GÖRÜNMEYEN ENGELLERİ GÖRÜNÜR KILAN KENT FARUK OCAK Bir kent, insanı yaşatıyorsa anlamlıdır. Bir kent, engelli bireyi evden çıkarken tedirgin ediyorsa, yolunu zorlaştırıyorsa, yalnız bırakıyorsa; orada sorun bireyde değil, kentin kendisindedir . Engellilik yalnızca bir tanım değildir. Engellilik; sabah evden çıkarken “Bugün sağ salim geri dönebilecek miyim?” sorusunu sormak zorunda kalmaktır. Engellilik; kaldırımda yürüyememek, karşıdan karşıya geçerken kalbin hızla çarpması, toplu taşımaya binemediği için bir randevudan vazgeçmektir. Günümüz şartlarında hayat zaten zorken, kentlerin engelli birey için bu zorluğu katlaması kabul edilemez . Görme Engelliler İçin Anlaşılır ve Net Tariflerle Kent Bir görme engelli için erişilebilirlik, yalnızca sarı kabartma taş değildir. Kaldırım boyunca kesintisiz ilerleyen hissedilebilir yüzeyler olmalıdır. Bu yüzeyler bir direğe, ağaca ya da dükkân tezgâhına çarparak sonlanmamalıdır. Sesli trafik ışıkları çalışır durumda olmalı; her kavşakta aynı mantıkla konumlandırılmalıdır. Otobüs duraklarında sesli anons sistemi bulunmalı, hangi aracın geldiği net şekilde duyulmalıdır. Banka, hastane, belediye binası gibi yerlerde yönlendirme sesli sistemlerle desteklenmelidir. Çünkü görme engelli birey için bağımsız hareket edebilmek, özgürlüktür . Ortopedik Engelliler İçin Gerçekçi Çözümler Bir tekerlekli sandalye kullanan birey için kaldırım yüksekliği hayati bir konudur. Rampalar yalnızca var olmak için değil, kullanılabilir olmak için yapılmalıdır. Eğim standartlara uygun olmalı, rampa önü araçlarla kapatılmamalıdır. Toplu taşıma araçlarının rampaları çalışır durumda olmalı; şoförler bu konuda bilinçli ve sorumluluk sahibi olmalıdır. Bir parkta oturmak, bir kafeye girmek, bir resmi binada işini halletmek kimse için lüks değildir. Ortopedik engelli bireyler için bu ihtiyaçların karşılanmaması, doğrudan sosyal hayattan kopuş anlamına gelmektedir. İşitme Engelliler İçin Sessiz Dışlanmaya Son İşitme engelliler için kent, çoğu zaman sessiz bir karmaşadır. Anons sistemleri yalnızca sesle sınırlı kaldığında, bilgiye erişim kesilir. Toplu taşıma araçlarında görsel bilgilendirme ekranları bulunmalıdır. Belediyelerin hizmet noktalarında işaret dili bilen personel yer almalı ya da uzaktan görüntülü destek sistemleri kurulmalıdır. Acil durumlarda yalnızca siren değil, görsel uyarılar da devreye girmelidir. Çünkü bilgiye erişememek, hayattan kopmaktır . Zihinsel ve Psikososyal Engelliler İçin Anlaşılır Kent Karmaşık tabelalar, belirsiz yönlendirmeler, aşırı kalabalık ve gürültü; zihinsel ve psikososyal engelli bireyler için kent yaşamını çekilmez hâle getirebilir. Basit, net ve anlaşılır yönlendirmeler yapılmalıdır. Kamusal alanlar sade olmalı, bilgilendirme dili herkesin anlayabileceği şekilde düzenlenmelidir. Günümüz şehirlerinde hız ve karmaşa artarken, bu bireylerin tamamen göz ardı edilmesi derin bir eşitsizliktir . Günümüz Şartlarında Erişilebilirlik Bir Zorunluluktur Bugün dijital çağdayız. Belediyelerin mobil uygulamaları, internet siteleri ve randevu sistemleri erişilebilir olmak zorundadır. Görme engelliler için ekran okuyucularla uyumlu, işitme engelliler için altyazılı ve görsel destekli, zihinsel engelliler için sade ve anlaşılır tasarımlar yapılmalıdır. Erişilebilirlik, sadece sokakta değil; dijital dünyada da sağlanmalıdır. Engelsiz bir kent, sadece engelliler için değil; yaşlılar, çocuklar, hamileler, geçici sakatlığı olan bireyler için de daha güvenli ve insani bir yaşam sunar. Yani erişilebilirlik, toplumun tamamına yapılan bir yatırımdır. Unutulmamalıdır ki; engelli bireyler yardım istemek değil, haklarını kullanmak ister. Bağımsız olmak ister. Kimseye muhtaç kalmadan yaşamak ister. Kentler buna izin verdiği ölçüde adildir.