Árásir Ísraela og Bandaríkjamanna á Íran og dauði Khameneis æðstaklerks eru ekki sögulok heldur upphaf leiðarinnar fram á við fyrir Írana. Þetta segir írönsk kona sem býr á Íslandi. Hún neyddist til að flýja heimalandið vegna skoðana sinna. Hún vonar að Íranar öðlist frelsi og frið. Fjölmenningarríki með ríka sögu í gegnum árþúsundin Íran, eða Íslamska lýðveldið Íran, er flennistórt land í Suðvestur-Asíu, í Mið-Austurlöndum. Það er 1.648.195 ferkílómetrar að flatarmáli, um það bil sextán sinnum stærra en Ísland. Íran á landamæri að Aserbaísjan, Armeníu, Túrkmenistan og Kaspíahafi í norðri, Pakistan og Afganistan í austri, Tyrklandi og Írak í vestri og Persaflóa í suðri. Það er eina landið í heiminum sem liggur bæði að Kaspíahafi og Persaflóa og var þekkt undir nafninu Persía á Vesturlöndum fram til 1935. Í Íran búa um 93 milljónir. Það er fjölmenningarríki og þar býr fólk af mörgum þjóðernum. Persar eru í meirihluta en auk þeirra eru meðal annars Aserar og Kúrdar. Opinbert tungumál landsins er persneska, sem á því máli kallast farsi. Landið á ríka sögu og er eitt af elstu menningarsvæðum heims. Þar eru borgir sem rekja sögu sína allt aftur til fjögur þúsund fyrir okkar tímatal. Tuttugu og níu staðir í Íran eru á heimsminjaskrá UNESCO. Djúp þversögn að alast upp í Íran En hvernig samfélag er hið fjölbreytta og fjölmenna Íran og hvernig fólk eru Íranar? Heimskviður töluðu við íranska konu sem er búsett hér á landi. Hún heitir Samira Hosseini og er frá Teheran, höfuðborg Írans. Hún er arkitekt en er í endurhæfingu vegna ýmissa sjúkdóma, svo sem vefjagigt og astma. Hún fæddist 1982, þremur árum eftir klerkabyltinguna, og segir djúpa þversögn fólgna í því að alast upp í Íran. „Flestir Íranar eru ekki mjög trúaðir, á þann hátt sem klerkastjórnin reynir að sýna umheiminum í fjölmiðlum. Því er oft mikill munur á heimilislífi fólks og því sem kerfið krefst þess að það sýni. Heimafyrir er raunveruleiki margra fjölskylda allt annar en hann sést út á við.“ Hún tekur dæmi frá því að hún var um fimm ára og hlustaði þá þegar á vestræna tónlist eins og Michael Jackson. Tónlistin var ekki leyfð í landinu en fjölskyldan útvegaði sér hana á svörtum markaði. Samira segir föður sinn og systur hafa talað opinskátt gegn íslam og gagnrýnt klerkastjórnina heima við. En í skólanum hafi veruleikinn verið annar. „Það var skylda að læra trúarleg fög og um íslam og Kóraninn. Á skólatíma var gert ráð fyrir að nemendur tækju þátt í pólitískum helgisiðum, eins og að brenna fána Bandaríkjanna og Ísraels og hrópa: „Dauði yfir helmings alls heimsins“.“ Fréttir í sjónvarpinu 10. febrúar 2009 þegar 30 ár voru frá írönsku byltingunni. Írönsk kona, sem flúði heimalandið og hefur búið á Íslandi í fjögur ár, segist vona að Íranar í Íran öðlist frelsi og frið. Fólk óski þess eftir harðstjórn klerkastjórnarinnar síðustu tæplega 40 ár. Þetta séu ekki sögulok. Hershöfðingi hjá Íranskeisara Fjölskylda Samiru var ekki trúuð. Hún átti fjögur systkini en tvö þeirra eru látin. Fjölskylda hennar er persnesk að uppruna og faðir hennar var hershöfðingi í keisaradæmi Pahlavis Íranskeisara. Mörg keisaradæmi hafa ráðið ríkjum í sögu Írans. Hér er stikklað á stóru í umfangsmikilli sögu landsins og hlaupið fram hjá meðal annars landvinningum Alexanders mikla, 330 fyrir Krist, upphafi íslamsvæðingar Írans á sjöundu öld og þeim keisaradæmum sem voru við völd allt fram á 20. öld. Pahlavi Íranskeisara var steypt af stóli í írönsku byltingunni 1979. Íhaldssamir múslimaklerkar leiddu byltinguna og Íran varð íslamskt lýðveldi við valdaskiptin. Ruhollah Khomeini varð fyrsti æðstiklerkurinn. Eftir andlát hans 1989 tók Ali Khamenei við. Hann féll í loftárásum Bandaríkjanna og Ísraels á Teheran, höfuðborg Írans 28. febrúar, 86 ára að aldri. Líklegt þykir að sonur hans, Mojtaba Khamenei, verði næsti æðstiklerkur. Vera Illugadóttir fjallaði um írönsku byltinguna í útvarpsþættinum Í ljósi sögunnar 2018. Þátturinn er í spilaranum hér fyrir neðan. Írönsk kona, sem flúði heimalandið og hefur búið á Íslandi í fjögur ár, segist vona að Íranar í Íran öðlist frelsi og frið. Fólk óski þess eftir harðstjórn klerkastjórnarinnar síðustu tæplega 40 ár. Þetta séu ekki sögulok. Reza Pahlavi, sonur fyrrverandi Íranskeisara, hefur verið í útlegð síðan í byltingunni fyrir 48 árum og býr í Bandaríkjunum. Hann hefur verið nefndur sem mögulegur leiðtogi Írans en nýtur þó ekki stuðnings allra stjórnarandstæðinga í landinu. Samira styður hann og vill að þingbundinni konungsstjórn verði komið á í landinu. „Ísland er uppáhaldslandið mitt“ Samira segir að eftir byltinguna hafi klerkastjórnin reynt að ráða niðurlögum hershöfðingja og yfirmanna í her Pahlavis keisara. Systir hennar, sem var þá við nám í Bretlandi, hafi snúið aftur heim til Írans af því að hún hafði áhyggjur af föður þeirra. Eftir byltinguna hafi hún ekki getað snúið aftur til Bretlands. Samira segir hana hafa þjást af miklu þunglyndi og það hafi leitt til þess að hún svipti sig lífi. Samira segir klerkastjórnina hafa ráðið yfir fjölskyldunni. „Fyrstu sjö árin eftir að ég fæddist var okkur bannað að fara til annarra landa.“ Hún hafi verið mjög náin bróður sínum, sem var einu og hálfu ári yngri en hún. Hún segir hann hafa þurft að flytja frá Íran vegna reglna klerkastjórnarinnar og flutt til Malasíu. Aðskilnaður systkinanna hafi haft mikil áhrif á hann og hann hafi verið hjartveikur. Hann hafi svo látist úr hjartaáfalli fyrir tíu árum. Eftirlifandi systkini Samiru og móðir hennar búa enn í Teheran. En hvað varð til þess að Samira fluttist til Íslands? „Ég var hálfgerður glæpamaður í Íran vegna þess að ég var aðgerðasinni. Ég var aðgerðasinni fyrir hinsegin fólk.“ Í Íran er ólöglegt að vera samkynhneigður og tvíkynhneigður. Það fólk er álitið syndarar og getur átt yfir höfði sér dauðarefsingu. „Ég var líka pólitískur aðgerðarsinni í 15 ár og trúði á Pahlavi-keisaradæmið og stjórnarskrárbundið konungsveldi.“ Hún segist einnig hafa snúist til kristni frá íslam og það hafi líka verið ólöglegt. Hún hafi því neyðst til að yfirlefa landið. „Ísland er uppáhaldslandið mitt af því að ég heyri að það sé frjálst og lýðræðislegt ríki.“ Samira hefur ekki heyrt frá fjölskyldu sinni síðan stríðið braust út með árásum Ísraels og Bandaríkjanna fyrir viku. Íranar reyna að komast í samband við umheiminn í gegnum Starlink-gervihnetti en stjórnvöld klipptu á samband við umheiminn í upphafi árs þegar mótmælaalda gekk yfir landið. „Þannig að ég veit ekkert um móður mína né systkini mín.“ Hefur þú farið aftur til Írans síðan þú fluttir til Íslands? „Nei, og ég get ekki farið aftur fyrr en þessari stjórn hefur verið komið frá völdum.“ Íranar eru hlýir, gestristnir og friðsamir Samira segir Írana hlýja og friðsama og gestristni sé mjög mikilvægur þáttur í menningunni. Fjölskyldur eru mjög nánar og fólk hjálpast að þegar eitthvað bjátar á og á erfiðum tímum. „Írönum er oft lýst sem múslimum en raunveruleikinn er sá að íransk samfélag er mun fjölbreyttara. Þar býr fólk úr mismunandi trúarhópum, svo sem kristnir, gyðingar, múslimar og fjöldi fólks er trúlaus.“ Það sé mikilvægt að hafa í huga að fjölmargar fjölskyldur hafi iðkað trú sína kynslóðum saman. Samira segir Írana mjög vel menntaða. „Í dag telja margir BA-gráðu frá háskóla grunnmenntun. Unga kynslóðin í dag, kynslóð Z sem við köllum kynslóð V fyrir sigur (e. victory) ólst upp við mikla menntun og er vel að sér í stjórnmálum og sögu Írans og einnig annarra landa.“ Írönsk kona, sem flúði heimalandið og hefur búið á Íslandi í fjögur ár, segist vona að Íranar í Íran öðlist frelsi og frið. Fólk óski þess eftir harðstjórn klerkastjórnarinnar síðustu tæplega 40 ár. Þetta séu ekki sögulok. Khamenei æðstiklerkur var ráðinn af dögum eftir tæplega 40 ár á valdastóli. Samira segir að dauði hans hafi uppfyllt langþráða ósk margra Írana. Fólk hafi flykkst út á götur og fagnað andláti hans. Hún segir Íranska byltingarvörðinn hafa ráðist á fólkið og skotið það. Að minnsta kosti 30 hafi verið drepin. „Þannig að fyrir okkur eru þetta ekki sögulok heldur upphaf leiðarinnar fram á við, frelsis fyrir allt íslamska lýðveldið.“ Hún vonar að þessi hernaðaraðstoð, eins og hún kallar árásir Ísraela og Bandaríkjamanna, veiki stjórnvöld í Íran þannig að fólkið í landinu geti tekið lokaskrefið sjálft og frelsað landið undan klerkastjórninni, með hjálp krónprinsins Reza Pahlavi. Íranar sem búa í Íran öðlist þá loksins frelsi og frið. Og geti búið við þá mannlegu reisn sem þeir eiga rétt á. Framtíðin er Samiru hugleikin og hún komst við þegar hún talaði um framtíð Írana. Hún segist að lokum vona að lýðræði komist loksins á landinu. „Og að Íranar geti gengið til frjálsra kosninga, sem hefur alltaf verið ósk þeirra. Fólkið óskar sér einnig að komast aftur í snertingu við sögulegar rætur sínar og menningu sem íslamska stjórnin tók frá þeim.“