Milliyet.com.tr/ ABD, İsrail ve İran arasında yaşanan savaş5’incigününde.Söz konusu ülkeler arasındamisillemelerartarak devam ederken, savaşın getirdiği yıkıcı etki petrol ve doğal gaz fiyatlarını vurdu. İran’ın Hürmüz Boğazı kozunu devreye alması da petrol ve doğal gaz fiyatlarını uçurdu. Bölge, dünya enerji sevkiyatlarının önemli bir bölümünü oluştururken, Avrupa’da doğal gaz fiyatlarında büyük sıçramalar meydana geldi. HÜRMÜZ BOĞAZI KAPATILDI: PETROLDE 200 DOLARRESTİ İran Devrim Muhafızları Ordusu Genel Komutanı Danışmanı Tuğgeneral İbrahimCebbari, ABD ve İsrail'in saldırılarına karşılık Hürmüz Boğazı'nın kapatıldığını ve geçiş yapmaya çalışan gemilerin ateş altına alınacağını açıkladı. TuğgeneralCebbari, şu ifadeleri kullandı: "Petrolün fiyatı 82 dolara ulaştı ve dünya kesinlikle en az 200 dolara ulaşmasını bekliyor. Petrol boru hatlarına da saldıracağız ve bölgeden tek bir damla petrolün çıkmasına izin vermeyeceğiz." NETANYAHU: İRAN İLE SONSUZ BİR SAVAŞ YÜRÜTMEYECEĞİZ İsrail BaşbakanıBinyaminNetanyahuABD basınından FoxNews'everdiği röportajda İran ile "sonsuz bir savaş" yürütmeyeceklerini ifade etti. DOĞAL GAZ FİYATLARINDA TARİHİ YÜKSELİŞ Küreselenerji tedariki açısından kritik önemde olan Hürmüz Boğazı'ndaki tanker trafiğinin durması, Avrupa gaz fiyatlarında büyük sıçramaya yol açtı. Avrupa'da derinliği en fazla olan Hollanda merkezli sanal doğal gaz ticaret noktasıTTF'de, nisan vadeli kontratlardamegavatsaatbaşı gaz fiyatı65,5 euroya yükseldi. Fiyatlar, ABD ve İsrail'in İran'a saldırıları öncesinde 27 Şubat'tamegavatsaatbaşı 31,95 eurodan kapanmıştı. Böylelikle Avrupa'da gaz fiyatları saldırılar öncesine göre yüzde 100’ün üzerinde artış gösterdi. Sadece bir günde artış yüzde 47’yi buldu. PETROL FİYATLARINDA SERT ARTIŞ Söz konusu gelişmeler petrol fiyatlarını da uçurdu. Brent petrolün varil fiyatı 71 dolar seviyelerindeyken salı günü 84 doları aştı.Petrolde iki günde değer artışı yüzde 15’i aştı. HÜRMÜZ BİLMECESİ: KAPANMA HAFTALARCA SÜRERSE NE OLUR? Peki Hürmüz Boğazı’nın kapatılmasının ardından bundan sonra ne olacak?Söz konusuartışlarfaturayı etkiler mi?Hürmüz Boğazı'ndaki tanker trafiğinin durması küresel tedariki felç ederken; Türkiye, mevcut boru hatları (TANAP,TürkAkımvb.) ve jeopolitik konumuyla Avrupa için yeniden bir "kurtarıcı" veya tek güvenli "enerji koridoru" konumuna yükselebilir mi? Bu kriz Türkiye için stratejik bir fırsat barındırıyor mu?Konuyla ilgili tüm merak edilenleriEnerji Uzmanı Altuğ Karataş ve TBNG CEO’su SinanFuratmilliyet.com.tr’yeaçıkladı. TBNG CEO’su SinanFuratşu ifadeleri kullandı: “Petrol ve LNG tedarikinde Hürmüz Boğazı kritik bir geçiş noktası. Küresel petrol ve LNG ticaretinin ve sevkiyatının yaklaşık %20-25’lik kısmı buradan geçiyor. Kapanma kısa süreli olursa; OPEC’in yedek üretim kapasitesi, stratejik petrol rezervleri ve alternatif boru hatları devreye girer. Ukrayna-Rusya savaşında da gördük; ilk etapta fiyatlar sert yükselir, ardından piyasa yeni bir denge bulur. Ancak kapanma haftalarca sürer ve üretim altyapıları da zarar görürse, o zaman fiyatlar sadece geçici yükselmez, daha yüksek bir bantta kalıcı hale gelebilir. PETROLDE EN KÖTÜSÜNE HAZIRLIKLI OLMALI MIYIZ? Korkutan senaryo; Hürmüz’de haftalarca ciddi kesinti yaşanması, tanker ve LNG gemilerine saldırılar olması ve bölgedeki üretim/terminal/boru hattı altyapısının zarar görmesi. Bu durumda petrol fiyatları hızla 100 doların üzerine çıkabilir. Bizim gibi enerji ithalatçısı ülkeler açısından temkinli olmak gerekir. Enerji arz güvenliği her zamankinden daha kritik hale gelir. PETROLDE EN KÖTÜ SENARYO! 200 DOLAR RESTİ GERÇEKÇİ Mİ? 200 dolar seviyesi daha çok uç bir senaryodur. Bunun gerçekleşmesi için Hürmüz’de uzun süreli tam kesinti ve bölgedeki büyüküreticilerinörneğinSuudi Arabistan veya BAE’nin, üretimlerinin de ciddi şekilde etkilenmesi gerekir. Şu aşamada bu daha çok en kötü ihtimal senaryosu olarak değerlendirilmeli. AVRUPA’DA ENERJİ KRİZİNİN İKİNCİ PERDESİ Mİ ARALANDI? Avrupa gaz piyasası artık büyük ölçüdeLNG’yebağlı.LNG’derota ve arz riski oluştuğunda TTF çok sert tepki verebiliyor. 2022’de gördüğümüz 345 euro seviyelerinin oldukça altındayız, ama şunu söyleyebiliriz: piyasa yeniden jeopolitik risklere karşı çok hassas hale geldi. “Enerji krizinin ikinci perdesi” demek için erken; ancak enerji güvenliği konusunun tekrar ön plana çıktığı açık. ARTIŞLAR FATURAYA NASIL YANSIR? Savaş ortamında petrol ve doğal gaz fiyatlarının yükselmesi doğal bir sonuç. Arz-talep dengesinin bozulması ve bölgedeki üretim tesislerine yönelik saldırılar fiyatları yukarı taşır. Türkiye son iki yılda yaptığı LNG tedarik anlaşmalarıyla ve kaynak çeşitlendirmesiyle jeopolitik riskleri azaltma yönünde önemli adımlar attı.Gabar’dakiyerli petrol üretimi ve Karadeniz’deki doğal gaz üretimi de arz güvenliği açısından çok önemli katkılar sağlıyor. Doğal gazda nihai fiyatlara yansıma ise büyük ölçüde BOTAŞ tarifeleri ve kamu sübvansiyon politikalarıyla belirlenir. Bu nedenle uluslararası fiyat artışları genellikle gecikmeli yansır. ‘TÜRKİYE İÇİN STRATEJİK FIRSAT YARATABİLİR’ Türkiye’nin jeopolitik konumu ve mevcut altyapısı onu doğal bir enerji köprüsü haline getiriyor. Son yıllarda doğal gaz depolama kapasitesinin artırılması, LNG gazlaştırma tesislerinin devreye alınması ve yerli üretimin yükselmesi bu stratejinin bilinçli şekilde ilerlediğini gösteriyor.Ayrıca TANAP veTürkAkımgibi hatlara ek olarak LNG tarafında ABD ve Avrupa merkezli şirketlerle yapılan uzun vadeli anlaşmalar tedarik çeşitliliğini de güçlendirdi. Bu kriz Türkiye için stratejik bir fırsat barındırabilir; ancak bunu kalıcı avantaja dönüştürmek için istikrarlı enerji politikaları ve altyapı yatırımlarının devam etmesi gerekir.” ENERJİ UZMANI KARATAŞ AÇIKLADI! HÜRMÜZ’DE ŞİMDİ NE OLACAK? Enerji Uzmanı Altuğ Karataş’ın açıklamaları şu şekilde:“Hürmüz Boğazı’nın fiziksel olarak kapatılması gibi bir durum söz konusu değil.Boğazın bir kıyısı Umman,bir kıyısı da İran’dır. Çok sığ bir bölge. Çok dar bir bölge. Burada bir kapı kapatılmıyor.Gemilerin taciz edilmesi, bombalanması gibi olaylar birkaç gün içinde oldu. Böylelikle boğaz kapatılmıyor ancak güvenlik problemi olduğu için gemiler geçmek istemiyorlar. Sigorta primleri ve riskleri yükseliyor. ‘ÇOK UZUN SÜRELİ KAPATILAMAZ’ İkincisihenüz dahabu gerçekleşmedi. Gemiler vuruluyor ve U dönüşü yapılıyor. Belki bir mayın döşeme olabilir böylece hiçbir şekilde ilerleme sağlanamaz. ABD’nin Bahreyn’de beşinci filosu var. Boğaz çok uzun süreli kapatılamaz. ABD buna müdahale eder. İran’ın yapmaya çalıştığı şey kendi ülkesine olan saldırıya karşı boğaz geçişinin güvenliğini ortadan kaldırmaktır.Bu gerilim ilk başlamadan öncepetrol67dolar civarındaydı. Gerilimin tırmanmasıylaBrent petrol fiyatı 72 dolarlara geldi. ABD ve İsrail’in saldırmasıyla endişeler ortaya çıktı. İran’ın Boğaz’dan geçişin güvensiz hale getirmesiyle senaryo değişecek. Brent petroldeki 80 dolar üzeri fiyatlama ilk birkaç gündeki risk priminin artması, navlunların artması, sigorta firmalarının maliyetlerini yukarı çekmesiyle olan yansımadır.Henüz dahaboğazın kapalı olmasından dolayı maliyet artışı yansımadı. İŞTE EN KÖTÜ SENARYO: 'PETROLDE RALLİ TEKRAR BAŞLAYABİLİR’ Dünya petrolünün yüzde 20’si, dünyaLNG’sininde yüzde 25’i buKörfez’den çıkıyor. O sebeple de risk primi ve navlunmaliyetlerininartmasından dolayı oluşan 80 dolar birinci sınırdı. Şimdi ikinci olarak 90 dolar sınırı test edilebilir. Yarın veya sonraki gün İran güvenliği ortadan kaldıracak hamleler yaparsa o zaman 100 doları, birkaç günden daha uzun bir süreli hale gelmesi ve petrolün dünya piyasalarına sevk edilmemesi halinde bu durumdafiyatlardaha da yukarıya çıkacaktır. O zaman Rusya-Ukrayna savaşında gördüğümüz 140 dolarlık ralli tekrar başlayabilir. Körfez’den geçen dünya üretiminin yüzde 20’lik kısmı çokbüyük bir rakam. 20 milyon varilin bir anda piyasaya sevkedilememesi büyük rakamdır. Bazı alternatifler var. S. Arabistan’ın Kızıldeniz’e boru hattı var. Basra’da Türkiye’ye kadar boru hatları var. Bunların konuşulması için şu anda erken. İran geçen gemileri taciz ettiği için gemiler geçmeye imtina ediyor. Eğer bu süre birkaç haftayı bulursa o zaman fiyatlar 100 doların üstüne yelken açmaya başlayacaktır. Benpetrolde sınırın Rusya-Ukrayna krizindeki gibi 2022 yılında 150 dolar civarında olacağını düşünüyorum. Eğer kapanma haftalarca devam ederse tabibu olacaktır. Bunun ne kadar uzayacağı bir soru işaretidir. ‘GAZ FİYATLARI UZAK DOĞUEKONOMİSİNİ VURACAK’ Avrupa’da bir gaz borsası var ve fiyatlar orada belirleniyor. BuaslındaAvrupa gaz fiyatları değil,oradabulunan borsadır. Bu,dünyadaki gaz fiyatlarıyla ilgili bir bilgi veriyor. Esasburadakidoğal gaz Çin ve Japonya’ya gidiyor ve Güney Kore’ye gidiyor. Şu anda bu Uzak doğu ekonomisini vuracaktır. Şu anda fiyatlar iki katına çıkmış durumda. Birkaç günlük kapanma olursa fiyatlar geriye gelecektir. Burada kapanma uzun sürerse işte o zaman Ukrayna Rusyakrizindenasıl 150-160 milyar metreküp gaz yavaş yavaş kesildiyse bunu da aslında İran’ın Hürmüz Boğazı vasıtasıyla dünyaya koyduğu bir ambargo olarak görebiliriz. Rusya-Ukrayna savaşı sırasında fiyatlar 15 katına kadar artmıştı. Sonra makul seviyelere tekrar gelmişti. Avrupa o sıralarda çok yüksek bedeller ödedi. AKARYAKIT FİYATLARINA NASIL YANSIR? Bu risk primi ve navlun maliyetlerden dolayı oluşan artışın yansıması birkaç gün gecikme ile Türkiye’de akaryakıt fiyatlarına yansıyor. Şimdi Hürmüz Boğazı’nın geçişlere kapanmasıyla oluşacak maliyet henüz yansımadı. Onu da birkaç gün sonra göreceğiz.Petrol150 dolara çıkarsa ne olacak?70 dolarda siz 50 TL’ye benzin alıyorsanız, 150 dolara çıkacak bir senaryo gerçekleşirse bu da sizin litre fiyatınızın 100 TL’ye çıkacağı manasına gelir. TÜRKİYE’NİN BİR ENERJİ KORİDORU OLUŞU FIRSAT MI? Bu konu uzun vadelidir. Hemen bir anda karar verilecek konu değildir. Mevcutta her ülkenin rafinerilerde ürettiğikapasitebelli. Irak bugün bizim komşumuz ve boru hattımız davar. Çok düşük kapasitede petrol geliyor. Üretimini iki katına çıkartamaz. Yatırım yapması lazım. Ya da Venezuela mesela. ABD orayı yönetmeye başladı. Venezuela bir günde üretimini iki katına çıkaramaz. OPEC ve OPEC+ ülkelerinin üretim kapasitelerini artırmak isteselerdene kadarı tamamlayabilirler?20 milyon varili karşılayamazlar. İran’ın geçişine izin vermeyeceği 20 milyon varili karşılayamazlar. 'EN GÜVENLİ ROTA TÜRKİYE’ Türkiye alternatif ve güvenilir bir hattır. Hem siyasi hem politik olarak güvenli bir hattır. Ukrayna’dan Rusya’sına kadar Suriye’den İran’ına kadar şimdi Pakistan ve Afganistansavaşıbaşladı.Bölge cayırcayıryanarken tek güvenli olan ülke Türkiyeolarakkarşımıza çıkıyor. Türkiye üzerinden gelecek her damla petrol Türkiye üzerinden geçecek her metreküp doğal gaz güven demektir. Gelecekte daha fazla enerji hattının Türkiye üzerinden geçmesi konuşulacaktır. Asya, Avrupa ve Afrika olarak baktığınızda enerji geçiş hatlarının en güvenli rotası Türkiye'dir.Sadece boru hatları olaraksöylemiyorum. Enerji terminalleriile birlikteAvustralya’daki doğal gazın Süveyş’ten geçip Türkiye’den Avrupa’yabasılmasıbilemümkündür. Bizim boru hatlarımız hazır. Terminallerimizden sıvıdoğal gazı çevirip doğrudan boru hatlarına gönderebiliyoruz. Azerbaycan’dan gelen petrolü Akdeniz’den verebiliyoruz. Mevcuttaki hatlar kıtalar arasında üretenden tüketene güven oluşturuyorsa gelecekte de bunun daha da artacağını düşünüyorum. Türkiye daha fazla enerjinin üzerinden geçeceği önemli bir rotadır.”