Seðlabankinn óttast að frumvarp félagsmálaráðherra um tengingu bóta almannatrygginga við launavísitölu veiki afkomu ríkissjóðs dragi úr hvata til atvinnuþátttöku og skapi óróa á vinnumarkaði. Þetta kemur fram í minnisblaði Seðlabankans sem sent var velferðarnefnd Alþingis í dag. Deilt hefur verið um frumvarpið á þingi en það er nú á borði velferðarnefndar á milli annarrar og þriðju umræðu. Bætur almannatrygginga breytast í samræmi við fjárlög og skal taka mið af launaþróun, þó þannig að þær hækki aldrei minna en verðlag samkvæmt vísitölu neysluverðs. Frumvarpið sem deilt er um gerir hins vegar ráð fyrir að greiðslur almannatrygginga taki mið af þróun launavísitölu, þó þannig að þær hækki aldrei minna en verðlag samkvæmt vísitölu neysluverðs. Um þessa breytingu segir Seðlabankinn: „Í núgildandi fyrirkomulagi getur mannleg dómgreind hins vegar gripið inn í en samkvæmt breytingartillögum frumvarpsins yrði horfið frá slíku mati ...“. Áætlað er að breytingarnar kosti ríkissjóð fjóra til fimm milljarða á ári. Á móti koma skatttekjur þannig að heildaráhrifin verða minni en Seðlabankinn óttast þó að áhrifin geti orðið veruleg yfir lengri tíma. Óheppilegt að tengja við launavísitölu Í minnisblaðinu eru raktar nokkrar ástæður þess að tenging við launavísitölu sé óheppileg. Til að mynda mæli launavísitalan einungis regluleg laun og því sé líklegt að tenging við launavísitölu komi til með að hækka greiðslur almannatrygginga hækki umfram raunverulega útborguð laun. Sem dæmi er bent á að í kjarasamningum séu gjarnan gerðar breytingar á uppbyggingu launa þar sem hluta af óreglulegum greiðslum er umbreytt í reglulegar greiðslur, án þess að veruleg breyting verði á heildarlaunagreiðslum. „Verði frumvarpið óbreytt að lögum munu slíkar breytingar leiða til hækkunar á greiðslum almannatrygginga þrátt fyrir að launafólk hafi ekki notið raunverulegra kjarabóta,” segir í minnisblaðinu. Þá hafi stytting vinnuvikunnar mælst sem hækkun launavísitölu án þess að um hefðbundnar launahækkanir sé að ræða. Færri vinnutímar þýði vissulega hærra reiknað tímakaup en þegar upp er staðið séu launagreiðslur, og þar með neyslugeta, óbreyttar. Hins vegar myndu tekjur og neyslugeta bótaþega aukast samhliða hækkun launavísitölunnar. „Tenging greiðslna almannatrygginga við þróun launavísitölu gæti því leitt til þess að kaupmáttur þeirra sem fá greiðslurnar eykst án þess að kaupmáttur launafólks hafi aukist.“ Seðlabankinn viðrar einnig áhyggjur af efnahagslegum og samfélagslegum áhrifum frumvarpsins. Að hans mati geta áhrif frumvarpsins aukið verðbólguþrýsting á sama tíma og bankinn reynir að koma verðbólgunni niður í 2,5 prósenta verðbólgumarkmiðið. Annars vegar vegna þess að breytingarnar auka ráðstöfunartekjur bótaþega sem þar með auka einkaneyslu sem drífur áfram verðbólgu og hins vegar vegna ósættis á vinnumarkaði, þar sem launakröfur og kröfur um hækkun bóta aukast á víxl. Einnig nefnir Seðlabankinn að hækkun bóta umfram launaþróun dragi óhjákvæmlega úr hvata til atvinnuþátttöku, þvert á yfirlýst markmið stjórnvalda. Loks saknar Seðlabankinn þess að greiningar fylgi með frumvarpinu, til að mynda um kjaragliðnun. Segir í minnisblaðinu að alls óvíst sé að sú fullyrðing um að kjaragliðnun hafi orðið standist skoðun.