„Ég gat ekki farið heim fyrr en ég var búin að stoppa í Nettó og kaupa mér einhvern hlut,“ segir Bergþóra Þorsteinsdóttir áhrifavaldur sem opnaði sig fyrir jól um að hún væri með kaupfíkn á samfélagsmiðlum. Kaupfíkn er kannski ekki alltaf tekin alvarlega en hún er samt sem áður raunveruleg og virðist herja á sífellt fleiri. Vandinn er oft falinn og fáir leita sér aðstoðar. Urður Örlygsdóttir fjallaði um kaupfíkn í Kastljósi og ræddi meðal annars við Bergþóru og Rögnu Benediktu Garðarsdóttur prófessor í félagssálfræði við Háskóla Íslands. Stórt vandamál hjá þeim sem eru komnir á þennan stað „Kaupfíkn er ekki einu sinni alltaf kölluð kaupfíkn. Það eru ekki alveg allir komnir á eitt mál um það að þetta falli undir fíknarskilgreininguna. Akkúrat núna er þetta flokkað sem hvatastjórnunarvandi. Þú hefur ekki stjórn á hvatvísinni, að kaupa þér hluti. Þótt það hafi slæmar afleiðingar hvað þú ert búinn að kaupa þér mikið, þótt þig vanti ekki hlutinn,“ segir Ragna. Hlutir á borð við föt, snyrtivörur og dýra muni sem hafi einhvers konar félagslegt gildi séu hlutir sem kaupfíklar sækist mikið í. „Þetta þýðir samt ekki að allir sem hafa einhvern tímann keypt sér eitthvað í hvatvísi og séð síðan eftir því geti flokkað sig sem kaupfíkla. Það er ekki þannig.“ „Þetta er frekar stórt vandamál hjá þeim sem eru komnir á þann stað.“ Leið illa alla leiðina heim „Minn akkílesarhæll í þessu öllu saman eru snyrtivörur, förðunarvörur. Það er bara mitt áhugamál þannig ég er rosalega dugleg að prófa eitthvað nýtt,“ segir Bergþóra. Hún opnaði á umræðuna fyrir jól og segir marga hafa haft samband við sig og sagst glíma við saman vanda. „Það eru miklu fleiri að upplifa þetta en við þorum að tala um,“ segir hún á TikTok. Bergþóra segir það hljóma skringilega að þurfa að fara og kaupa sér eitthvað. Hún minnist þess þegar hún viðurkenndi vandann fyrir sjálfri sér og eiginmanni sínum. Hann var þá heima með veikt barn og hún ætlaði að fara og skipta við hann. Hún gat þó ekki farið heim fyrr en hún var búin að koma við í verslun og kaupa sér einhvern hlut. „Þetta var ekki eins og ég þyrfti að kaupa mér epli. Ég þurfti að kaupa mér einhvern hlut. Ég fann einhverja meiköpp-palettu. Ég keyrði heim og mér leið svo illa alla leiðina heim að ég kom heim og sagði: Haffi, ég þarf að segja þér svolítið.“ „Ég er með kaupfíkn,“ viðurkenndi hún þá en maðurinn hennar sagðist vita það. „Þá horfðist ég í augu við þetta.“ Skipti út einni fíkn fyrir aðra Þegar hún horfir til baka segist hún sjá að þessi fíkn hafi líklegast tekið við af annarri. „Ég hætti að drekka og þá tók ég svolítið þetta og hljóp með það. Ég leyfði mér þetta því ég var búin að vera svo dugleg að hætta að drekka.“ „Núna þegar ég segi þetta þá finn ég að þetta var eitthvað sem við notuðum þegar við vorum lítil,“ bætir hún við. Þegar faðir hennar lést var oft lausn móður hennar til að hressa fjölskylduna við eftir langar grátstundir og fara í Kringluna. „Þá fékk bróðir minn tölvuleik og ég fékk ný föt.“ Byrjaði strax að fela kaupin Ragna segir kaupfíkla oft finna til mikillar skammar yfir því sem þeir hafi keypt. „Þau fela það jafnvel, fela það fyrir makanum og fjölskyldunni. Þetta er eitthvað sem fólk kannast kannski við í kringum alls konar fíkn, áfengisfíkn til dæmis – að fela neysluna.“ Þetta rímar við frásögn Bergþóru sem segir að fíkninni hafi fylgt mikill feluleikur fyrir manninum hennar. Hún hafði áhyggjur af kaupfíkninni í um fimm ár áður en hún horfðist í augu við vandann. „Þegar ég byrjaði að spá í þessu sjálf þá byrjaði ég strax að fela þetta. Í orlofinu gat ég bara farið í Smáralind og það var enginn að spá í hvað ég væri að gera en ef ég var á leiðinni heim og hann var að bíða eftir mér þá gat ég kannski ekki stoppað í búð á leiðinni og keypt mér eitthvað því þá þurfti ég að fela það á leiðinni inn.“ Stundum hafi hún þó skilið munina eftir úti í bíl og tekið þá inn seinna þegar hann var farinn í vinnuna. „Ef ég var að panta eitthvað á netinu þá þurfti ég að passa mig að hann sæi ekki sms-in: komið á pósthús. Þetta eru hlutir sem ég er að segja í fyrsta skipti upphátt núna.“ Bergþóra segist hafa keypt sér eitthvað á hverjum degi ef hún hafði efni á því. „Stundum var ég bara búin með peninginn minn og þá hefði ég þurft að biðja Haffa um að leggja inn á mig. En þá meira að segja gat ég bara sagt: Heyrðu, ég er að fara í Krónuna, nennirðu að leggja inn á mig 10 þúsund kall?“ „Þá gat ég bara farið og keypt mér einhverja snyrtivöru og það fór bara inn í það.“ „Það bara kostar að vera til“ Urður ræddi einnig við umboðsmann skuldara sem staðfesti að fólk leitaði til embættisins, komið í mikla skuldsetningu og jafnvel með neyslulán. Bergþóra segist sjálf hafa nýtt sér greiðsluleiðir á borð við Netgíró og Pei sem hafi ekki bætt úr. „Við getum alveg sagt það.“ „Það var eins með visa-kortið. Ég hækkaði það bara eins mikið og ég gat, borgaði smá af því.“ Síðan hafi maðurinn hennar spurt hana hver staðan væri á því korti og þegar þau kíktu saman á það furðaði hann sig á reikningunum. „Það bara kostar að vera til. Það er dýrt að fara út í búð,“ svaraði Bergþóra þá. „Það var orðin mjög mikil skömm sem fylgdi þessu. Ég borgaði alltaf bara smá inn á kortið og svo gat ég hækkað það aðeins, borgaði smá og rúllaði þessu bara svolítið áfram.“ „Ég er miklu lasnari en ég hélt“ Fáir leita sér aðstoðar við kaupfíkn en Bergþóra segist strax hafa sett sér markmið þegar hún viðurkenndi vandann. Þá ákvað hún að sjá hvort hún gæti sleppt því að kaupa sér eitthvað í þrjá mánuði. „Ég ætla í kaupbann,“ sagði hún við manninn sinn en hafði þó þá reglu á að ef hún kláraði eitthvað sem hún þyrfti, eins og sjampó eða aðra snyrtivöru, þá mætti hún kaupa sér nýja í staðinn en hún yrði að sýna honum að varan væri í alvörunni búin. „Það gekk rosalega vel. Ég er ekki að segja að þetta hafi verið fullkomið en þetta voru þrír mánuðir og þetta var erfitt.“ Hún minnist þess í eitt skiptið þegar hún fór í Krónuna með manninum sínum og þurfti að passa sig sérstaklega á því að ganga ekki inn í snyrtivörudeildina. „Ég fann að mér leið líkamlega illa. Ég man að ég kom út í bíl og sagði: Vá, ég er miklu lasnari en ég hélt.“ Hún segist ekki vera laus við fíknina en það skipti miklu máli að vera meðvituð um vandann. Bergþóra Þorsteinsdóttir opnaði á umræðuna um kaupfíkn á samfélagsmiðlum fyrir jól. Þá kom í ljós að margir glíma við sama vanda. Hún þurfti helst að kaupa eitthvað daglega og var farin að fela kaupin fyrir manni sínum. Rætt var við Bergþóru Þorsteinsdóttur og Rögnu Benediktu Garðarsdóttur í Kastljósi. Þáttinn má finna í spilaranum hér fyrir ofan.