Што добива Западен Балкан од новата стратегија на ЕУ? Филип Здравески 16.03.2026 / 15:08 Регион Од кандидатите се очекува да спроведат фундаментални реформи, а од ЕУ се очекува да покаже посветеност на процесот на проширување со цел да го задржи својот кредибилитет. Проширувањето на Европската Унија претставува взаемна корист, како за постојните, така и за идните земји-членки. Во новата геополитичка реалност, овој процес дополнително би ја зајакнал безбедноста и економската стабилност на Европа. Ова е суштината на Стратегијата за проширување, која беше усвоена од Европскиот парламент со 385 гласови „за“, 147 „против“ и 98 „воздржани“. Документот особено ја нагласува политичката итност Европската Унија да покаже активна посветеност на процесот на проширување, со цел да го зачува својот кредибилитет во очите на земјите-кандидатки и нивните општества. Според проценката од студијата „Колку ме чини Западен Балкан?“ на Центарот за европска политика во Белград, проширувањето на ЕУ во овој регион би го чинело просечниот граѓанин на Унијата околу 5,29 евра годишно, што одговара на приближната цена на кафето и печивата во Германија. Соработникот на Центарот, Марко Тодоровиќ, проценува дека новата Стратегија за проширување, и покрај нејзиното привлечно име, всушност не носи никакви суштински иновации, пренесува РТС. Како што наведува тој, станува збор за годишен документ во кој известувачот на Европскиот парламент првенствено ги сумира промените од претходната година и прави одредени прилагодувања на постојната политика за проширување. Документот потврдува дека проширувањето останува високо на листата на приоритети на ЕУ, но исто така јасно става дознаење дека нема да има „кратки патишта“ до членство. Во него се повторува дека проширувањето е геополитичка неопходност и безбедносно прашање што придонесува за стабилноста и на Унијата и на земјите-кандидатки. Во исто време, од кандидатите се очекува да спроведат фундаментални реформи, особено во областа на владеењето на правото и функционирањето на демократските институции. Тодоровиќ ги издвојува можноста за приклучување кон СЕПА системот и укинувањето на роамингот како позитивни елементи. Сепак, клучниот недостаток на документот, според него, е тоа што не успева да ја усогласи геополитичката потреба за забрзано проширување со политичката реалност во која многу земји-кандидатки сè уште заостануваат во реформите. ЕУ, додава тој, сега инвестира повеќе енергија и финансиски ресурси во регионот на Западен Балкан, но сè уште нема јасен одговор на прашањето како да се продолжи со земји како Србија, каде што процесот на европска интеграција стагнира. Србија, како геополитички важна земја во регионот, е од големо значење за ЕУ, која има интерес не само да остане на европскиот пат, туку и да стане членка, првенствено од безбедносни причини. Дијалог Белград-Приштина Стратегијата за проширување вклучува и дел посветен на дијалогот меѓу Белград и Приштина. Продолжувањето на преговорите се смета за клучно за напредокот во европската интеграција, но и за регионалната стабилност и просперитет. Тодоровиќ потсетува дека ЕУ со години е вклучена во овој процес, но дека неговиот тек често е проблематичен. Според него, Приштина често се перцепира како помалку конструктивна страна, а политичката криза во Косово дополнително ги намалува изгледите за брз напредок. Иако преговорите остануваат приоритет за двете страни, тој верува дека ЕУ ќе ја толерира политичката реалност и застојот во процесот само за ограничено време. Значителен напредок во европската интеграција може да се очекува само кога клучните проблеми ќе почнат да се решаваат многу поефикасно отколку денес. Црна Гора најблиску до членство На почетокот на март, претседателот на Европската комисија повтори во Брисел дека Западниот Балкан е клучен за стабилноста и безбедноста на Европа, нагласувајќи ја потребата од забрзување на интеграцијата преку економски развој, пристап до единствениот пазар и посилна политичка поддршка. Претходно беше наведено дека Црна Гора е најблиску до членство и би можела да стане следната членка на ЕУ до 2028 година. Политичкиот аналитичар Мило Поповиќ оценува дека новата Стратегија за проширување не носи суштински промени, туку претставува важна политичка порака од парламентарното мнозинство во Европскиот парламент. Тој причините за ова ги гледа во современите геополитички околности и зголемената конкуренција од глобалните актери во регионот. Поповиќ како клучен предизвик го истакнува барањето на ЕУ земјите-кандидатки да ги усогласат своите надворешни и безбедносни политики со заедничката политика на Унијата. Верува дека ова поставува многу строги услови во најчувствителните области на самиот почеток од процесот, а во исто време го занемарува напредокот во другите сектори. Србија ја наведува како пример, која технички исполнила значаен дел од своите преговарачки обврски, но процесот сè уште се забавува поради недоволно усогласување на нејзината надворешна политика со ставовите на ЕУ. Таквиот пристап, предупредува тој, може да се смета за нарушување на суверенитетот на земјите-кандидатки, особено ако истовремено не им се понуди јасна перспектива за членство. Од друга страна, Црна Гора постигна побрз напредок во преговорите токму поради целосната хармонизација на нејзината надворешна и безбедносна политика, иако, како што истакнува Поповиќ, граѓаните формално немале можност да ги искажат своите ставови за ова. Надворешната политика како камен на сопнување Едно од отворените прашања е како земјите од регионот, како и другите земји-кандидатки како Молдавија, ќе се приклучат кон Унијата. Поповиќ предупредува дека евентуалното лишување на новите членки од правото на глас при одлучувањето за заедничката надворешна политика би значело нивно влегување во ЕУ без целосен политички идентитет. Исто така, останува неизвесно дали идното проширување ќе вклучува само економско здружување или и полноправно политичко членство за поединечни држави, како што се Црна Гора или Албанија, што би отворило нови прашања во врска со регионалната соработка. Северна Македонија е една од земјите што најдолго чека на напредок во европската интеграција. Нејзиниот статус на кандидат беше потврден на состанокот на Комитетот за стабилизација и асоцијација на ЕУ во февруари, но понатамошниот напредок е условен од спроведувањето на уставните измени и почитувањето на билатералните договори. Политичкиот аналитичар Петар Арсовски смета дека повеќето земји од Западен Балкан се на раскрсница. Една од причините за ова е бавното усвојување на нови стратегии и планови во самата ЕУ, што фрла сомнеж врз изводливоста на најавите за можно проширување до 2030 година. Според него, извештајот на Европскиот парламент го покажува обидот на Унијата да најде рамнотежа помеѓу геополитичкиот притисок за прием на Украина и Молдавија и реалните тешкотии во спроведувањето на реформите во земјите од Западен Балкан. Во таква ситуација, можно е некое „меѓурешение“. „Сепак, подигнувањето на прагот за постепено проширување е одговор на Европската комисија и ЕУ дека засега единствената официјална политика е оригинално, вистинско проширување“, прецизира овој аналитичар. Оттука, прецизира тој, не е ни чудо што повеќето земји од Западен Балкан се наоѓаат на „крстопат“. „Ако се одлучи за ова - првичното проширување, може да оди бавно, политичката волја на ЕУ не е јасна. Значи, мора да се качиме на возот без да ја знаеме дестинацијата“, сликовито објаснува тој. Дали постепеното проширување е решението? Тој вели дека е слично кога станува збор за моделот на „постепено проширување“ и го поврзува со шаховско отворање наречено гамбит. „Постепеното проширување е исто така гамбит. На прв поглед, изгледа како „исти пари - помалку музика“. Балканските земји ќе прават компромиси, реформи и на крајот ќе добијат членство кое не е членство“, вели Арсовски. Оттука и препораката до балканските земји дека, сè додека ЕУ не одлучи која е нејзината крајна цел, не треба да брзаат со изборот на тоа како ќе станат дел од Унијата. „За некои земји ова сега не е дилема, на пример за Црна Гора. Сепак, за Албанија, Србија и Македонија, тоа е“, категоричен е овој аналитичар. Северна Македонија досега исполни неколку услови поставени од Брисел, вклучително и промена на официјалното име на земјата. Моментално, потребните измени во Уставот се „на маса“. Официјалните анкети покажуваат дека граѓаните сè уште се во голем број, помеѓу 60 и 70 проценти, за членство во ЕУ. „Сепак, анкетите покажуваат дека народот е веќе уморен од овие бескрајни услови. Поддршката за уставните измени неопходни за понатамошен пат на Македонија кон ЕУ се намалува со текот на времето. Ќе биде голем внатрешнополитички предизвик ако Македонија некогаш добие зелено светло или пукнатина на патот кон ЕУ, да се направат потребните компромиси бидејќи народот е огорчен и разочаран од ЕУ“, предупредува Арсовски. Западен Балкан ЕУ Македонија ЕУ Автор/Извор Ф.З. Прикажи во метро On