Þau eru löngu orðin fleyg ummælin sem Jón Gnarr lét falla þegar hann stökk fram á sjónarsviðið með Besta flokkinn 2009; að hann væri á höttunum eftir þægilegri innivinnu. Flokkurinn var svar við bankahruninu og eftirspurnin var mikil; Jón varð borgarstjóri eftir kosningasigur í sveitarstjórnarkosningunum 2010. Borgarfulltrúar hætta eða þeim ýtt til hliðar Um Jón fór eins og svo marga aðra stjórnmálamenn eftir hrun, hann sat aðeins eitt kjörtímabil þótt hann sé snúinn aftur á öðrum vettvangi. En nú þegar framboðslistar fyrir komandi borgarstjórnarkosningar í vor eru smám saman að skýrast er ljóst að framundan er kunnugleg hreinsun á kjörnum fulltrúum. Af þeim 23 borgarfulltrúum sem sæti eiga í borgarstjórn eru aðeins níu sem teljast vera í öruggu sæti eða sækjast eftir því - þeir gætu orðið enn færri gangi skoðanakannanir eftir en það veltur mikið á gengi Framsóknarflokksins þar sem borgarfulltrúarnir Einar Þorsteinsson og Magnea Gná Jóhannesdóttir eru í tveimur efstu sætunum. Samfylkingin hlaut fimm menn kjörna í síðustu kosningum; af sex efstu á lista flokksins eru aðeins tveir borgarfulltrúar, Heiða Björg Hilmisdóttir og Skúli Helgason. Viðreisn teflir fram Björgu Magnúsdóttur sem er ný á þessum vettvangi, enginn á lista Miðflokksins hefur áður setið í borgarstjórn ef undan er skilinn Helgi Áss Grétarsson sem var um tíma varaborgarfulltrúi Sjálfstæðisflokksins. Eingöngu nýliðar eru á lista Sósíalistaflokksins og Baldur Borgþórsson er eini frambjóðandinn á lista Okkar borgar sem hefur reynslu af borgarstjórnarmálum; hann var varaborgarfulltrúi Miðflokksins. Borgarfulltrúarnir Sanna Magdalena Mörtudóttir og Líf Magneudóttir skipa tvö efstu sæti á lista Vinstrisins, nýs sameiginlegs framboðs Vors til vinstri og VG og Sjálfstæðismenn kynna sinn lista á morgun. Þrálátur orðrómur er um að aðeins tveir borgarfulltrúar fái öruggt sæti á listanum, Hildur Björnsdóttir, oddviti og Ragnhildur Alda Vilhjálmsdóttir. Loks er það prófkjör Pírata sem hefst á morgun, Alexandra Briem er ein eftir úr þriggja manna borgarstjórnarflokki; hún sækist eftir að leiða listann en það gerir varaborgarfulltrúinn Kristinn Jón Ólafsson líka. Endurnýjunin engin nýmæli Mikil endurnýjun eftir kosningar á Íslandi er ekki nýmæli; rannsóknir sem Eva Marín Hlynsdóttir, prófessor í stjórnmálafræði, hefur gert benda til þess að hlutfallið í sveitarstjórnum sé í kringum sextíu prósent. Í síðustu alþingiskosningum tóku 33 nýir þingmenn sæti - mesti fjöldi í sextíu og fimm ár. „Þróunin á Íslandi er á svipaðan hátt og í löndunum í kringum okkar. Það er meira flökt á milli kosninga og ferill stjórnmálamanna er styttri en áður,“ segir Eiríkur Bergmann Einarsson, prófessor í stjórnmálafræði. Þessi þróun hafi í Evrópu hafist í kringum fall Berlínar-múrsins en á Íslandi hafi flokkakerfið verið mjög stöðugt. Fjórflokkurinn svokallaði hafi lengst af verið með um og yfir níutíu prósent atkvæða og þetta hafi haldist fram að hruni. Eftir það hafi orðið algjör umpólun. „Þá hrynur traust og flökktið hafi ekki verið eins og í öðrum nágrannalöndum heldur töluvert meira.“ Endurnýjunin sé áskorun fyrir lýðræðið og það sem meira sé; grafið hafi verið undan hefðbundnu stjórnmálastarfi í þjóðmálaumræðunni og lítið gert úr þeirri lýðræðislegu þjálfun sem þar fari fram og fulltrúar þurfi að hafa öðlast áður en þeir setjist í sveitarstjórn eða á þing. „En nú orðið miklu meira um það að frambjóðendur komi utanúr samfélaginu, sem einhvers konar sendingar inn í flokkana og hafa ekki hlotið skólun áður en þeir fá vænleg sæti. Stundum lenda forystusætin sjálf í höndum þeirra sem hafa ekki hlotið neina skólun í venjubundnu stjórnmálastarfi.“ Hefðbundnir stjórnmálamenn nánast hverfandi Heilbrigt stjórnmálaumhverfi sé einhvers konar blanda af þessu tvennu; fólk sem vinnur sig upp í gegnum stjórnmálaflokk sem blandist við aðra með annars konar reynslu. „En nú hefur þetta alveg snúist á hvolf. Hinir hefðbundnu stjórnmálamenn eru næsta hverfandi og orðið algengara að fólk komi utanfrá.“ Eiríkur segir enga leið að spá fyrir um endann á þessari þróun; hún einskorðist ekki við Ísland þar sem kjósendur séu tortryggnir í garð hefðbundinna stjórnmálamanna og vilji endurnýjun, oft endurnýjunarinnar vegna. Frakkland sé ágætt dæmi; þar sé hið hefðbundna stjórnmálakerfi hrunið og rótgrónir flokkar nánast horfnir en nýsmiðar komnar í staðinn, meðal annars flokkur Macron Frakklandsforseta og blokkir bæði á vinstri og hægri vængnum. „Það hefur orðið algjör umpólun í fulltrúakerfinu þar en á sama tíma hefur kerfið verið stöðugt í Þýskalandi. Þannig að þrátt fyrir að þessi þróun hafi verið afgerandi er hún mismunandi eftir löndum. Íslenska kerfið var miklu stöðugra fram að hruni en umskiptin verða hraðari og meiri en annars staðar eftir hrun.“ Eiríkur telur að alveg megi velta því fyrir sér hvort þessi þróun sé ógn við lýðræðið; auðvitað sé lýðræðislegt að auðvelt sé að skipta um fulltrúa en það geti líka gengið út í öfgar þar sem hin lýðræðislega forysta hætti að virka, endurnýjun verði of hröð og menn hafi ekki stjórnmálalega færni til að vinna málum sínum framgöngu. „Stjórnmálastarf krefst færni eins og flest annað; eins og að vera rafvirki, lögfræðingur eða læknir, það krefst skólunar, þekkingar og færni í að fóta sig í því umhverfi.“ Það sé eins með stjórnmálin, það krefjist töluverðrar færni að vinna málum fylgi, koma þeim í gegnum stjórnmálakerfin og stjórnkerfin, ná fram frumvörpum og breytingum. Og þá þarf að átt sér stað einhverskonar skólun til að hann mæti fullbúinn til leiks þegar hann er kjörinn. Þetta er á hröðu undanhaldi og færnin verður þar af leiðandi minni og minni. Og ekki bara það heldur minnkar líka virðingin fyrir því að kunna eitthvað fyrir sér í stjórnmálum.“ Mikil endurnýjun er framundan í sveitastjórnarkosningunum. Hlutfallið gæti náð allt að sjötíu prósentum gangi skoðanakannanir eftir. Prófessor í stjórnmálafræði segir lítið hafa verið gert úr þeirri lýðræðislegu þjálfun sem fari fram í flokkunum.