Gözümüzü sinema ekranına dikmiş, yapay zekâ ile yeniden hayat bulan Moris Şinasi’yi dinliyoruz. “Dili, dini, ırkı ne olursa olsun farklılıklarımızı hoşgörüyle kucaklamalıyız. Şu hayatta önemli olan tek şey iyiler ve yapılan iyiliklerdir” mesajıyla bizlere farklılıklarımıza rağmen aslında bir bütünün parçaları olduğumuzu yeniden hatırlatıyor. Aslında bunun en güzel örneği de kendi hayatı… Dr. Fahrettin Er’in, 21 yıllık araştırması sonucu hayat bulan kitabından uyarlanan ve yönetmenliğini Hakan Pala’nın yaptığı “Moris Şinasi Görkemli İyilik” belgesel filminin İzmir gösterimi için onlarca kişi Fransız Kültür Merkezi’nin sinema salonunda buluşuyoruz. Film öncesi söz alan Dr. Er, “Küçükken ağır hastalandığımda annem beni Moris Şinasi Eğitim ve Araştırma Hastanesi’ne götürmüş. Orada yapılan tedavi ile sağlığıma kavuşmuşum. Hastane doktorları annemden hiçbir ücret almamış. Annem o günleri, ‘Yahudi’nin Hastanesi olmasa belki bugün hayatta olmazdın’ diye anlatırdı. Bu hikâyeden etkilenerek ben de doktor oldum. Yıllar sonra Manisa Devlet Hastanesi’nde çalışmaya başladığımda ise yolum yeniden Moris Şinasi ile kesişti, öyküsünü araştırmaya başladım” diyor. Moris Şinasi’nin öyküsü aslında 1492 yılında yayınlanan Elhamra Kararnamesi ile Yahudilerin, İspanya’dan kovulması ve atalarının Manisa’ya yerleşmesiyle başlıyor. Osmanlı döneminde ismi de Moiz Eskenazi olarak kayıtlara geçiyor. Saruhan’da yoksul bir ailede dünyaya gözlerini açan Moiz, abisi Salamon ve babasıyla birlikte tütün tarlalarında çalışıyor. 9 yaşında ise difteri hastalığına yakalanıyor. Aslında bu olay hayatının da kırılma noktası oluyor. Hafsa Sultan tarafından yaptırılan hastaneye götürülen Moiz, kendisini büyük bir özveriyle üstelik ücretsiz tedavi eden Dr. Şinasi’den çok etkileniyor. O gün, “Allah’ım ne olur ben de büyüdüğümde çok zengin olayım ve ihtiyacı olanlar için bir hastane yaptırabileyim” diye dua ediyor. Ve küçük Moiz’in, Saruhan’da başlayan hayat öyküsünde ikinci perde, iyileşmesinin ardından abisiyle birlikte Amerika’ya gitmek amacıyla ulaştıkları İzmir Limanı’nda açılıyor. Ancak iki kardeşin ceplerindeki son 2 delikli kuruşla Amerika’ya gideceğiz diye kaçak bindikleri yük gemisi, Mısır’ın İskenderiye Limanı’na demir atıyor. Bilmedikleri topraklarda büyük bir hayal kırıklığı ve korku yaşayan kardeşler neyse ki çabucak toparlanıyor ve limanda günübirlik işlerde çalışıyor. Bir gün, tütün yüklü gemiden balyaları indirirken iki kardeşin yanına Yunan asıllı tüccar Grafallo geliyor. Kardeşlere kızan tüccar, tütünleri neden limanda ayrı ayrı yerlere koyduklarını soruyor. Moiz, ürünü kalitesine göre ayırdıklarını söyleyince Grafallo, gençlerin tütün işini bildiğini fark edip yanında çalışmalarını teklif ediyor. Böylece iki kardeşin Mısır’da geçen 15 yıllık serüveni de başlamış başlıyor. Moiz ve abisi zamanla işin tüm inceliklerini öğreniyor. Ancak Moiz’in Amerika hayali hiç bitmiyor. Grafolla’nun da desteğiyle yıllar sonra nihayet Amerika’ya gidiyor. Yolda Moiz Eskenazi olan kimliğini denize atıp, gümrükte adını Moris, soyadını ise hayranı olduğu doktorun ismi olan Şinasi yaparak yeni kimliğini alıyor. Genç Moris, bilgi ve tecrübesiyle o dönemde tütünü elle sardıklarını gördüğü Amerikalıları önce sigara paketleri ardından da tütün sarma makinesi ile tanıştırıyor. İşlerini hızla büyüten Moris, abisi ve Saruhan’dan 200 Yahudi tanıdığını da Amerika’ya aldırıp, fabrikasını büyütüyor. Zamanla ülkenin sayılı zenginleri biri haline gelen Moris Şinasi, 48 yaşlarında geldiğinde Selanik’te konuk olduğu bir evin duvarında asılı resmini gördüğü 17 yaşındaki Lauretta’ya aşık olup evleniyor. Genç eşine hediye olarak da New York’ta 42 odalı bir malikane yaptırıyor. Moris, Osmanlı mimarisiyle tasarladığı ve döşediği evinin çatısına da bakır bir kubbe konulmasını istiyor. Güneş vurduğunda ışıldayan bu kubbe zamanla, “Türk’ün Kubbesi” olarak anılmaya başlanıyor. Yıllar geçse de Moris Şinasi’nin memleketi bildiği Manisa’ya özlemi hiç bitmiyor. Üç kızı olan Şinasi, ölümüne yakın dönemlerde fabrikasını milyonlarca dolara devrediyor ve vasiyetinde Saruhan’a 1 milyon lirayla bir hastane yapılmasını istiyor. Moris Şinasi’nin 1928’de ölümünün ardından bölgedeki 28 dönümlük arazi üzerine ülkemizin ilk özel hastanesi inşaatına başlanıyor. Yeniden hizmete açılacak 1933’te hizmete açılan, sadece 8’i ücretli, toplam 40 yataklı Moris Şinasi Hastanesi, 1960’lara dek Amerikalı bir hemşire ve 1 milyon dolardan kalan 820 bin doları işleten bankanın görevlisi tarafından idare ediliyor. Ancak ihtilal sonrası hastane de parasal yönden sıkıntıya giriyor. Amerikan bankası ülkedeki enflasyonist ortamı gerekçe göstererek hastaneden yardımını çekiyor. Bunun üzerine Türk hükümeti bankaya dava açıyor. Karşılıklı görüşmeler sonucu hastane Sağlık Bakanlığı’na devrediliyor ve bu kez Milletlerarası Moris Şinasi Çocuk Hastanesi adını alıyor. Bankadaki paranın faizinin yeniden aktarılması için de 1969’da hastane ile aynı adla dernek kuruluyor ve anaparanın getirisi 3 ayda bir Ziraat Bankası’na aktarılıyor. Yıl 2016’ya geldiğinde Manisa Şehir Hastanesi’nin hizmete girmesiyle birlikte şartnamedeki hasta desteği nedeniyle Moris Şinasi Çocuk Hastanesi’nin kapatılması kararı alınıyor. Böylece neredeyse 90 yıl onlarca hastaya şifa veren bina kaderine terk ediliyor. Açılan davalar sonucu hastane 2022’de anıtlar kurulu tarafından nihayet tescil ediliyor. Ancak hikâye bununla da bitmiyor… Dr. Fahrettin Er, “Biz hastane tekrar açılır diye beklerken bu kez de Amerika’daki banka ‘binanın kapatılmasına rağmen, ana paradan aktarılan faiz dernek tarafından kullanılmıştır’ gerekçesiyle dava açtı. Bence burası artık ancak butik bir çocuk psikiyatri hastanesi olabilir. Böylece Moris Şinasi’nin iyilik pınarını daha kurutmamış oluruz” diye belirtiyor. İnsan, Moris Şinasi’nin, “Yahudi’nin Hastanesi” ile “Türk’ün Kubbesi” arasında uzanan; kendisinin bile hangi ülkeye, kimliğe ait olduğunu seçmeye bile kıyamadığı hayat hikâyesini dinlediğinde, dünyada yıllar boyu süregelen din, dil, ırk savaşlarının ne kadar da “politik” ve hikâyeyi bizzat yaşayanların acısına acı katmaktan başka bir işe yaramadığını bir kez daha anlıyor. AK Parti Manisa İl Başkanı Süleyman Turgut, geçtiğimiz günlerde uzun süredir atıl durumda bulunan Moris Şinasi Çocuk Hastanesi’nin güçlendirme ve tadilat projesinin 2026 Yılı Yatırım Programına alındığını açıklamış. Umarım gerçekleşir. Buradan ben de tüm yetkililere sesleniyorum; yıllarca kaderine terk edilen Moris Şinasi’nin bu güzel mirasına sahip çıkmak hepimizin görevi… Gelin, bir iyilik pınarını daha kurutmayalım, bu topraklarda acıya acı katmayalım.