Европа пред нова енергетска криза: Не ја научи лекцијата од рускиот напад Александра Спасеска 19.03.2026 / 10:07 Свет Војната меѓу Иран и Израел, со директно вклучување на САД, предизвика верижна реакција на глобалните енергетски пазари и повторно го отвори прашањето за енергетската безбедност на Европа. Анализа на BBC предупредува дека Европската Унија повторно се соочува со проблемите што го одбележаа периодот по целосната инвазија на Украина од страна на Русија. Пред четири години, претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, ја обвини Русија за манипулирање со енергетскиот пазар на ЕУ, додека цените на енергијата нагло растеа. „Повеќе би сакале да горат гас отколку да го испорачуваат“, рече таа во тоа време, предупредувајќи дека пазарот повеќе не функционира. „Ова е војна против нашата енергија, нашата економија и нашата иднина“, рече таа, нагласувајќи дека Европа брзо ја намалува својата зависност од руските извори на енергија и се свртува кон посигурни партнери како што се САД и Норвешка. Слична ситуација како и за време на рускиот напад врз Украина Сепак, според анализата на BBC , Европа денес повторно е во слична ситуација. „На крајот на краиштата, се заколнавме дека ќе ја научиме лекцијата. Ветивме промени, а сепак еве нè пак“, рече еден европски дипломат, зборувајќи под услов да остане анонимен. Кризата на Блискиот Исток ги зголемува цените на енергијата и се заканува да доминира на состанокот на европските лидери во Брисел. Наместо долгорочни стратегии, владите се префокусираат на краткорочни мерки и смирување на гласачите. „Повторно се вртиме во круг. Уште една војна, исти проблеми“, предупреди дипломатот. Бензинска пумпа во Чешка Енергетската зависност штотуку ја промени својата форма По 2022 година, ЕУ брзо ја намали својата зависност од руската нафта, гас и јаглен. Денес, само околу 2 проценти од увозот на нафта доаѓа од Русија, главно за Унгарија и Словачка, а планот е целосно да се укине увозот на руски гас уште следната година. Пред војната, Русија, на пример, покриваше околу 55 проценти од увозот на гас во Германија. Денес, Европа се потпира на други добавувачи, првенствено Норвешка и САД. Диверзификацијата стана популарен збор во Брисел, но проблемот не исчезна. Зависноста е сè уште присутна, само е распространета низ повеќе извори. САД како клучен снабдувач и политички фактор Според анализата на BBC, САД станаа клучен столб на енергетската безбедност на Европа. Европа брзо се префрли од гас преку цевковод на течен природен гас (LNG) во 2022 година и сега е најголемиот увозник на LNG во светот. Американскиот LNG сочинува околу 57 проценти од вкупниот увоз на ЕУ, додека Германија набавува 96 проценти од својата енергија од САД. Оваа зависност има и политички последици. BBC го наведува примерот на германскиот канцелар Фридрих Мерц, кој не реагираше додека американскиот претседател Доналд Трамп ја критикуваше Шпанија за одбивање на воена соработка. Администрацијата на Трамп дополнително ја искористи потребата на Европа за енергетска и безбедносна поддршка, барајќи зголемени купувања на поскап американски LNG. Урсула фон дер Лајен преговараше за пакет вреден околу 690 милијарди евра во јули за американска нафта, LNG и нуклеарни технологии, додека ЕУ се согласи да ги отстрани царините за увоз од САД за возврат. Иако договорот беше претставен како намалување на зависноста од Русија, тој ја остави Европа во послаба преговарачка позиција кон САД. Напад на САД и Израел врз рафинеријата за нафта во Техеран Нова ранливост: Глобалниот пазар и Ормутскиот Теснец Проблемот, како што истакнува BBC, не е само политичката зависност, туку и структурата на пазарот. Европа сега зависи од течниот природен гас (LNG), што значи поголема изложеност на глобалните цени. Затворањето на Ормутскиот Теснец, низ кој минуваат околу 20 проценти од светската нафта, веднаш предизвика зголемување на цените. На почетокот на март, цените на нафтата се зголемија за околу 8 проценти, а на гасот во Европа за околу 20 проценти. „Изборот помеѓу руска енергија и нестабилен глобален пазар е многу лош избор за Европа“, рече Ден Маркс од тинк-тенкот RUSI - Royal United Services Institute. Европа може да си дозволи енергија, но по висока цена, што ја намалува конкурентноста на економијата на долг рок. Скапи компромиси и ограничени алтернативи Норвешка во моментов е најголемиот снабдувач со гас на ЕУ, покривајќи околу една третина од потребите на Унијата, но веќе работи близу до максималниот капацитет. Понатамошното зголемување на производството би барало нови инвестиции и истражувања, што е во спротивност со европските климатски политики. Во исто време, зависноста од САД носи дополнителни ризици. Експертите предупредуваат дека во криза, Вашингтон би можел да ја пренасочи енергијата кон домашниот пазар или да ги користи испораките како политичка алатка. Покрај тоа, природните катастрофи како што се ураганите или шумските пожари можат да ја загрозат инфраструктурата на течен природен гас во САД. „Станува збор за слоеви на ризик. Нема едноставни решенија“, заклучува Маркс. Тајландски брод нападнат во Ормутскиот Теснец Краткорочни мерки и политички поделби Европските лидери сега разгледуваат итни мерки како што се ограничувања на цените и намалување на даноците за да го ублажат ударот врз граѓаните и индустријата. „Клучно е да се намали влијанието на војната врз цените на енергијата“, рече Фон дер Лајен пред самитот. Во исто време, расте стравот дека високите цени на енергијата и инфлацијата дополнително ќе ги зајакнат популистичките партии низ цела Европа. Војната, исто така, повторно отвори длабоки поделби околу климатската политика. Системот за тргување со емисии (ETS), кој ја принудува индустријата да плаќа за емисиите на CO2, стана предмет на жестока дебата. Италија и делови од централна Европа бараат негово олабавување или привремено суспендирање, додека земји како Шпанија, Шведска и Данска предупредуваат дека ова би ги казнило оние кои веќе инвестирале во зелена транзиција. Кинескиот модел како можен пат Европските влади сè повеќе се свртуваат кон Кина, која со години развива стратегија за намалување на зависноста од нафта и гас преку електрификација. Повеќе од 30 проценти од вкупната потрошувачка на енергија во Кина доаѓа од електрична енергија, значително повеќе отколку во ЕУ. Повеќе од половина од новите автомобили во Кина се електрични, што дополнително ја намалува изложеноста на глобални енергетски шокови. Но, за разлика од Кина, Европа е длабоко поделена околу темпото и начинот на транзицијата. Дали Европа конечно ќе се промени? Некои политичари веќе отворено го доведуваат во прашање сегашниот пристап. Белгискиот премиер Барт де Вевер повика на нормализирање на односите со Русија за да се врати пристапот на Европа до евтина енергија. Слични идеи циркулираат во делови од германската индустрија, додека крајно десничарската AfD повикува на укинување на санкциите кон Русија. Во исто време, ЕУ има амбициозна цел да ги намали емисиите за 90 проценти до 2040 година, но експертите ја доведуваат во прашање нејзината изводливост. „Европа сака да ја намали својата зависност од нафта и гас, но политичарите се плашат од трошоците и од реакцијата на гласачите“, предупредува Георг Закман од Бругел. Анализата на BBC заклучува дека Европа повторно се соочува со истото прашање како и во претходните кризи: дали ќе го искористи моментот за вистински промени или, уште еднаш, ќе се врати на старите модели. Европа ЕУ енергетска криза Автор/Извор А.С. Прикажи во метро On