Trausti Ólafsson skrifar: Við nýlegan lestur minn á Birtíngi eftir Voltaire fannst mér hrollvekjandi hve beint þessi bráðum 270 ára gamla háðsádeila á styrjaldir, ofbeldi, morð, nauðganir og brenglaða lífssýn talar til okkar samtíma þar sem hvorki lygar né valdbeiting stjórnarherra eiga sér nokkur takmörk. Hið sama gerir nýfrumsýndur íslenskur söngleikur Leikfélags Akureyrar en efni hans er sótt í þessa skáldsögu Voltaire. Í sýningunni verður hressileikinn hörmungunum yfirsterkari svo leikhúsgestir geta blessunarlega oft hlegið að þeim ósköpum sem verða á vegi Birtíngs í eilífri leit hans að hinni elskuðu Kúnígúnd. Alvaran kraumar þó undir niðri og er kjölfesta krassandi túlkunar á bjálfalegri bjartsýni, heimskulegri heimspeki og illvirkjum þeirra sem valdið hafa. Bergur Þór Ingólfsson, leikstjóri og höfundur leikgerðarinnar, umritar texta bókarinnar og söngtextar hans eru splunkunýir, en sýningin fylgir í meginatriðum sögu Birtíngs eins og Voltaire skrifaði hana. Sviðsetning Bergs Þórs er í senn fáguð og fjölbreytt og hann hefur unnið náið með leikhópnum í því að skapa heildstæð og svolítið smart hreyfimynstur á sviðinu. Leikararnir í Birtíngi heita Urður Bergsdóttir, Sólveig Guðmundsdóttir, Hjalti Rúnar Jónsson, Hólmfríður Hafliðadóttir og Níels Thibaud Gierard, sem leikur Birtíng og hann einan. Hinir leikararnir eru í mörgum hlutverkum, þó að Kellingin sé aðalhlutverk Sólveigar, heimspekingurinn Altúnga sá karakter sem Urður bregður einkum fyrir sig, Hólmfríður fari oftast í fötin hennar Kúnígúnd og ferðafélagi Birtíngs, sem Marteinn heitir, sé stærsta hlutverk Hjalta Rúnars. Í hlutverki Marteins á Hjalti Rúnar stjörnunúmer í söng úti á reginhafi. Leikararnir eru ólíkir en ná vel saman og mér fannst mikil leikreynsla Sólveigar líkt og mynda hljómbotn fyrir túlkun og tilþrif þeirra yngri í hópnum. Sem Birtíngur er Níels bláeygur og bernskur par exellence. Hólmfríður er leikandi létt og duttlungafull Kúnígúnd og afskaplega fyndin í minni hlutverkum sínum. Urður slær dýpri tóna svo sem hæfir alvitringi sem tekur eigin speki af dauðans alvöru. Einn mesti styrkur sýningarinnar á Birtíngi fannst mér að leikararnir leika allir í sama leikstíl sem oft minnir á hugmyndir Brechts um epískt leikhús. Enda er söngleikurinn á sviði Samkomuhússins á Akureyri frásagnarleikhús þar sem allt látbragð og fas er stílíserað. Í leikmynd Sigríðar Sunnu Reynisdóttur er beitt allt frá nýjustu tækni í vörpun mynda, sem Petr Hloušek útfærði, á ljósnæma blæju sem skilur að hljómsveit og sjálft leiksviðið, til einfaldra og eldgamalla lausna í leik með hurðir, húsgögn og leikmuni. Leikmynd og myndefni studdu vel við efnisþræði verksins og allt fór þetta fram í lit- og stemningsríkri lýsingu Lárusar Heiðars Sveinssonar. Mér þótti hljóðstyrkurinn í tónlistinni helst til mikill á stundum og greinilega er svolítið erfitt að eiga við tæknilega hljóðblöndun í Samkomuhúsinu á Akureyri. Þetta veldur því að stöku sinnum verður erfitt að heyra söngtextana og blæbrigði í tónlistinni geta farið forgörðum. Athugasemdir mínar um of hátt og misvel blandað hljóð beinast hreint ekki að þeim áhrifshljóðum sem Gunnar Sigurbjörnsson hefur búið til af kostgæfni. Búningar Bjargar Mörtu Gunnarsdóttur eru litfagrir og fjölbreyttir þar sem við á en líka einfaldir og litfáir þar sem það passar. Búningarnir eru reyndar svo margir og alls konar að það myndi æra óstöðugan að gera grein fyrir þeirri hugsun og þekkingu sem liggur að baki hönnun þeirra. Harpa Birgisdóttir sér um hár og förðun leikara og hljómsveitarfólks í Birtíngi. Gervin og hárkollurnar eru fleiri en tölu verði á komið en Harpa vandar sitt að því er mér sýndist nær lýtalausa verk. Hlutur hljóðfæraleikara Sinfóníuhljómsveitar Norðurlands í sýningunni undir stjórn Þorvaldar Bjarna Þorvaldssonar, sem líka samdi tónlistina, er meira en ómissandi. Hver laglína og taktur fjölbreyttra tónsmíða heyrðist mér að félli að frásögninni eins og tónlist í söngleik á að gera. Stöku sinnum urðu hljóðfæraleikararnir hluti af því sjónræna og sumir þeirra tóku beinan þátt í söng og leik. Fólskuverk mannanna sem Voltaire hefur að bakgrunni í bók sinni frá árinu 1759 eru ekki þau sömu og við fáum daglega fréttir af víðs vegar að úr heiminum, en hliðstæðurnar eru svo margar að sagan staðfestir í sífellu að böl mannkynsins verður hvorki leyst með heimspekilegum vangaveltum né bjálfalegri bjartsýni. Heimspeki og listir geta eigi að síður hjálpað okkur við að skilja heiminn og gott leikhús getur haft áhrif á það hvernig við bregðumst við í eigin lífi og á opinberum vettvangi. Þann slagkraft leikhússins minnir sýningin á Birtíngi okkur á og um leið er hún afbragðs skemmtun. Undir lok bókar Voltaire um bjartsýnismanninn Birtíng má lesa þau orð hans sem hvað oftast er vitnað til. Sem sagt: Það er skynsamlegast að halda sig heima og rækta garðinn sinn. Þau spakmæli ber svo brátt að í sögunni að lesandinn er hreint ekki viss um hvort hann eigi að trúa því að höfundi sé alvara með því sem hann skrifar. Þessi feill Voltaire endurtekur sig í Birtíngi á sviði Samkomuhússins á Akureyri. Þar koma spakmælin um ræktun eigin garðs næstum eins og skrattinn úr sauðarleggnum svo allt í einu verður þessi annars leiftrandi sýning á mörkum þess að verða vandræðaleg. Kannski má þó líta á vandræðaganginn sem frábæra túlkun á því hve haldlítil orð Voltaire um garðræktina reynast vera þegar fólk hefur lent í alvarlegum áföllum. Í vefrænni leikskrá Birtíngs á heimasíðu Leikfélags Akureyrar eru miklar upplýsingar um verkið en þar eru líka textar sem mér fannst hreinn yndislestur og góður undirbúningur fyrir að njóta sýningarinnar. Trausti Ólafsson, leikhúsrýnir Víðsjár á Rás 1, fjallar um uppsetningu Leikfélags Akureyrar á Birtíngi. „Sagan staðfestir í sífellu að böl mannkynsins verður hvorki leyst með heimspekilegum vangaveltum né bjálfalegri bjartsýni.“ Trausti Ólafsson er leikhúsfræðingur og leikstjóri. Hann hefur kennt í námskeiðum um leikhús og leikbókmenntir við Háskóla Íslands frá 2004 og Listaháskóla Íslands frá 2015. Trausti hefur gefið út bækur um leiklist bæði hérlendis og erlendis. Hann hefur einnig birt greinar í ritstýrðum alþjóðlegum tímaritum auk greina í íslenskum tímaritum.