Anthropic 5 Mart’ta bir “Yapay Zekânın İşgücü Piyasası Etkileri: Yeni Bir Ölçüm ve İlk Kanıtlar” adlı raporu yayınladı. Birkaç gündür de sosyal medyada bu rapor çok konuşuluyor çünkü en popüler YZ tartışması ile doğrudan ilgili: İşimizi elimizden alacak mı? Raporda çok önemli detaylar var. Ben ilgimi çeken iki noktaya odaklanacağım: Kadınlar ve gençler. YZ’nin varlığı halihazırda işi olanlardan çok aşağıdan gelen gençlerin hayatını etkiliyor. 22-25 yaş arasındakilerin YZ’ye maruz kalan sektörlerde iş bulma oranı 2022’ye göre yüzde 14 düştü. İşe alınmayan gençler ya okula dönüyor ya da iş gücünden tamamen çıkıyor. Bırakın işi, istatistiklere bile almıyoruz onları. Bunun etkilerini en çok usta çırak ilişkilerinde göreceğiz. Şirketler artık giriş seviyesi görevleri YZ’ye devrediyor. Bu durum, genç yeteneklerin “pişmesini” sağlayan çıraklık basamağını yok edebilir. Peki giriş seviyesi işleri bitirdiysek, kim deneyim kazanıp karar verici pozisyonlara gelecek? Bu soruyu uzun yıllar boyunca sormaya devam edeceğiz. Öte yandan demografik verilere göre ise YZ’ye en çok maruz kalan mesleklerde çalışanların yüzde 16 daha fazlası kadın. Peki neden? Ayrımcı bir akış var Robotlar cinsiyet seçmiyor. Meslek seçiyor. Tarihsel olarak kadın istihdamının yoğunlaştığı beyaz yaka işleri hedefliyor. Cinsiyet ayrımcılığının şekil verdiği meslek seçimleri, şimdi YZ’nin önüne gelmiş durumda. Bir başka deyişle yapay zekâ için “cinsiyetçi yaklaşımları var” diyemesek de ayrımcı bir akışı devam ettirdiğini söylemek mümkün. Biraz daha açalım. 20’nci yüzyılda işler erkek egemenliğindeydi, fiziksel ve sendikalıydı. Ofis işleri nihayet kadınlara açıldı; ama onlar da hep orta kademe, hep rutin yoğunlukları olan, hep “erkeğe destek” için yaratılmış pozisyonlardı. Kadınlar işe gitmeye başladı ama “mutfaktan” çıkamadı. Mad Men çağında ofis hayatına atılan ilk kadınlar ne yaptı? İşlerini koruyabilmek için verimliliklerini sürekli kanıtlamak zorundalardı. Bu da onları rutin, ölçülebilir, tekrarlanabilir işlere yöneltti; çünkü bu onları subjektif değerlendirme kriterlerinden koruyabilecek tek yerdi. Daktiloda hızlı yazmayı kusursuz hale getirdiler. Arşivi düzene soktular. Muhasebe kayıtlarını hatasız tuttular. Vizyoner fikirlerini kendilerine sakladılar. Ve YZ’nin de şu an en iyi yaptığı şey ne? Rutin, ölçülebilir, tekrarlanabilir işleri hızlıca halletmek. Tabii ki “erkek egemen dünya, kadınların işlerini kasıtlı şekilde hedefledi” demek için elimizde net bir veri yok. Bu rapor da onu vurgulamıyor. Ancak kadınların arka planda kaldığı tarihsel verilerle, erkeklerin yönettiği sektörlerde, yine erkek karar vericilerin yönlendirdiği yeni bir teknolojinin “önce kadın yoğun meslekleri otomatize ettiğini” söylemek için güçlü bir yapısal argüman mevcut. YZ’nin tarafsız olmadığını (beslendiği kaynaklarla birlikte) içine girdiği kabın şeklini alan bir araç olduğunu hatırlamak için doğru bir gün. Dijital cam tavan! Evliliğin ekonomik bir zorunluluk olduğu 19’uncu yüzyıl alışkanlıklarını terk etmek ve kadın istihdamını genişletebilmekinsanlık tarihinin en büyük medeniyet atılımlarından biriydi. Bunu “algoritmik güncelleme” ile kaybetmemek ve kadınlara yeni bir dijital cam tavan hediye etmemek, yakın gelecekteki en büyük YZ sınavlarından biri olabilir. ‘Önce kadınlar ve çocuklar’ yaklaşımı gemi batarken söylemeye alışılan bir kahramanlık jesti mi, yoksa bizzat geminin batma nedeni mi? Buna karar vereceğiz.