ABD merkezli yapay zekâ şirketi Anthropic tarafından geliştirilen Claude, Venezuela Devlet Başkanı Nicolás Maduro’yu ele geçirme operasyonunda kullanılmasıyla gündeme gelmişti. ABD’li e-ticaret devi Amazon’un stratejik yapay zekâ ortaklığını derinleştirmek için toplamda 8 milyar doları bulan yatırım yaptığı modelde, İran’ın geçtiğimiz gün Amazon’un veri merkezini vurmasının ardından erişim sorunu yaşandı. Anthropic, teknolojisi ABD Savunma Bakanlığı Pentagon tarafından gizli bir operasyonda kullanılan ilk bilinen yapay zekâ geliştiricisi. Fakat PDF’leri analiz etmekten otonom dronları yönlendirmeye kadar çeşitli görevleri yerine getirebilen ve ordunun istihbarat çalışmaları, silah geliştirme faaliyetleri ile askeri operasyonların yürütüldüğü sistemlerde faydalanılan bu aracın nasıl kullanıldığı hâlâ belirsizliğini koruyor. Öte yandan şirket, yapay zekâ modellerinin Pentagon tarafından nasıl kullanılabileceği konusunda ABD Savunma Bakanlığı ile bir süredir devam eden anlaşmazlıklar nedeniyle de gündemde. “Savaş Bakanı” Pete Hegseth, Pentagon’un, şirketin yapay zekâsını istediği şekilde kullanmasına tam yetki vermedikleri takdirde hükümetle sözleşmelerini kaybetme riski bulunduğunu söylemişti. Bundan birkaç gün sonra 27 Şubat’ta ise ABD Başkanı Donald Trump, kendi sosyal medya platformu Truth Social’da Anthropic’i hedef alarak bir paylaşım yaptı. ABD’nin, radikal solcu ve “woke” bir şirketin Amerikan ordusuna savaşları nasıl yürüteceğini dikte etmesine izin vermeyeceğini belirten Trump, “Bu nedenle, ABD’deki tüm federal kurumlara Anthropic’in teknolojisini kullanmayı derhal durdurmaları talimatını veriyorum. Buna ihtiyacımız yok, istemiyoruz ve onlarla bir daha asla iş yapmayacağız” ifadelerini kullandı ve OpenAI ile anlaştı. 'Sağcı-solcu' meselesi mi? Trump’ın meseleyi “sağcı-solcu” ikiliğine indirgeyen yaklaşımı ve OpenAI ile Pentagon arasındaki anlaşma sonrası gelişen ChatGPT’yi boykot hareketi, Claude’u uygulama mağazalarında hızla üst sıraya taşıdı ancak bu tabloda yakından bakmamızı gerektiren birkaç tuhaflık var: 1) Wall Street Journal’ın haberine göre, ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı’nın (CENTCOM) Claude’u Hegseth’in ve Trump’ın açıklamalarına rağmen İran saldırılarında kullandığı ortaya çıktı. 2) Anthropic bu engeli, şirketin etik değerleriyle ilişkilendiriyor. Buna göre Claude’un şiddet amaçlı kullanımı, silah geliştirme veya gözetim faaliyetinde kullanılması “yasak”. Fakat Maduro’nun kaçırıldığı, Venezuela’nın başkenti Karakas’ın bombalanarak 83 kişinin ölümüyle sonuçlanan operasyonda kullanılması etik açısından bir sorun yaratmamış gibi görünüyor. Önce Anthropic’ten gelen açıklamalara bakalım. CEO Dario Amodei’nin açıklamalarına göre, şirket yapay zekâ sistemlerinin ABD içinde kitlesel gözetim ve insan denetimi olmadan çalışan ölümcül otonom silah sistemlerinde kullanılmasını yasaklıyor. “Teknik olarak hazır değiliz” diyen Amodei, yapay zekâ modellerinin halüsinasyonlar görebildiğini, yalan söyleyip mühendislerini şantajla tehdit edebildiklerini aktarıyor. Böyle bir sistemin savaş alanında kendi askerini vurmaktan yanlış hedef seçmeye kadar yaratacağı riskler ortada. Altın çağını, seçim kampanyasını göçmen karşıtlığı üzerinden kuran Trump döneminde yaşayan Göçmenlik ve Gümrük Muhafaza Kurumu’nun (ICE) geçtiğimiz aylarda ABD’de sebep olduğu büyük çaplı protestoları da hesaba katmak gerekiyor. MAGA kurumsallaşıyor Buradan bakıldığında mesele, askeri kurumların teknoloji şirketleriyle kurduğu bağımlılık ilişkisi ve etik değerler arasında kalmanın çetrefilli bir sonucu olarak görünüyor ama salt bu eksen eksik olacaktır. Birinci maddeye bakarsak ortada daha derin bir gerilim var: Trump yönetimi ile Pentagon gibi kurumsal devlet mekanizmaları arasındaki uyumsuzluk. Bu durum, siyasal iktidarın ideolojik yönelimi ile Savunma Bakanlığı’nın yapısal işleyişi arasındaki çatışmayı görünür kılıyor. Dolayısıyla mesele, Trump ve MAGA çizgisinin devlet aygıtı üzerinde kurmaya çalıştığı hegemonya mücadelesi çerçevesinde de okunabilir. Bu anlatının da körleştirici yanları olduğu şerhini düşerek... Birinci Trump dönemi ve hegemonya mücadelesi Trump’ın 2017’deki ilk zaferi, yalnızca dış politika çizgisini değil, ABD’de sivil-asker ilişkilerinin yerleşik dengesini de sarstı. Kurumsal yapıda köklü bir tasfiyeye gitmese de, asıl müdahale ordunun siyasi önceliklerle hizalanması yönünde oldu. Emekli generallerin kilit görevlere getirilmesi ve 2020 seçimlerinin ardından Trumpçılar tarafından gerçekleştirilen darbe girişimi sonucunda dönemin Genelkurmay Başkanı Mark Milley’nin Trump’la verdiği görüntü, ordunun iç siyasette araçsallaştırıldığı algısını güçlendirdi. İzleyen süreçte “woke subaylar”a yönelik söylemler, üst düzey görev değişiklikleri ve seçim yenilgisi sonrasında Savunma Bakanlığı’ndaki ani atamalar, profesyonellik ile Trump’a sadakat arasındaki sınırın bulanıklaştığı yönünde kaygılar yarattı. Bu dönem Trump ve MAGA çizgisinin devlet aygıtı üzerinde hegemonya kurma arayışının sivil-asker dengesi üzerinden de yürüdüğünü gösterdi. İkinci Trump döneminde işler kızışıyor Trump’ın ikinci zafer döneminin “Savaş Bakanı” Pete Hegseth’in Pentagon’da izlediği çizgi ise, bunun daha agresif ilerleyeceğine işaret ediyor. Hegseth’in çok tartışılan hamleleri; “woke tasfiyesi” kisvesiyle çeşitlilik, eşitlik ve kapsayıcılık (DEI) programlarının askeri eğitim ve müfredattan çıkarılmasını, askeri akademilerde kimlik temelli eğitim içeriklerinin soruşturulmasını gündeme getirmesi oldu. Harvard dahil birçok üniversiteyle aralarında olan tüm askeri eğitim programlarını, burslarını ve sertifikalarını Filistin’e destek için düzenlenen kampüs protestoları nedeniyle sonlandırma kararı aldığını açıkladı. Ayrıca bazı üst düzey komutanların görevden alınması ve stratejik pozisyonlara ideolojik yakınlığı öne çıkan isimlerin atanması hızlandı. Yapay zekâ savaşları da bu tabloda değerlendirilmeli. İran saldırısına ikna edilemeyenler Bu ayrılık ve gerilim, görüşmeler sürerken ABD’nin İran’a yönelik başlattığı saldırıda da kendini gösterdi. ABD’nin 2026-2030 yılları arasındaki dış politika stratejisini ele alan belge Ortadoğu, Afrika, Ukrayna, Asya-Pasifik gibi bölgelerde müttefiklerle yük paylaşımı öngörerek  “Önce Amerika”yı kurumsallaştırırken patlak veren İran saldırısı ortalığı karıştırdı. Bu yangına bir odunu da Pentagon yetkililerinin ABD Kongresi’yle kapalı kapılar ardında yaptığı oturum taşıdı. ABD Kongresi’ne İran’a ilişkin istihbarat konusunda bilgi veren Pentagon, İran’ın balistik füzeler ve vekil güçlerle ABD’ye tehdit teşkil etmeye devam etse de, Tahran’ın önce saldırmak konusunda plan yaptığına dair ellerinde herhangi bir somut istihbarat olmadığını itiraf etti. Oysa Trump yönetimi saldırı öncesinde ve sırasında yaptığı açıklamalarda, İran’ın “ABD’ye önleyici saldırı” hazırlığında olduğunu iddia etmişti. Öte yandan bu “otoriterleşme, partiler üstü kurumlar, liyakat” eksenli anlatının tehlikeli bir tarafı var. “Nötr” ve sınırları belli tarafların olduğuna dair iddia, siyaseti dışlıyor. Hâlbuki Trump’ın İran saldırıları konusunda ikna etmesi gerekenler yalnızca “siyasetler üstü kurumlar” ya da Demokratlar değil; MAGA tabanının içinde de ikna olmayan kesimler bulunuyor. Aynı şekilde, Demokratlar ya da kurumsal yapılar içinde Trump’ı destekleyen aktörlerin varlığı da bu tabloyu karmaşıklaştırıyor. Mesele Amerika olunca çıkan 'danışıklı dövüş' kartı Diğer yandan bu gelişmelerin bir tür psikolojik operasyon olabileceğini dile getirenler de var. Pentagon’un yapay zekâ şirketleriyle yaşadığı gerilimin etik tartışması üzerinden dramatize edilerek kamuoyu karşısında bir tür iyi polis-kötü polisin oynandığı, bunun bir tür “danışıklı dövüş” olduğu, Anthropic’in savaşa susamış Pentagon’un imajını kurtarma gayesi olmasa da tepkileri en azından soğuran bir marka hikâyesi yaratıyor olabileceği fikri de alıcı buluyor. Bu fikri ifrada vardırmamak ama son tahlilde sunduğu bütünlüklü bakış açısını benimsemek gerekiyor zira “otoriterleşme-liyakat” eksenli argümanların dışladığı siyaset, güç mücadeleleri ve hegemonya arayışlarını kapsayarak farklı aktörleri bir arada tutan çıkar bağlarını da açığa çıkarıyor.