ABD/İsrail-İran savaşı devam ederken, muharebe sahasında etkinliği giderek artan yapay zekâ konusunda önemli tartışmalar yaşanıyor. Bu tartışmaları da atlamamak gerekir diye düşünüyorum. 6 Mart 2026 akşamı Economist Dergisinin canlı yayınında önemli bir mülakat vardı. Onu dinledim ve izlenimlerimi aşağıda aktarıyorum. Robert Oppenheimer, atom bombasının ilk başarılı denemesini izlediği an Bhagavad Gita'dan bir dize mırıldanmıştı: "Şimdi ben ölüm oldum, dünyaların yıkıcısı." Silahı yaratan adam, yarattığı şeyin dehşetini belki herkesten önce kavramıştı. Ama iş işten geçmişti. Economist’in canlı yayınında, dünyanın en önemli yapay zekâ şirketlerinden birinin kurucusu Dario Amodei'ye de aynı soru soruldu: Oppenheimer gibi hissediyor musun? Yarattığın teknolojiden hiç pişmanlık duyuyor musun? Amodei'nin cevabı dikkat çekiciydi. "Pişman değilim, ama bu insanlığın geçmek zorunda olduğu bir aşama. Ve çok daha dağınık olacak." Amodei bu soruyu, sıradan bir söyleşinin rutininde değil, şirketinin Amerika Savunma Bakanlığı ile tarihsel bir çatışmanın hemen ardından yanıtlıyordu. Economist'in genel yayın yönetmeni Zanny Minton Beddoes'un kameraları önünde oturmuş, son yedi günü anlatıyordu. Olanlar kısaca şöyle: Pentagon, Anthropic'ten yapay zekâ modellerinin tüm kullanım kısıtlamalarının kaldırılmasını talep etti. Anthropic reddetti. Savunma Bakanlığı bunun üzerine şirketi resmen "tedarik zinciri riski" ilan etti. Bu güne kadar yalnızca Huawei gibi Çinli teknoloji devlerine verilen bir tanımlama. Amerika'nın en güvenli yapay zekâ şirketi olduğunu iddia eden bir kuruluş, bir anda Çin'in ambargolu teknoloji firmasıyla aynı statüye düşürülmüştü. Anthropic'in tutumunun özünde iki kırmızı çizgi var. Birincisi: modeller, Amerikan vatandaşlarının kitlesel gözetlenmesi için kullanılamaz. İkincisi: tam otonom silah sistemlerine entegre edilemez. Amodei bu çizgileri savunurken hem hukuki hem de felsefi bir zemine basıyor. Hukuki argüman şu: Mevcut ABD mevzuatı yapay zekânın yeteneklerinin çok gerisinde kalmış durumda. Teknolojinin yapabileceği pek çok şey bugün yasalara aykırı değil; ama demokratik değerlerle de bağdaşmıyor. Felsefi argüman ise daha sert: Tam otonom silahlar için modeller hazır değil. On milyonlarca insansız hava aracını tek bir düğmeyle kontrol edebilen bir sistemin, ordunun iç normlarından ve denetim mekanizmalarından bağımsız işlemesi, Amodei'ye göre kabul edilemez bir güç yoğunlaşması anlamına geliyor. Pentagon'un karşı argümanı ise pratikti ve kendi içinde tutarlıydı: Bir tedarikçi, savaş pilotuna "uçağı şu koordinatlarda kullanamazsın” dedirtemez. Savaş koşullarında tedarikçi koşul biçemez. Amodei bu mantığı anlıyor, ama kabul etmiyor. Krizin en ilginç boyutu, anlaşmazlığın teknik ya da ticari değil, temelden siyasi felsefi bir nitelik taşıması. Kim karar verir? Bir özel şirketin, yasalara uygun ama etik açıdan sorunlu bulduğu kullanımlara "hayır" deme hakkı var mı? Amodei'nin yanıtı ihtiyatlı ama net: "Kısa vadede, evet. Uzun vadede bu Kongre'nin işi." Öte yandan aynı röportajda Kongre'nin son yıllarda giderek daha pasif bir rol üstlendiğini de teslim etti. Yasa koyucunun bu boşluğu dolduracak kapasitesi olup olmadığından açıkça kuşku duyduğunu hissettirdi. Bu kuşku, meselenin gerçek ağırlığını gösteriyor. Anthropic bu kez direndi. Peki bir sonraki şirket de direnecek mi? Röportajın belki de en çarpıcı anında Amodei, bu soruyu tersinden yanıtladı. Anthropic reddedince ne oldu? OpenAI devreye girdi ve anlaşmayı kapıdan kapıya devraldı. "Dibe doğru yarış" diye tanımladığı bu dinamik, bireysel şirket kararlarının yapısal bir sorunu çözemeyeceğini açıkça ortaya koyuyor. Amodei'nin önerdiği çerçeve, klasik düzenleyici yaklaşımın oldukça ötesinde. Ona göre yapay zekâ hem özel aktörleri hem de devletleri tarihte görülmemiş ölçekte güçlendirme kapasitesine sahip. Ve bu iki tehlike eş zamanlı var. "Teknolojiyi ne özel şirketlerin ne de hükümetlerin tek başına kontrol etmesi güvenli" diyor. Bu, bir çıkış önerisi değil; var olan çıkmazın dürüst bir tanımı. Çözüm olarak öngördüğü şey ise kurumsal: Şirketler, hükümetler ve Kongre bir araya gelmeli, herkes kendi uzmanlık alanının sınırını tanımalı ve ortak bir çerçeve inşa edilmeli. Siber güvenlik, biyosavaş, otonom sistemler ve hizalama sorunları için ayrı ayrı "yol kuralları" belirlenmeli. Kulağa makul geliyor. Ama Amodei bu önerinin ne kadar gerçekçi olduğunu kendisi de tam bilmiyor. Söyleşinin sonuna doğru şunu söyledi: "Hızın bu kadar yüksek olduğunu biliyordum. Risklerin gerçek olduğunu biliyordum. Ama kolektif olarak yeterince hızlı yanıt verebilecek miyiz, bunu bilmiyorum." Oppenheimer atom bombasını durduramadı. Bombayı yapmamasının dünyayı kurtaracağını da düşünmüyordu zaten. Başkaları yapardı. Yaptı, dehşeti gördü ve geri kalanı tarih oldu. Amodei de yapay zekâyı durdurmayı düşünmüyor. "Kaçıp bir köşeye saklanmak mümkün değil" diyor. Ama en azından şunu söylüyor: Bu teknoloji kaçınılmaz olsa da nasıl inşa edildiği, kimin denetimine girdiği ve hangi sınırların nerede çizildiği — bunlar hâlâ seçim meselesi. Şimdilik bu seçimleri özel şirketler yapıyor. Bu, uzun vadeli bir çözüm değil. *Bu içerik serbest gazeteci veya konuk yazarlar tarafından hazırlanmıştır. Bu içerikte yer alan görüş ve ifadeler yazara aittir ve Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir. Oppenheimer pentagon hayır şirket Dr. Osman Gazi Kandemir, Independent Türkçe için yazdı Dr. Osman Gazi Kandemir Cumartesi, Mart 7, 2026 - 13:30 Main image:

Fotoğraf: AA