Op 18 maart zijn er weer gemeenteraadsverkiezingen. De opkomst was de afgelopen keren bedroevend laag. Toch heb je op geen enkel ander moment zo veel directe invloed op je leven en de buurt waarin je woont. In deze gids lees je wat de gemeenteraad precies doet, waarom dat zo belangrijk is en hoe je je stem kunt bepalen. Nieuwe huizen in het weiland? Door te stemmen beslis je mee. Beeld door MaartjeMerel (voor de Correspondent). Lees meer over hun werk onder dit verhaal. Er is een hoop aan de hand in de wereld. Trump, Iran, Oekraïne. Er zijn dagen waarop iedere NOS-alert op je telefoon voelt alsof het de aankondiging van de Derde Wereldoorlog zou kunnen zijn. Dan lijkt het misschien wat futiel om je druk te maken over de gemeenteraadsverkiezingen op 18 maart. Want moet je je nou echt een mening gaan vormen over het wel of niet plaatsen van bloembakken, of de aanbestedingsprocedure voor de zwerfvuilmeldingsapp? Je hebt het allemaal niet gevolgd, je kent die mensen niet, dus waarom zou je er dan over stemmen? Bovendien ben je laatst nog naar de stembus geweest voor de Tweede Kamerverkiezingen. Je blijft niet bezig. Toch zijn gemeenteraadsverkiezingen impactvolle verkiezingen, waar je als kiezer veel invloed kunt uitoefenen. Want hoewel de meeste mensen zich met name zullen interesseren voor de landelijke politiek, heeft de lokale overheid verreweg de grootste invloed op jouw dagelijks leven. Het is de gemeente die bepaalt of er ergens een nieuwe wijk wordt gebouwd, en of dat met name sociale huurwoningen of villa’s worden. Het is de gemeente die besluit of er iets gedaan wordt aan de veiligheid van dat ene enge fietspad dat je ’s avonds probeert te vermijden. Het is de gemeente die besluit wel of geen milieuzone in te stellen, waardoor je – als je langs een drukke weg woont – misschien weer eens je raam open kunt zetten zonder een stoflong te krijgen. Vrijwel alle thema’s die mensen bij landelijke verkiezingen noemen als belangrijke zorgen – wonen, veiligheid, armoedebestrijding, asielopvang – zijn voor een groot deel de verantwoordelijkheid van gemeenten. Wie hier invloed op wil uitoefenen, zou nog beter de Tweede Kamerverkiezingen kunnen overslaan dan de lokale. Toch is de opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen al jaren bedroevend laag. Terwijl bij Tweede Kamerverkiezingen zo’n 70 procent van de stemgerechtigden de weg naar het stembureau weet te vinden, schommelt dat bij verkiezingen voor de gemeenteraad al jaren rond de 50 procent. Ironisch genoeg blijven mensen bij lokale verkiezingen vaak thuis uit onvrede over onder andere de landelijke politiek, zo bleek in 2022 uit een enquête van onderzoeksbureau EMMA. ‘Vroeger stemde ik wel, maar nu niet meer. Dat komt door het liegen van Rutte’, zo noemde een Almeerse man als reden dat hij niet ging stemmen voor de gemeenteraad. De lokale politiek heeft dus een hoop reparatiewerk te doen om mensen weer enthousiast te krijgen, zodat ze gaan stemmen op 18 maart. En om duidelijk te maken wat gemeenten eigenlijk allemaal doen. Waar gaan gemeenteraden over? Wonen ‘Bouwen, bouwen, bouwen’, klinkt het vanuit de landelijke politiek. Er moeten veel woningen bij. Maar of die woningen er ook daadwerkelijk komen, hangt grotendeels af van de gemeenten. Zij moeten ervoor zorgen dat er ergens grond beschikbaar is voor woningbouw en dat er vergunningen worden verleend aan projectontwikkelaars. Daarmee kunnen ze ook voorwaarden opleggen, zoals een minimum aan sociale woningbouw. Partijen verschillen onderling flink van mening over de keuzes die hierin gemaakt moeten worden. De samenstelling van de gemeenteraad bepaalt dus voor een belangrijk deel hoeveel betaalbare woningen er in de toekomst in jouw gemeente zijn. En of jij, of je kinderen, straks een betaalbaar huis kunnen vinden. Daarnaast moeten gemeenten ervoor zorgen dat de infrastructuur binnen de bebouwde kom op orde is, zodat het straks ook fijn wonen is in die nieuwe huizen. Want projectontwikkelaars bouwen dan wel huizen, maar ze leggen geen wegen, riolering of tramhaltes aan. En kan het bestaande wegennet al dat extra verkeer, dat een grote nieuwe woonwijk met zich meebrengt, wel aan? Je wilt immers niet meteen in een ellenlange file terechtkomen als je ’s ochtends de deur van je nieuwe huis uitgaat. Ook buiten nieuwbouw heeft de gemeente een belangrijke rol in de woningvoorziening. Zo is het aan de gemeenteraad om beleid te maken over het opsplitsen of verkameren van woningen. Daarmee kan meer woonruimte voor bijvoorbeeld studenten worden gecreëerd. Maar het kan ook leiden tot onwenselijke situaties, met veel te veel mensen in te kleine hokjes. Het maakt dus nogal uit hoe huisjesmelker-vriendelijk partijen in de raad zijn. Ook kunnen gemeenten regels opstellen om leegstand tegen te gaan, bijvoorbeeld door eigenaren van panden boetes op te leggen wanneer zij te lang niks doen met hun gebouwen. Zo kunnen er ook zonder de aanleg van hele nieuwe wijken nieuwe woonplekken komen. Woonbeleid is dus in eerste instantie gemeentebeleid (hoe leuk ministers het ook vinden om in kaplaarzen op een bouwplaats gefotografeerd te worden). Klimaat Natuurlijk, maatregelen tegen de opwarming van de aarde zullen vooral komen van de landelijke, Europese of zelfs wereldwijde politiek. Maar als het om klimaat gaat, hebben ook gemeenten een rol te spelen. Zo kunnen de raden zero-emissiezones en milieuzones instellen, die niet alleen zorgen voor minder CO2-uitstoot, maar ook de luchtkwaliteit in de eigen omgeving flink doen verbeteren. Ook kunnen gemeenten inwoners ondersteunen bij het isoleren van hun huizen, waardoor er minder energie verbruikt wordt. Daarnaast kunnen ze stappen zetten op het gebied van klimaatadaptatie – denk aan het planten van bomen om voor genoeg schaduwplekken te zorgen. Verder zorgt investeren in openbaar vervoer en het faciliteren of plaatsen van laadpalen ervoor dat er minder uitlaatgassen worden uitgestoten. In sommige gemeenten is het zelfs mogelijk een aantal stoeptegels te laten vervangen door een kabelgoot, waardoor je je elektrische auto met een kabel vanuit je eigen huis kunt opladen. Zo wordt het aantrekkelijker om over te stappen op een auto zonder uitstoot, zeker wanneer je bijvoorbeeld al zonnepanelen hebt. Gemeenten hebben dus best invloed op hoe klimaat- en milieuvriendelijk Nederland is. Maar dan moet er in de gemeenteraad wel een meerderheid voor zijn. Het maakt dus uit welke partijen het daar voor het zeggen hebben. Zijn dat partijen die de opwarming van de aarde een groot probleem vinden? Of partijen die spreken van ‘klimaathysterie’ en ‘automobilistje pesten’? Asiel Asiel en migratie was een van de meest besproken onderwerpen tijdens de afgelopen Tweede Kamerverkiezingen. Dat is ook niet zo gek, want de instroom, asielprocedures en migratiedeals met landen buiten de Europese Unie zijn allemaal zaken waar de landelijke politiek zich over buigt. Toch merk je – tenzij je zelf vluchteling bent – eigenlijk alleen iets van dit asielbeleid als het gaat over waar deze vluchtelingen opgevangen moet Het maken van dit verhaal kost tijd en geld. Steun De Correspondent en maak meer verhalen mogelijk voorbij de waan van de dag. Dankzij onze leden kunnen wij verhalen blijven maken voor zoveel mogelijk mensen. Word ook lid! Zakelijk lid worden is ook mogelijk, dit kan al vanaf 5 medewerkers. Steun ons en vraag direct een zakelijk lidmaatschap aan. Wil je eerst kennismaken met onze verhalen? Schrijf je dan in voor de proefmail en ontvang een selectie van onze beste verhalen in je inbox.