Trausti Ólafsson skrifar: Fyrsti þeldökki maðurinn sem ég sá var klæddur í bláan samfesting. Hann var með stóran strákúst í höndunum og sópaði með honum rusl af stéttum fyrir utan Waterloo-brautarstöðina í London þaðan sem ég tók lest til Portsmouth í þessari minni fyrstu ferð til útlanda. Það sem vakti mesta athygli mína í fari þessa svarta manns var fjaðurmýktin í líkama hans þar sem hann sinnti starfi sem flestir hvítir á hörund hefðu talið fyrir neðan sína virðingu. Ég rifja þessa minningu upp hér vegna þess að í sýninguni Gæðablóð er drepið á spurninguna: Hvenær sást þú í fyrsta sinn svarta manneskju? – og sagt frá býsna gróteskum en ofurhlægilegum svörum við henni. Í Gæðablóði koma fram þrír íslenskir karlmenn sem ekki eru skjannahvítir á hörund og sýningin fjallar um þann veruleika sem blasir við fólki sem elst upp á Íslandi og er öðruvísi á litinn en við vel flest hin sem hér ölum manninn. Leikararnir á sviðinu heita Davíð Þór Katrínarson, Jónmundur Grétarsson og Unnsteinn Manuel Stefánsson, en þeir eru ekkert að þykjast vera einhverjir aðrir en þeir sjálfir, heldur segja þeir sögur úr eigin lífi. Stöku sinnum bregða þeir sér samt í hlutverk einhverra annarra þar sem við á til þess að gera þessa mjög svo lifandi sýningu enn meira lifandi. Þremenningarnir í Gæðablóði eiga það sameiginlegt með bláklædda götusóparanum í London að þeir eru klæddir í litsterka búninga. Fjaðurmýktin í hreyfingum þeirra leynir sér heldur ekki og eins og götusóparinn blákæddi bera þeir búningana, sem Ingibjörg Jara Sigurðardóttir valdi og hannaði, svo fallega, að hætt er við því að hvítu karlarnir í salnum drepöfundi þá. Ingibjörg Jara hannaði líka mjög haganlega og litfallega leikmynd sýningarinnar. Davíð, Jónmundur og Unnsteinn eru höfundar handritsins að sýningunni ásamt leikstjóranum Þóru Karítas Árnadóttur. Handritið, eins og sýningin öll, einkennist af smekkvísi og ákveðinni sparsemi. Þar er aldrei neitt sem er of oft sagt eða dvalið of lengi við. Ég þykist samt vita að þeir félagarnir eigi í fórum sér miklu grófari sögur af reynslu sinni af því að alast upp og búa á Íslandi svona brúnir á hörund en þær sem þeir segja í sýningu sinni á stóra sviði Þjóðleikhússins. En með því að stilla frásögum sínum í hóf verða þær miklu sterkari en orðið hefði ef allt það ljótasta sem þeir hafa fengið að heyra hefði verið látið flakka. Davíð, Jónmundur og Unnsteinn standa einir á sviðinu en á bak við þá glittir í fjölda annars fólks, blæðandi dökkrautt hjarta Afríku og biksvarta eyðuna í uppruna Jónmundar á Sri Lanka. Sagan af DNA-prófinu hans er næstum eini þráðurinn sem gengur í gegnum allt verkið sem að öðru leyti byggist á smámyndum af alls konar reynslu leikaranna og sögumannanna þriggja. Auk smekkvíslegrar sparsemi einkennir leikandi létt gamansemi sýninguna. Þarna er grafalvarleg og myrk saga sögð á leifrandi fyndinn hátt svo allir í salnum skemmta sér vel, en fá um leið ráðrúm til þess að fella tár, horfa inn í dökkan bakgrunninn og máta sjálfa sig við aðstæðurnar sem persónurnar á sviðinu hafa staðið frammi fyrir. Við þá iðju getur sitt af hverju óvænt komið upp í hugann því að langflest okkar geta held ég, alveg óháð hörundslit, kannast við það að þurfa að skilgreina okkur sjálf og stöðu okkar í þeim hópum samfélagsins þar sem við stígum lífsdansinn. Í Gæðablóði eru sungin fjögur lög. Ég hélt fyrir fram að þau yrðu miklu fleiri en eins og í öðrum þáttum sýningarinnar ræður smekkvísin og hófsemin för þegar kemur að tónlistinni. Kristófer Rodríguez Svönuson er tónlistarstjóri sýningarinnar og þrjú laganna eru eftir hann í samstarfi við aðra listamenn og flytjendur. Lokalagið sem heitir Fjólublár er eftir Unnstein Manuel Stefánsson. Ég er sammála boðskapnum í þessari fallegu melódíu því auðvitað skiptir það litlu máli hvernig húð okkar er á litinn. En hefði ég fengið að ráða þá hefði ég beðið Unnstein að vera ekkert að reyna að fá áhorfendur til þess að taka undir í laginu. Fjöldasöngur er kannski ágætur á þorrablótum og í skötuveislum en við hérna á Íslandi þurfum langa og mikla aðlögun áður en við getum farið að dansa og kyrja okkur til heilunar að afrískum hætti. Það er ein mjög skemmtileg og að því er ég held viljandi sagnfræðileg villa í sýningunni á Gæðablóði. Fyrrum þrællinn Hans Jónatan var nefnilega bara kaupmaður en ekki kaupfélagsstjóri á Djúpavogi. Það er hins vegar miklu fyndnara að segja að hann hafi verið kaupfélagsstjóri þarna í Berufirðinum því fátt var nú íslenskara á blómatíma kaupfélaganna en Samband íslenskra samvinnufélaga. Trausti Ólafsson er leikhúsfræðingur og leikstjóri. Hann hefur kennt námskeið um leikhús og leikbókmenntir við Háskóla Íslands frá 2004 og við Listaháskóla Íslands frá 2015. Trausti hefur gefið út bækur um leiklist bæði hérlendis og erlendis. Hann hefur einnig birt greinar í ritstýrðum alþjóðlegum tímaritum auk greinaskrifa í íslenskum tímaritum.