28 Şubat 2026’da başlayan ABD–İsrail–İran savaşı, Ortadoğu’daki güç dengesini ve küresel güvenlik mimarisini doğrudan etkileyen bir kırılma yarattı. Bu savaşın sonucu sahadaki askeri başarıdan çok daha karmaşık değişkenlere bağlı. Asıl soru şu: Çatışmanın seyri teknik-operasyonel üstünlükle mi belirlenecek, yoksa siyasi irade, ekonomik dayanıklılık ve endüstriyel kapasite mi son sözü söyleyecek? Bu soruya yanıt ararken Batı medyasında son iki yıldır artan mühimmat uyarılarına bakmak gerekiyor. Mühimmat Uyarıları ve Endüstriyel Gerçeklik Ukrayna savaşı, yüksek yoğunluklu konvansiyonel çatışmanın geri döndüğünü gösterdi. Topçu mühimmatı, hava savunma sistemleri ve hassas güdümlü roketlerin tüketim hızı, Soğuk Savaş sonrası tasarlanan “sınırlı stok–yüksek teknoloji” modelini zorladı. ABD ve Avrupa ülkeleri, Ukrayna’ya sağladıkları destek nedeniyle kritik kalemlerde stok baskısı yaşıyor. 155 mm topçu mühimmatından Patriot önleyicilerine kadar birçok sistemde üretim artışı planlanmış olsa da, envanter yenileme sürelerinin yıllarla ifade edilmesi dikkat çekici. Bu tablo, savunma sanayi kapasitesinin bütçe meselesinin ötesine geçtiğini gösteriyor. Üretim hatlarının genişletilmesi, nitelikli işgücü, hammadde ve tedarik zinciri bağımlılıkları savaşın sürdürülebilirliğini belirleyen unsurlar haline gelmiş durumda. Tam da bu noktada İran cephesi devreye giriyor. İran–İsrail Hattında Tüketim Denklemi İran ile ABD/İsrail arasında yoğun bir çatışma, Ukrayna’daki yıpratma savaşından farklı olarak yüksek tempolu hava ve füze kampanyasıyla başladı. Kullanılan mühimmat kategorileri büyük ölçüde aynı: hassas güdümlü mühimmatlar, hava savunma önleyicileri ve uzun menzilli roket sistemleri. Özellikle hava savunma tarafında ortaya çıkan maliyet ve üretim asimetrisi dikkat çekiyor. İran’ın balistik füze envanteri geniş ve çeşitli. Bir balistik füzenin maliyeti yüz binlerce dolar seviyesindeyken, onu durdurmak için kullanılan THAAD veya SM-3 gibi önleyiciler milyonlarca dolarlık sistemlerdir. Dahası, bu önleyicilerin üretim hızı sınırlı ve teslimat boşlukları mevcut. Bu durum, savaşın askeri boyutunun yanında ekonomik bir denklem de ürettiğini gösteriyor. Füze matematiği, tarafların dayanıklılığını belirleyen temel faktörlerden biri. Jominici Başlangıç, Clausewitzyen Devam Askeri teori açısından bakıldığında, savaşın ilk aşaması Jominici karakter taşıyor. Antoine-Henri Jomini’nin yaklaşımında savaş, doğru noktaya yoğunlaşarak hızlı ve belirleyici sonuç alma arayışıdır. ABD ve İsrail’in İran’daki komuta merkezlerini, füze tesislerini ve hava savunma altyapısını hedef alan kampanyası bu çerçeveye uygundur. Ancak savaş uzadığında tablo değişir. Carl von Clausewitz’e göre savaş, siyasetin başka araçlarla devamıdır. Nihai sonuç askeri başarıya dayanmakla birlikte, siyasi hedeflerin netliğine, ekonomik dayanıklılığa ve toplumun iradesine bağlıdır. İran’ın yer altı tesisleri, mobil füze sistemleri ve kurumsallaşmış güvenlik yapısı “tek darbede nakavt” stratejisini zorlaştırmaktadır . Dolayısıyla çatışma uzarsa mesele operasyonel başarıdan çok kaynak yönetimine dönüşür. Hava harekâtı bir aşamadır; asıl sınav endüstriyel üretim kapasitesinde ve siyasi iradede yaşanır. ABD Ortadoğu’ya Kayarsa: Ukrayna ve Avrupa ABD’nin askeri ve siyasi odağının Ortadoğu’ya kayması, Ukrayna cephesini doğrudan etkileyebilir. Ukrayna’nın hava savunma kapasitesi ve topçu mühimmatı büyük ölçüde Batı üretimine bağlı. Kritik sistemlerin Ortadoğu’ya kaydırılması, Kiev’in savunma hattını zayıflatabilir. Bu durum Rusya üzerindeki askerî baskının azalmasına yol açabilir. Moskova daha geniş manevra alanı bulabilir ve cephedeki dengeyi lehine çevirebilir. Avrupa güvenliği açısından ise ABD’nin kaynak kaydırması, NATO’nun doğu kanadında caydırıcılık algısını zayıflatabilir. ABD’nin küresel güvenilirliği de bu bağlamda tartışmaya açılır. Aynı anda birden fazla cephede etkin caydırıcılık sağlanamazsa müttefikler öncelik sırasını sorgulamaya yönelebilir. Çin Faktörü: Bölünmüş Dikkatin Stratejik Okuması ABD’nin uzun vadeli stratejik önceliği Hint-Pasifik ve Çin’dir. Ortadoğu’da yoğunlaşan bir çatışma mühimmat ve platform tahsisini doğrudan etkiler. Uzun menzilli hassas mühimmatların Ortadoğu’da tüketilmesi Pasifik’teki caydırıcılığı zayıflatabilir. Pekin açısından mesele nettir: ABD aynı anda üç yüksek yoğunluklu baskı hattını sürdürebilir mi? Çin yönetimi Washington’un kaynak bölünmesini ve iç siyasi tartışmalarını dikkatle izliyor. Büyük güç rekabeti bağlamında dikkat ve kaynak dağılımı askeri platform sayısı kadar önemlidir. ABD Ortadoğu’da uzun süreli bir yıpratma sürecine girerse Hint-Pasifik’teki denge psikolojik olarak da etkilenebilir. Caydırıcılık askeri varlıkla birlikte kararlılık algısına dayanır. Sonuç: ABD Üç Baskı Hattını Yönetebilir mi? ABD bugün aynı anda üç stratejik baskı hattıyla karşı karşıya: Rusya, İran ve Çin. Askeri kapasite açısından Washington küresel ölçekte üstünlüğe sahip. Ancak mesele artık platform sayısının ötesine geçmiştir. Endüstriyel üretim hızının tüketim hızına yetişip yetişemeyeceği, kamuoyunun uzun süreli savaşa desteği ve müttefiklerin yük paylaşımı kapasitesi belirleyici olacaktır. Savaş kısa ve sınırlı kalırsa Jominici operasyonel üstünlük belirleyici olabilir. Çatışma uzarsa Clausewitz’in işaret ettiği irade, ekonomi ve kaynak yönetimi sonucu tayin edecektir. Temel soru şudur: ABD askeri olarak değil, stratejik olarak aynı anda üç cepheyi sürdürebilecek dayanıklılığa sahip mi? Yanıt kesin değil. Ancak mevcut jeopolitik parametreler, 21. yüzyılın savaşlarını en gelişmiş silaha sahip olanın değil; en uzun süre üretim yapabilen ve siyasi iradesini koruyabilenin kazanacağını gösteriyor. İran’a odaklanmak bir cephe tercihi olmanın ötesinde küresel güç dengesinde riskli bir kaynak dağılımı kararıdır. Bu kararın sonuçları Tahran’dan Kiev’e, Brüksel’den Pekin’e kadar uzanan geniş bir coğrafyada hissedilecektir. *Bu içerik serbest gazeteci veya konuk yazarlar tarafından hazırlanmıştır. Bu içerikte yer alan görüş ve ifadeler yazara aittir ve Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir. CEPHE rakip ABD İRAN Dr. Osman Gazi Kandemir, Independent Türkçe için yazdı Dr. Osman Gazi Kandemir Pazartesi, Mart 2, 2026 - 22:30 Main image:

Fotoğraf: AA