Peningastefnunefnd Seðlabanka Íslands ákvað í morgun að hækka meginvexti úr 7,25 í 7,5 prósent. Einhugur ríkti innan peningastefnunefndarinnar að vaxtahækkun væri skrefið sem þyrfti að taka; þrír töldu þetta nóg, tveir vildu herða skrúfstykkið enn frekar. Ólíklegt að verðbólga hjaðni í næstu mælingu Það ræðst á næstu 167 dögum hvort forsendur kjarasamninga haldist, mælist verðbólgan yfir 4,7 prósentum 1. september opnast heimild til að segja þeim upp. Verðbólga nú mælist 5,2 prósent og ólíklegt að hún hjaðni í næstu mælingu. Á fundi ríkisstjórnarinnar í gær lagði fjármálaráðherra til að mynda fram minnisblað þar sem kemur fram að stríðið í Mið-Austurlöndum hafi skapað aukna óvissu um efnahagshorfur á næstunni, efnahagsleg áhrif átakanna gætu verið meiri og víðtækari en tollasetning Bandaríkjastjórnar fyrir ári síðan. Í fyrra hafi verðbólga og vextir verið á niðurleið og myndað mótvægi við áhrif tollanna en nú sé staðan önnur. Allt velti þetta þó á hversu langvarandi átökin verði. Hljóðið er því skiljanlega þungt í forystufólki verkalýðsfélaga; Halla Gunnarsdóttir, formaður VR, telur vonir launafólks vera brostnar; og í sama streng tók Vilhjálmur Birgisson, formaður Starfsgreinasambandsins; forsendur kjarasamninga væru í verulegri hættu. „Mér finnst þetta alveg grábölvaðar ákvarðanir. Ég reiknaði með að seðlabankinn myndi halda þessu óbreyttu vegna þess að í gær kom frétt um það að kortavelta hafi minnkað,“ segir Finnbjörn Hermannsson, forseti ASÍ, á morgunvaktinni á Rás 1 í morgun. Hefur meiri áhyggjur nú en áður Samtök iðnaðarins kölluðu eftir þjóðarsátt og sterkri forystu til að ná niður verðbólgu og vöxtum. Þeir sem sátu fundinn í Seðlabankanum í morgun voru á einu máli um að skilaboð bankans hefðu verið skýr; spilaði vinnumarkaðurinn ekki með myndi bankinn beita vopnum sínum. Bjarni Benediktsson, framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins, viðurkennir að hann hafi meiri áhyggjur núna en áður af forsenduákvæði kjarasamninga. „Við höfum fram til þessa vonast til þess að forsendur haldi en maður hefur meiri áhyggjur af því núna eftir atburði síðust vikna.“ Bjarni vill ekki úttala sig um hvort framundan sé hörð kjarabarátta en bendir á kaupmáttur hér hafi vaxið meira en annars staða og laun hækkað umfram það sem þekkist á Norðurlöndum og öðrum Evrópuríkjum „Stóra spurningin er því sú, ekki síst í ljósi skýrra ábendinga Seðlabankans um að laun sé að drífa áfram þessa þróun, hvort við höfum nú þegar tekið of mikið út?“ Í öðrum löndum hafi kaupmáttur gefið eftir í krísum en á Íslandi hafi hann vaxið ár frá ári eða um 40 prósent á síðustu tíu árum. „Þannig að ég hef væntingar um að þetta séu staðreyndir sem við getum sameinast um og verkefnið snúist um að verja árangurinn og verja sterka stöðu sem hafi verið byggð upp varðandi kaupmáttinn. “ Forgangsatriðið núna sé að verja kaupmáttinn. Óttast neflendingu efnahagslífsins Bjarni óttast bæði bein og óbein áhrif af átökunum í Mið-Austurlöndum en segist hafa meiri áhyggjur af að lending efnahagskerfisins verði ekki lengur mjúk eins og að hafi verið stefnt. Það sem valdi honum sérstökum áhyggjum hér heima er að á sama tíma og vextir séu hækkaðir og jafnvel látið í það skína að þeir verði hækkaðir enn frekar séu efnahagsumsvifin að dragast saman. „Það eru auðvitað ekki aðstæður sem eru ákjósanlegar og hætta þá á því að við getum fengið neflendingu og harðan skell á meðan allir aðrir hafa verið að vinna sig í átt að mjúkri lendingu.“ Það sé mikið áhyggjuefni að fyrirtæki upplifi að seglin séu að dragast saman á sama tíma og þau búi við miklar launahækkanir og hátt vaxtastig. Samdráttur í efnahagskerfinu og vaxtahækkun fari ekki vel saman; stjórnvöld hafi auk þess valdið viðbótarvanda um áramótin. Bjarni nefnir líka frumvarp ríkisstjórnarinnar um að tengja allt bótakerfi almannatrygginga við launavísitöluna. „Sem kyndir enn frekar og býr til sjálfkrafa viðbótarhækkanir á útgjöldum ríkissjóðs. Það er ekki gott útspil í þessa umræðu en ég fagna því að ríkisstjórnin boði að nú eigi að grípa í taumana og loka fjárlagagatinu, það er gott fyrsta skref en það er fleira sem má gera.“ „Vindar hafa snúist mjög hratt“ Bjarna kom það ekki á óvart að peningastefnunefndin skyldi hækka stýrivexti í morgun, sjálfur var hann eiginlega búinn að gera ráð fyrir að þetta yrði niðurstaðan. „Það sem kom mér frekar á óvart að þarna í nefndinni voru menn reiðubúnir að ganga lengra með 50 punkta hækkun sem ég hafði ekki hugmyndaflug í að sjá fyrir. “ Eins hafi verið send út skýr skilaboð um að ef þetta dygði ekki yrði haldið áfram að hækka vexti. „Vindar hafa snúist mjög hratt; við vorum í vaxtalækkunarferli sem við gáfum okkur að myndi taktfast halda áfram en erum skyndilega komin aðrar slóðir.“ Verkalýðshreyfingin beindi spjótunum ekkert síður að atvinnulífinu í morgun þegar hún sagði að ekki væru allir að róa í sömu átt; verðlagsbreytingar hefðu komið illa við launafólk og matvöruverð hefði hækkað. Bjarni segir þetta hluta af þeirri umræðu sem þurfi að eiga sér stað. „Það sem við sáum um áramótin var að stjórnvöld voru ekki að hjálpa til. Launin hjá hinu opinbera hafa líka hækkað of mikið.“ Hann bendir á að verð á innfluttri vöru sé ekki að hækka en eitthvað sé um að verð sé annars staðar að hækka. „Og þá má spyrja sig; hvað gerist ef laun hækka verulega hjá fyrirtækjum og vextir eru mjög háir í langan tíma þá á endanum spillir það út í verðlagið.“ Þess vegna þurfi að ná tökum á þessu strax og draga úr verðbólguvæntingum. Sum fyrirtæki séu með framleiðslukostnað sem þau þurfi að standa undir og hann sé að mörgu leyti launakostnaður. Við þetta bætist svo fjármagnskostnaður sem séu vextirnir. „Og þegar þetta tvennt er í hæstu hæðum þá á endanum ratar það út í verðlagið.“