Sëmundjet reumatike inflamatore shkaktojnë dhimbje, ënjtje dhe kufizim të lëvizjes, duke ndikuar në cilësinë e jetës. Etanercepti, si terapi biologjike që frenon procesin inflamator, ka treguar efektivitet në kontrollin e simptomave dhe në ngadalësimin e përparimit të sëmundjes Dr. Besim Demolli Specialist i reumatologjisë Tel. +38344727068 Etanercepti është një lloj ilaçi i quajtur DMARDb (ilaç antireumatik biologjik që modifikon sëmundjet). Ai vepron duke bllokuar një substancë në trup të quajtur TNF (Faktori i Nekrozës Tumorale). DMARD-të biologjike janë përdorur që nga fundi i viteve 1990 dhe tani u janë dhënë mbi një milion njerëzve në të gjithë botën. Këto ilaçe veprojnë duke bllokuar citokinat, të cilat janë substanca të prodhuara nga indet e inflamuara. Njerëzit me swmundje si artriti reumatoid, artriti psoriatik, artriti juvenil dhe spondiliti ankilozant shpesh kanë shumë citokina në gjakun dhe nyjet e tyre. Citokinat shkaktojnë inflamacion, i cili çon në dhimbje, ënjtje, ngurtësim dhe dëmtim të nyjeve. Duke bllokuar TNF, etanercepti zvogëlon inflamacionin, dhimbjen dhe ndihmon në mbrojtjen e nyjeve nga dëmtime të mëtejshme. Çfarë duhet mbajtur në mend pacienti? Ju duhet të vizitoni rregullisht reumatologun tuaj për t'u siguruar që trajtimi po funksionon dhe të kontrolloni për efekte anësore të mundshme. Duhet të bëni analiza të rregullta gjaku, siç ju sugjeron reumatologu juaj. Është e rëndësishme t'i tregoni reumatologut tuaj nëse keni një sëmundje të re serioze, siç është një infeksion serioz, kancer ose pamjaftueshmëri kardiake. Nëse jeni të shqetësuar për ndonjë efekt anësor, duhet të kontaktoni reumatologun tuaj sa më shpejt të jetë e mundur. Nëse ndërprisni etanerceptin për ndonjë arsye, duhet të kontaktoni reumatologun tuaj. Nëse planifikoni të mbeteni shtatzënë, duhet të diskutoni kohën me reumatologun tuaj. Çfarë përfitimi mund të prisni nga trajtimi juaj? Etanercepti mund t'i ndihmojë njerëzit me artrit inflamator të jetojnë më gjatë me një cilësi më të mirë jetese. Studimet tregojnë se pacientët që marrin etanercept kanë një rrezik më të ulët vdekjeje dhe më pak përkeqësime. Shumë pacientë me artrit inflamator përjetojnë dhimbje, ënjtje dhe ngurtësi të reduktuar. Etanercepti ndihmon në ngadalësimin ose ndalimin e përparimit të sëmundjes dhe parandalimin e dëmtimit të kyçeve ose organeve. Kjo mund të përmirësojë lëvizshmërinë dhe të zvogëlojë paaftësinë e shkaktuar nga sëmundja. Mund të vini re një ulje të ënjtjes, dhimbjes dhe ngurtësimit të kyçeve, shpesh brenda 8 javëve të para të fillimit. Është e rëndësishme të vazhdoni të merrni ilaçin sipas përshkrimit për të parë përfitimet e plota. Markat e etanerceptit Etanercepti është një ilaç biologjik, i njohur më së shumti me emrin e markës Enbrel, i cili përdoret për të trajtuar sëmundjet autoimune duke vepruar si bllokues i TNF-së ndërsa, versioni biosimilar i etanerceptit (emri i markës Brenzys) është përdorur në Australi që nga fillimi i vitit 2017. Një biosimilar është një version i etanerceptit që ka treguar siguri dhe përfitime të ngjashme me markën origjinale. Sigurohuni që t'ju jepet e njëjta markë çdo herë. Nëse keni nevojë të ndryshoni markën, reumatologu juaj do t'ju këshillojë dhe do të monitorojë për efekte anësore. Ndërprerja e etanerceptit Nëse ndërprisni ose vononi trajtimin me etanercept, gjendja juaj mund të përkeqësohet përsëri. Vazhdoni me trajtimin tuaj, përveç nëse reumatologu juaj ju thotë ta ndërprisni ose nëse nuk shfaqen efekte anësore. Nëse ndërprisni etanerceptin për ndonjë arsye, duhet të kontaktoni reumatologun tuaj. Si do të kontrolloheni ndërsa merrni etanercept? Ilaçe si etanercepti janë shumë të shtrenjta dhe subvencionohen shumë nga Ministria e Shëndetësisë së Republikës së Kosovës. Duhet të përmbushen disa kushte për ta marrë atë. Etanercepti do të jepet vetëm nëse sëmundja juaj është aktive dhe nëse trajtimet standarde nuk kanë funksionuar. Do të vazhdohet vetëm nëse ndihmon gjendjen tuaj. Kjo duhet të kontrollohet midis 12 dhe 16 javëve pas fillimit të trajtimit. Analizat e gjakut janë të nevojshme gjatë trajtimit tuaj për të vëzhguar efektet anësore dhe për të vendosur nëse trajtimi po funksionon. Sa shpesh do të bëni analizat e gjakut do të varet nga ilaçet e tjera që merrni dhe nga sëmundjet e tjera që mund të keni. Reumatologu juaj do t'ju këshillojë për këtë. Si merret etanercepti? Ky ilaç injektohet nën lëkurë të barkut ose kofshës. Ai vjen në një stilolaps ose shiringë injeksioni. Mund të injektohet nga mjeku, infermierja, kujdestari juaj ose nga ju. Nëse e injektoni vetë, sigurohuni që t'i ndiqni me kujdes udhëzimet e hollësishme për të siguruar përgjigjen më të mirë. Është shumë e rëndësishme të ndryshoni vendin ku e injektoni çdo herë. Cila është doza? Doza e zakonshme për të rriturit me artrit është 50 mg një herë në javë. Tek fëmijët doza është zakonisht më e vogël dhe mund të jepet dy herë në javë. A mund të merren ilaçe të tjera me etanercept ? Etanercepti mund të përdoret me ilaçe të tjera për artritin, duke përfshirë: DMARD të tjera si metotreksati Ilaçe steroide si prednizoloni ose injeksionet e kortizonit në kyç Ilaçe anti-inflamatore (NSAID) si naprokseni (Naprosyn) ose ibuprofeni (Brufen, Nurofen) Ilaçe të thjeshta për dhimbje si paracetamoli. Etanercepti nuk mund të përdoret me bDMARD të tjera. A ka ndonjë efekt anësor? Mund të përjetoni efekte anësore me trajtimin tuaj. Kontaktoni reumatologun tuaj nëse keni ndonjë shqetësim në lidhje me efektet anësore të mundshme. Shumë efekte anësore zhduken kur ndërpritet trajtimi me etanercept. Efektet anësore më të zakonshme të mundshme mund të jenë: Dhimbja e lehtë, ënjtja ose kruajtja në vendin e injektimit janë shumë të zakonshme (deri në 20% të pacientëve), por mund të reduktohen duke aplikuar akull dhe kremra antihistaminikë/steroide në vendin e injektimit dhe/ose duke i lënë ilaçet jashtë frigoriferit për 15-30 minuta para injektimit. Mund të shfaqen edhe dhimbje koke, kollë, shqetësime në stomak dhe zorrë. Meqenëse etanercepti ndikon në sistemin imunitar, infeksionet e lehta, kryesisht të traktit të sipërm respirator (p.sh. ftohjet, sinusiti) mund të ndodhin më shpesh. Trajtimi me etanercept mund të duhet të ndërpritet për një kohë të shkurtër për një infeksion serioz, prandaj kontaktoni reumatologun tuaj për këshilla. Efektet anësore më pak të zakonshme ose të rralla të mundshme mund të jenë: Infeksionet serioze si tuberkulozi (TB) shihen rrallë, dhe shqyrtimi për TB është i nevojshëm para se të fillojë trajtimi. Rrallë, etanercepti mund të shkaktojë një reaksion alergjik me lëkurë të kruar, të skuqur ose skuqje ose një ndjenjë shtrëngimi në gjoks dhe vështirësi në frymëmarrje. Efektet anësore që përfshijnë nervat, të tilla si inflamacioni i nervit në sy, gjithashtu mund të ndodhin rrallë, duke shkaktuar ndryshime në shikim ose ndjesi. Shumë rrallë ka ndodhur 'lupusi i shkaktuar nga ilaçet' me simptoma të skuqjes, etheve dhe dhimbjeve të shtuara të kyçeve. Kontrollet vjetore të lëkurës sugjerohen me çdo ilaç që mund të shtypë sistemin imunitar pasi ka një rritje të lehtë të rrezikut për kancerin e lëkurës. Deri më sot, hulumtimet dhe përdorimi mbi 20 vjet nuk kanë treguar një rritje të rrezikut për kancere të tjera. Çfarë masash paraprake janë të nevojshme? Infeksionet Nëse keni një infeksion aktual të çfarëdo lloji, trajtimi me etanercept nuk duhet të jepet derisa infeksioni të trajtohet. Do t'ju duhen disa analiza gjaku dhe një radiografi e kraharorit për të përjashtuar disa infeksione kronike para testit tuaj të parë bDMARD. Masat paraprake me sëmundje të tjera Mund të ndodhë përkeqësim i sëmundjeve të mëposhtme: Skleroza Multiple Pamjaftueshmëria e moderuar deri në të rëndë e zemrës. Lupus eritematoz sistemik (lupus/SLE). Personave me SLE nuk u jepet shpesh etanercept, por çdo rast do të vlerësohet nga reumatologu juaj nëse është i sigurt. Përdorimi me ilaçe të tjera Etanercepti mund të ndërveprojë me ilaçe të tjera. Ju duhet t'u tregoni të gjithë mjekëve tuaj për të gjitha ilaçet që po merrni ose planifikoni të merrni. Kjo përfshin ilaçet pa recetë ose bimore/naturopatike. Vaksinat Nëse po merrni etanercept, nuk duhet të imunizoheni me vaksina 'të gjalla' si MMR (fruthi, shytat dhe rubeola), vaksina e Varicellës (lija e dhenve/herpesi), OPV (virusi i poliomelitit oral), BCG (Bacillus Calmette Guerin), Encefaliti Japonez ose Ethet e Verdha. Bisedoni me reumatologun tuaj para se të merrni ndonjë vaksinë. Vaksinat pneumokoksike dhe vaksinat vjetore sezonale të gripit janë të sigurta dhe inkurajohen. Ndërhyrja kirurgjikale Mund t'ju duhet të ndërprisni marrjen e etanerceptit për një kohë të shkurtër para dhe pas ndërhyrjes kirurgjikale, veçanërisht nëse keni një rrezik më të lartë infeksioni ose nëse marrja e një infeksioni mund të shkaktojë probleme serioze. Flisni me reumatologun tuaj para se të bëni ndonjë ndërhyrje kirurgjikale. Përdoreni gjatë shtatzënisë dhe gjatë ushqyerjes me gji Është e rëndësishme të diskutoni me mjekun tuaj nëse planifikoni një shtatzëni ndërsa jeni duke marrë etanercept. Mund të përdoret gjatë shtatzënisë dhe tek burrat që përpiqen të bëhen prindër. Nëse etanercepti mbahet përtej 4 muajve të shtatzënisë, mund të rrisë rrezikun e infeksionit tek i porsalinduri kur mund të jenë të nevojshme vaksinat e gjalla. Vaksina e rotavirusit duhet të jepet brenda 6 muajve të parë të jetës. MMR mund të jepet në 6 muaj. Rekomandohet diskutimi me një neonatolog/pediatër. Ka vetëm informacion të kufizuar në lidhje me etanerceptin në qumështin e gjirit dhe, ndërsa mund të gjenden sasi të vogla, nuk duket se është i dëmshëm. Më shumë informacion mbi shtatzëninë është i disponueshëm këtu. Si ta ruani etanerceptin Etanercepti normalisht duhet të mbahet në frigorifer. Megjithatë, nëse është e nevojshme, për shembull gjatë udhëtimit, mund të ruhet nën 25°C për deri në katër javë dhe më pas të përdoret ose të hidhet. Mbajini të gjitha ilaçet larg fëmijëve. /Telegrafi/