafsdóttir ræddi við Adolf Smára og Kristínu í Víðsjá á Rás 1. Fólk verður ástfangið af óperu vegna Carmen Stolt, ástríða og afbrýðisemi eru rauði þráðurinn í Carmen þar sem hinn ungi og skyldurækni hermaður, Don José, verður hugfanginn af hinni heillandi og óútreiknanlegu Carmen. Svo ákaft brennur hjarta hans af þrá að ekkert getur stöðvað hann í að hlaupast á brott með henni, ekki einu sinni æskuástin. Don José kastar lífi sínu á glæ fyrir spennu og óvissu en brigðul er kvenna ást því heimsfrægi nautabaninn Escamillo rennir einnig hýru auga til Carmenar og þá vandast málin. Í uppfærslu Kammeróperunnar fær óperan á sig glænýja mynd en áhorfendur hafa mátt venjast. Þessi útsetning er aðeins ætluð fjórum söngvurum, einum leikara og þremur hljóðfæraleikurum. „Við fengum þessa hugmynd frá vini okkar, Kristjáni Jóhannessyni. Kammeróperan ætlaði að setja upp stærra stykki eftir Puccini en svo var Óður líka að setja upp Puccini á þessu leikári þannig við ákváðum að minnka við okkur,“ segir Kristín og vísar til uppsetningar Óðs á La Bohème. „Þá fréttum við af þessari uppfærslu í Vín. Carmen er náttúrulega bara svo góð ópera sem mikið af áhorfendum tengja við og þekkja tónlistina. Þessi saga er krassandi og spennandi. Við erum alltaf að reyna að færa óperuna nær áhorfendum og gestum og Carmen er ein af þessum óperum sem fólk sá kannski í barnæsku og verður ástfangið af óperulistforminu.“ Hefði ekki viljað fara með þetta hlutverk fyrir fimm árum Kristín segir það vera mikinn heiður og spennandi að fá að tileinka sér Carmen. „Sem mezzósópran þá blundar þetta alltaf í manni: Fær maður að syngja Carmen einn daginn?“ „Maður hefði ekki getað óskað eftir betra teymi og samstarfi í öllu þessu ferli.“ Hún segist hafa sungið eina og eina aríu á tónleikum í gegnum tíðina en hefði ekki viljað fara með þetta hlutverk fyrir tíu eða fimm árum. „Mér finnst ótrúlega góð tilfinning að vera komin á þann stað að geta treyst mér í þetta hlutverk og geta lagt mig alla í það og verið stolt af útkomunni.“ Magnar upp tilfinningarnar að einfalda verkið Útsetninguna gerði austurríska tónskáldið Tscho Theissing sem er bæði fiðluleikari og hljómsveitarstjóri. Hann kom frá Vín til Íslands og vann með hópnum á lokametrunum fyrir frumsýninguna. „Hann útsetti Carmen í þessari skemmtilegu útsetningu. Það eru bara þrjú hljóðfæri; harmónikka, fiðla og kontrabassi.“ Kristín segir þau hafa fengið frábæra hljóðfæraleikara með sér í lið; Unu Sveinbjarnardóttur á fiðlu, Flemming Valmundsson á harmónikku og Jacek Karwan á kontrabassa. „Þessi útfærsla hjá honum Tscho er búin að strípa allt auka af óperunni, sem gerir Carmen líka að svo glæsilegu stykki með öllum kórnum og fólkinu á sviðinu og risahljómsveit. En þegar það er búið að einfalda þetta svona þá færist maður nær hverjum og einasta á sviðinu. Maður mætir tilfinningum persónanna svo miklu meira finnst mér. Maður heyrir þetta allt öðruvísi, þetta stykki.“ Finnst nánast eins og Carmen eigi að hljóma svona Carmen sýnir miklar og stórar tilfinningar og Kristín segist upplifa þær enn sterkar þegar verkið er svo strípað. „Maður hefur engan stað til að fela sig á sviðinu.“ Þetta er nákvæmlega það sem heillaði Adolf Smára við að leikstýra verkinu, þessi útsetning. „Ef það er hægt í klassískum heimi, þá er hún svolítið pönkuð og töff. Manni finnst nánast eins og Carmen ætti að hljóma svona.“ Það geti verið óhugnanlegt að hugsa sem leikstjóri hvernig maður geti haft áhrif á verk sem er jafn þekkt og Carmen og jafn sett í stein og stórar óperur. „En þessi útsetning gaf okkur frelsi til þess. Þegar hún er svona minni í siðum þá snýst þetta miklu meira um leikinn og tilfinningarnar.“ Mjög skeptískur á óperuna og leikhúsið Á undanförnum árum hefur Adolf Smári vakið athygli fyrir óperuverkefni sín á borð við BRÍM og Ekkert er sorglegra en manneskjan sem hann samdi ásamt Friðriki Margrétar Guðmundssyni. Nú leikstýrir hann og þýðir Carmen. Það eru þó ekki allir leikstjórar sem sækjast eftir því að leikstýra óperum. „Þetta er bara allt önnur tegund af leikhúsi,“ segir Adolf Smári um formið. Það sé hægt að vekja upp aðrar tilfinningar með tónlist og söng heldur en með hrópum og gráti. „Þú ert að spila á aðra strengi hjá áhorfendum sem er mjög skemmtilegt að fá að gera.“ Hann viðurkennir þó að nú sé óperubollinn farinn að fyllast í bili þar sem hann er búinn að gera tvær óperur í röð. „Nú finn ég líka að það kallar dálítið á mig að fara aftur í leikhúsið.“ „Ég get alveg sagt það að ég er mjög skeptískur á óperur og leikhús yfirhöfuð. Nú hefur mikið verið talað um Þjóðaróperuna og það eina sem fólk vill er stóra sýningu, það skiptir eiginlega engu máli hvað er verið að setja upp eða hvernig eða hvaða erindi sýningin eigi. Það er bara kallað eftir einhverju stóru.“ „Ég er kannski ekkert endilega tilbúinn að kaupa það,“ segir hann en bætir þó síðar við að stórar sýningar séu mikilvægar líka. Verið að þrengja að frelsi kvenna víðs vegar nú á dögum Þeim Kristínu þykir Carmen tala virkilega sterkt inn í samtímann sem kom þeim nokkuð á óvart. „Sérstaklega í þessari uppsetningu þar sem fáar persónur eru á sviðinu. Það er þessi frelsisþörf Carmenar að fá að lifa sínu eigin lífi, nákvæmlega eins og hún vill,“ segir Adolf því karlarnir í lífi hennar girnast hana og vilja festa í ákveðið mót. „Þetta er kannski stór og almennur boðskapur en þetta er samt bókstaflega í gangi núna í stórum lýðræðisríkjum í heiminum. Það er verið að þröngva að þessu frelsi kvenna.“ Þetta vildu þau draga skýrt fram í uppsetningunni. „Hjá okkur verður rómantíkin meira ofbeldi og hvert faðmlag er óþægilegra.“ Engin feminísk frelsishetja heldur Carmen sé svo fræg persóna sem margir hafa miklar skoðanir á. Kristín segir að þau hafi ekki viljað sýna hana einungis sem illkvendi eða seiðandi kynþokkadís. Verkið gerist í kringum 1820 þegar fyrri iðnbyltingin var komin á fullt og konur voru farnar að vinna í verksmiðjum og eiga fyrir leigu, geta keypt bækur og lesið sér til gagns og gamans. Þetta gaf Kristínu forsendur fyrir því að Carmen hefur tækifæri til að velja. „Hún þarf ekki á karlmönnum að halda, hún hefur möguleika á að standa á eigin fótum. Hún er að velja að vera með þessum mönnum af því að hún vill það.“ Hún geti sagt nei við þá þegar þeir komi illa fram við hana og farið frá þeim. Adolf bendir þó á að ekki sé hægt að setja Carmen á stall sem feminíska hetju heldur því hún sé sjálfselsk og lygin. Í byrjun hafi þeir reynt að mála hana sem frelsisbaráttuhetju, boðbera alls góðs í heiminum en um leið varð persónan fölsk. „Um leið og við, einhverjir strákar í þessu listræna teymi, ætluðum að setja hana í ákveðinn farveg þá vorum við farnir að vinna gegn henni.“ Sér ekki Carmen fyrir sér sem tveggja barna móður í Kópavoginum Heima fyrir bíður Kristínar ungabarn á meðan hún bregður sér í hlutverk Carmenar. Hún segir það hafa verið rosalega gott að fá að gera bæði. Maður viti nefnilega aldrei hvers konar barn maður fær í hendurnar og það hafi verið varaplan að fá aðra góða manneskju í hlutverkið ef það gengi ekki upp að fara frá barninu. „En guði sé lof fyrir fæðingarorlof og feðraorlof. Maðurinn minn kom ótrúlega sterkur inn og tók við orlofinu í smá stund. Þetta er svo gaman og hugsa sér, að fá að vera heima og njóta þess að vera í fæðingarorlofi og fá svo að fara í vinnuna og gera eitthvað allt annað.“ „Ég sé Carmen ekki fyrir mér sem tveggja barna móður í Kópavogi og ég bara hlakka til næstu sýninga og fá að stíga aðeins út úr mínum raunveruleika og fá að vera önnur manneskja í eina kvöldstund. Það er svo gaman við leikhúsið og óperu, maður fær að gera þetta í vinnunni. Þó ég elski minn hversdagsleika þá er bara ótrúlega gaman að blanda þessu saman.“ Kammeróperan setur upp strípaða útfærslu af Carmen í Tjarnarbíói sem magnar upp tilfinningarnar á sviðinu. Boðskapurinn eigi vel við enn í dag þar sem víða er þrengt að réttindum kvenna. Rætt var við Kristínu Sveinsdóttur og Adolf Smára Unnarsson í Víðsjá á Rás 1. Þáttinn má finna í spilaranum hér fyrir ofan.