«Πρώτιστο μέλημά μας, ύψιστη και αδιαπραγμάτευτη προτεραιότητά μας, είναι η ασφάλεια της χώρας μας και όλων εσάς». Με αυτή τη φράση ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης, επιχείρησε να δώσει το στίγμα του διαγγέλματός του προς τον κυπριακό λαό, σε μια περίοδο αυξημένης έντασης και αβεβαιότητας στην ευρύτερη περιοχή. Η λέξη «Ασφάλεια» επαναλήφθηκε πολλές φορές. «Το σύνολο της Κυβέρνησης και όλες οι αρμόδιες υπηρεσίες της Δημοκρατίας βρίσκονται από την πρώτη στιγμή σε εγρήγορση και πλήρη επιχειρησιακή ετοιμότητα», διαβεβαίωσε. Παράλληλα, τόνισε ότι «η έγκαιρη και αξιόπιστη ενημέρωσή σας αποτελεί βασική προϋπόθεση για την υπεύθυνη και ομαλή διαχείριση της όλης κατάστασης». Ωστόσο, πίσω από τις διαβεβαιώσεις περί «πλήρους επιχειρησιακής ετοιμότητας», αναδύεται μια πραγματικότητα που γεννά εύλογα ερωτήματα. Τα καταφύγια: Ο αδύναμος κρίκος Σε περίπτωση πραγματικής απειλής, τα καταφύγια Πολιτικής Άμυνας αποτελούν την πρώτη γραμμή προστασίας των πολιτών. Όμως η εικόνα που παρουσιάζουν πολλά από αυτά, κάθε άλλο παρά καθησυχαστική είναι. Σε αρκετές περιπτώσεις, πρόκειται για χώρους ασυντήρητους, με εμφανή σημάδια εγκατάλειψης. Υπόγειοι χώροι χωρίς επαρκή αερισμό, χωρίς βασικές υποδομές υγιεινής, χωρίς πρόνοιες για ευάλωτες ομάδες. Καταφύγια που δεν διαθέτουν τον απαραίτητο εξοπλισμό, ούτε επαρκή σήμανση ώστε οι πολίτες να γνωρίζουν εύκολα την τοποθεσία και τη χωρητικότητά τους. Η έλλειψη τακτικών ελέγχων, η απουσία εκσυγχρονισμού και η γενικότερη εικόνα εγκατάλειψης δημιουργούν ένα επικίνδυνο χάσμα μεταξύ των διαβεβαιώσεων και της πραγματικής κατάστασης στο πεδίο. Πώς μπορεί να γίνεται λόγος για «ύψιστη και αδιαπραγμάτευτη προτεραιότητα» όταν οι βασικές δομές πολιτικής προστασίας δεν ανταποκρίνονται στα αυτονόητα; Η ασφάλεια δεν εξασφαλίζεται μόνο με σχέδια επί χάρτου, αλλά απαιτεί υποδομές έτοιμες να λειτουργήσουν άμεσα και αποτελεσματικά. Το σύστημα τηλεειδοποίησης και τα κενά Στο ίδιο πνεύμα, το Υπουργείο Εσωτερικών ανακοίνωσε την ενεργοποίηση, σε δοκιμαστική βάση, «έκτακτου συστήματος τηλεειδοποίησης», ώστε όπως αναφέρθηκε, «εάν και εφόσον απαιτείται, να αποστέλλονται από την Πολιτική Άμυνα απευθείας μηνύματα στο κινητό σας». Ωστόσο, η ίδια η ανακοίνωση παραδέχθηκε ότι «ο χρόνος αποστολής και παραλαβής των μηνυμάτων διαφέρει στον κάθε πάροχο τηλεπικοινωνιών». Άλλοι πολίτες έλαβαν το μήνυμα άμεσα, άλλοι με καθυστέρηση, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις δεν έφτασε καθόλου. Σε συνθήκες πραγματικής κρίσης, λεπτά ή και δευτερόλεπτα, μπορεί να αποδειχθούν καθοριστικά. Ένα σύστημα που δεν λειτουργεί ομοιόμορφα δεν μπορεί να θεωρείται αξιόπιστο εργαλείο πολιτικής προστασίας. Η διεθνής διάσταση και η εσωτερική ευθύνη Στο διάγγελμά του, ο Νίκος Χριστοδουλίδης, ήταν σαφής: «Η πατρίδα μας δεν μετέχει με οιονδήποτε τρόπο και ούτε προτίθεται να αποτελέσει μέρος οποιασδήποτε στρατιωτικής επιχείρησης». Υπογράμμισε ότι η χώρα παραμένει προσηλωμένη στον ανθρωπιστικό της ρόλο και ότι βρίσκεται σε συνεχή επαφή με την Ευρωπαϊκή Ένωση, έχοντας εξασφαλίσει στήριξη από την Ελλάδα και τη Γαλλία. Η διεθνής συνεργασία, είναι σημαντική και αναγκαία. Όμως καμία εξωτερική βοήθεια δεν μπορεί να υποκαταστήσει την εσωτερική προετοιμασία. Η ανθεκτικότητα ενός κράτους ξεκινά από τις δομές του, από την πρόληψη και από την καθημερινή συντήρηση των μηχανισμών πολιτικής άμυνας — όχι από την εκ των υστέρων κινητοποίηση. Λόγια και πράξεις «Οι στιγμές απαιτούν συνεργασία και νηφαλιότητα», ανέφερε ο Πρόεδρος. Συμφωνούμε. Απαιτούν όμως και ειλικρίνεια. Αν τα καταφύγια δεν είναι έτοιμα, πρέπει να ειπωθεί ξεκάθαρα και να παρουσιαστεί άμεσα σχέδιο αναβάθμισης. Αν το σύστημα ειδοποίησης παρουσιάζει κενά, πρέπει να διορθωθεί με σαφές χρονοδιάγραμμα. Η ασφάλεια των πολιτών δεν μπορεί να είναι απλώς ρητορική επανάληψη μέσα σε ένα διάγγελμα. Πρέπει να είναι μετρήσιμη πραγματικότητα. Σήμερα, παρά τις διαβεβαιώσεις περί «πλήρους επιχειρησιακής ετοιμότητας», η εικόνα που διαμορφώνεται αφήνει περιθώρια ανησυχίας. Διότι η ασφάλεια δεν κρίνεται στις λέξεις. Κρίνεται στις υποδομές, στην ετοιμότητα και στην πράξη.