Ο αρχικός σχεδιασμός του Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΣΑΑ) εμπεριείχε «αδυναμίες και ήταν υπεραισιόδοξος», άποψη η οποία ενισχύεται από τις πέντε τροποποίησης του ΣΑΑ, τονίζει σε ειδική έκθεση η Ελεγκτική Υπηρεσία (ΕΥ), η οποία σημειώνει πως η προετοιμασία του Σχεδίου «δεν στηρίχθηκε σε θεσμοθετημένο και ολοκληρωμένο εθνικό πλαίσιο δημόσιων διαβουλεύσεων». Ταυτόχρονα η ΕΥ αναφέρει ότι η επιλογή των επενδυτικών μέτρων που εντάχθηκαν στο Σχέδιο δεν βασίστηκε σε προτεραιοποίηση όλων των δυνητικά επιλέξιμων έργων και προσθέτει ότι ο αριθμός των Μέτρων που περιλήφθηκαν στο ΣΑΑ και των οροσήμων/στόχων που συνδέονταν με αυτά, ήταν «δυσανάλογα μεγάλος σε σχέση με το μέγεθος της Κύπρου και το ποσό χρηματοδότησης που της κατανεμήθηκε» με κίνδυνο απώλειας χρηματοδότησης. Επιπλέον, η ΕΥ αναφέρει ότι με βάση τα στοιχεία που έλαβε από την Πλατφόρμα Παρακολούθησης (scoreboard) του ΜΑΑ στην ιστοσελίδα της Ε.Επ. στις 16.1.2026 (πληροφόρηση μέχρι 12/2025), η Κύπρος, όσον αφορά στο ποσοστό απορρόφησης της μη επιστρεπτέας χρηματοδοτικής στήριξης(ανά κράτος μέλος), κατατάσσεται στην 20η θέση από το σύνολο των 27 κρατών μελών. Αναφέρει επίσης ότι «θα έπρεπε να είχε αξιοποιηθεί» η δανειακή διευκόλυνση, ύψους €200,32 εκατομμυρίων, στο πλαίσιο του ΜΑΑ, που διαθέτει όρους ευνοϊκότερους από τις αγορές ή την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων. «Από τον έλεγχό μας διαπιστώθηκε ότι η επιλογή των επενδυτικών έργων που εντάχθηκαν στο αρχικό ΣΑΑ δεν βασίστηκε σε συνολική προτεραιοποίηση όλων των δυνητικά επιλέξιμων έργων λαμβάνοντας υπόψη την επίδρασή τους στην οικονομία και την κοινωνία, καθώς και τον πραγματικό βαθμό ωριμότητάς τους», υπογραμμίζει ο Γενικός Ελεγκτής Ανδρέας Παπακωνσταντίνου, προλογίζοντας την έκθεση. Η έκθεση παρουσιάζει τα κύρια ευρήματα του ελέγχου της ΕΥ αναφορικά με τον σχεδιασμό και την υλοποίηση του ΣΑΑ στο πλαίσιο του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΜΑΑ) της ΕΕ, η περίοδος εφαρμογής του οποίου εκτείνεται από τον Φεβρουάριο του 2020 μέχρι τον Αύγουστο του 2026. Επίσης, ο ΓΕ αναφέρει ότι «κατά την αξιολόγηση κινδύνου φαίνεται να υποεκτιμήθηκαν ή να μην λήφθηκαν υπόψη όλοι οι ενδεχόμενοι κίνδυνοι που θα μπορούσαν να δυσχεράνουν την υλοποίηση των έργων αυτών εντός των χρονοδιαγραμμάτων του ΜΑΑ. Ενδεικτικό παράδειγμα αποτελεί το έργο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας - Κύπρου του οποίου ο κίνδυνος μη υλοποίησης αξιολογήθηκε ως χαμηλός», προσθέτει. Επιπρόσθετα, αναφέρει ότι ο αρχικός σχεδιασμός του ΣΑΑ δεν στηρίχθηκε σε ολοκληρωμένο θεσμοθετημένο πλαίσιο δημόσιων διαβουλεύσεων και σημειώνει πως οι παράγοντες αυτοί συνέβαλαν στη διαμόρφωση ιδιαίτερα φιλόδοξων αρχικών χρονοδιαγραμμάτων, τα οποία σε αρκετές περιπτώσεις αποδείχθηκαν μη ρεαλιστικά. «Τα πιο πάνω, σε συνδυασμό με εξωγενείς παράγοντες όπως η ενεργειακή κρίση και οι επιπτώσεις του πολέμου στην Ουκρανία, οδήγησαν σε αλλεπάλληλες τροποποιήσεις του ΣΑΑ, ώστε να ελαχιστοποιηθεί ο κίνδυνος απώλειας χρηματοδότησης», προσθέτει ο κ. Παπακωνσταντίνου. Σύμφωνα με τον ΓΕ, μέχρι τον Αύγουστο του 2025 η απορρόφηση της χρηματοδότησης ανερχόταν περίπου στο 56% του συνολικού ποσού. Προσθέτει ότι η Γενική Διεύθυνση Ανάπτυξης εκφράζει αισιοδοξία ότι, μέχρι την ολοκλήρωση του ΜΑΑ, θα επιτευχθεί η απορρόφηση της χορηγίας που αναλογεί στην Κυπριακή Δημοκρατία. Τέλος, ο κ. Παπακωνσταντίνου αναφέρει ότι ο ΜΑΑ ήταν ένας νέος μηχανισμός και σχεδιάστηκε κάτω από συνθήκες μεγάλης χρονικής πίεσης. Προσθέτει ότι «η εμπειρία από την εφαρμογή του Σχεδίου και οι όποιες αδυναμίες εντοπίστηκαν, μπορεί να αποτελέσουν χρήσιμο οδηγό για καλύτερο σχεδιασμό και παρακολούθηση μελλοντικών προγραμμάτων χρηματοδοτικής στήριξης, ώστε, όχι απλώς να επιτυγχάνεται η απορρόφηση των ευρωπαϊκών κονδυλίων, αλλά και να διασφαλίζεται η αξιοποίησή τους σε δράσεις που να επιφέρουν το μέγιστο κοινωνικό και οικονομικό όφελος». Συγκεκριμένα, στην έκθεση της η ΕΥ αφού σημειώνει ότι το ΣΑΑ, όπως εγκρίθηκε τον Ιούλιο του 2021 περιλάμβανε 133 Μέτρα, 75 επενδυτικά και 28 μεταρρυθμιστικά, αναφέρει ότι «η πέμπτη τροποποίηση του ΣΑΑ ενισχύει την άποψη ότι ο αρχικός σχεδιασμός του εμπεριείχε αδυναμίες και ήταν υπεραισιόδοξος» και «αναδεικνύει την ανάγκη για εφαρμογή βελτιωμένων διαδικασιών σχεδιασμού και διαχείρισης μελλοντικών προγραμμάτων χρηματοδοτικής στήριξης από την Ε.Επ.». Η ΕΥ επισημαίνει ότι, «εφόσον η εν λόγω τροποποίηση επήλθε μετά την ολοκλήρωση του ελέγχου μας, δεν έχει αξιολογηθεί ο κίνδυνος μη επίτευξης, μέχρι την 31.8.2026, των διαφοροποιημένων στόχων/οροσήμων που τέθηκαν και κατά συνέπεια ούτε ο κίνδυνος μη εκταμίευσης όλου του ποσού της εναπομείνασας χρηματοδότησης». Ειδικότερα, η ΕΥ αναφέρει ότι η χρηματοδότηση του ΣΑΑ της Κύπρου αποτελείτο από δύο μέρη, τη μη επιστρεπτέα χρηματοδοτική στήριξη ύψους €1,02 δισ. και τη δανειακή διευκόλυνση, ύψους €200,32εκ. και «με πρόσφατη τροποποίηση του ΣΑΑ, το Δεκέμβριο του 2025, αποφασίστηκε η μη αξιοποίηση της δανειακής διευκόλυνσης και ο προϋπολογισμός του Σχεδίου ανέρχεται τώρα σε €1,02 δισ.» Ωστόσο, προσθέτει ότι η επιλογή των Επενδυτικών Μέτρων που εντάχθηκαν στο ΣΑΑ της Κύπρου, δεν βασίστηκε σε προτεραιοποίηση όλων των δυνητικά επιλέξιμων έργων, ώστε να διασφαλιστεί η μέγιστη αποτελεσματικότητα και αποδοτικότητα των διαθέσιμων πόρων. «Η σωστή προτεραιοποίηση των έργων είναι σημαντική, καθώς διασφαλίζει ότι, πέραν του ότι οι διαθέσιμοι πόροι κατευθύνονται σε δράσεις που είναι βιώσιμες και ευθυγραμμισμένες με τις προτεραιότητες που έθεσε η Επιτροπή, αποφέρουν και το μεγαλύτερο όφελος στους πολίτες», υπογραμμίζει. Αναφέρει επίσης ότι ο αριθμός των Μέτρων που περιλήφθηκαν στο ΣΑΑ και των οροσήμων/στόχων που συνδέονταν με αυτά, ήταν «δυσανάλογα μεγάλος σε σχέση με το μέγεθος της Κύπρου και το ποσό χρηματοδότησης που της κατανεμήθηκε, γεγονός που δυσχέρανε την παρακολούθηση και την έγκαιρη επίτευξη τους και δημιούργησε κίνδυνο απώλειας χρηματοδότησης». Σύμφωνα με την ΕΥ, η προετοιμασία του ΣΑΑ δεν στηρίχθηκε σε θεσμοθετημένο και ολοκληρωμένο εθνικό πλαίσιο δημόσιων διαβουλεύσεων αφού η σχετική απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου λήφθηκε στις 4.1.2024, δηλαδή μεταγενέστερα της ολοκλήρωσης του σχεδιασμού του ΣΑΑ. «Παρότι πραγματοποιήθηκαν στοχευμένες τεχνικές συναντήσεις με αρμόδιους φορείς για την ετοιμασία του Σχεδίου, η περιορισμένη συμμετοχή ευρύτερων ενδιαφερόμενων μερών ενδέχεται να μείωσε τον βαθμό ενσωμάτωσης όλων των αναγκών της κοινωνίας και της αγοράς και να περιόρισε σε κάποιο βαθμό τον δυνητικό κοινωνικοοικονομικό αντίκτυπο του Σχεδίου», σημειώνει. Επιπλέον, στην έκθεση της για το ΣΑΑ, η ΕΥ αναφέρει ότι «δεν τεκμηριώνεται η εφαρμογή ενιαίας και συστηματικής μεθοδολογίας αξιολόγησης κινδύνων μη υλοποίησης κατά τον σχεδιασμό του ΣΑΑ». «Λαμβάνοντας υπόψη την πολυπλοκότητα πολλών Μέτρων και τα διαδοχικά στάδια υλοποίησης που απαιτούνταν για ολοκλήρωση των έργων, προκύπτει ότι ο αρχικός χρονικός προγραμματισμός οροσήμων και στόχων καταρτίστηκε με ιδιαίτερα φιλόδοξες παραδοχές, και ενείχε εγγενή κίνδυνο μη έγκαιρης υλοποίησης», προσθέτει. Το γεγονός αυτό, σύμφωνα με την ΕΥ, «επιβεβαιώθηκε αφού, λόγω της μη έγκαιρης επίτευξης οροσήμων έργων που περιλήφθηκαν στον αρχικό σχεδιασμό, προέκυψε η ανάγκη αλλεπάλληλων μεταγενέστερων τροποποιήσεων και μετακινήσεων του χρονοδιαγράμματος επίτευξής τους». Επίσης, αναφέρει πως παρότι θεσπίστηκε πλαίσιο διακυβέρνησης για το ΣΑΑ, που προνοούσε ανάπτυξη πληροφοριακού συστήματος, δεν διασφαλίστηκε μέσω του συστήματος αυτού, η διαθεσιμότητα πλήρων, αξιόπιστων και έγκαιρων πληροφοριών, για σκοπούς παρακολούθησης της υλοποίησης και για άμεση λήψη διορθωτικών ενεργειών σε περιπτώσεις καθυστέρησης στην υλοποίηση έργων. Σημειώνει ότι κατά τον σχεδιασμό του ΣΑΑ δεν χρησιμοποιήθηκε ενιαίο εργαλείο ή καθορισμένο πλαίσιο αξιολόγησης διοικητικής επάρκειας των Φορέων Υλοποίησης (ΦΥ) και της ΣΑ. Ειδικότερα, η ΕΥ αναφέρει ότι διαφάνηκε ότι η καθυστέρηση στην υλοποίηση των Μέτρων οφειλόταν κυρίως στο ότι κάποια από τα έργα δεν ήταν ώριμα, στο ότι κάποια από τα αρχικά χρονοδιαγράμματα δράσεων/έργων δεν ήταν ρεαλιστικά, σε προβλήματα στις διαδικασίες δημοσίων συμβάσεων και σε προσφυγές στην Αναθεωρητική Αρχή Προσφορών, σε αυξημένο χρόνο παράδοσης εξοπλισμού και αυξημένο κόστος, κυρίως λόγω του πολέμου στην Ουκρανία, σε μειωμένο ενδιαφέρον συμμετοχής δυνητικών δικαιούχων σε σχέδια χορηγιών ή απόσυρση ενδιαφέροντος, σε καθυστερήσεις στην εξασφάλιση των απαραίτητων αδειών/πιστοποιητικών από τις αρμόδιες αρχές και την εκπόνηση των αναγκαίων μελετών και σχεδίων, σε οικονομικούς λόγους και σε πολιτικούς λόγους ιδιαίτερα όσον αφορά στις μεταρρυθμίσεις. Great Sea Interconnector Επιπλέον, στην έκθεση της η ΕΥ αναφέρει ότι η Κύπρος στο πλαίσιο του ΜΑΑ, μπορούσε να χρησιμοποιήσει δανειακή διευκόλυνση, ύψους €200,32 εκ., η οποία συνδεόταν με την ικανοποιητική εκπλήρωση επτά Μέτρων. Προσθέτει ότι δεν υποβλήθηκε κανένα αίτημα καταβολής δανειακής διευκόλυνσης και, βάσει της πέμπτης τροποποίησης του ΣΑΑ, η διευκόλυνση δεν θα χρησιμοποιηθεί, αφού έξι Μέτρα που συνδέονταν με αυτή κατά τη χρονική στιγμή της υποβολής της πρότασης, αφαιρέθηκαν από το ΣΑΑ. Σύμφωνα με την ΕΥ, ποσό €100 εκ., που αντιστοιχεί στο 50% του συνολικού δανείου, αφορούσε στην υλοποίηση του έργου κοινού ενδιαφέροντος ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας - Κύπρου, «Great Sea Interconnector», η οποία «δεν είναι πλέον εφικτή εντός της χρονικής περιόδου του ΣΑΑ, αφού αυτό δεν έχει καν ξεκινήσει». Σημειώνει ότι το ποσό της προχρηματοδότησης, ύψους €26,04 εκ. το οποίο ήδη εκταμιεύθηκε, θα συμψηφιστεί με επόμενες δόσεις χορηγίας. «Θεωρούμε ότι ο δανεισμός μέσω του ΜΑΑ, με όρους ευνοϊκότερους από εκείνους που επιτυγχάνονται μέσω του δανεισμού από τις αγορές ή την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, θα έπρεπε να είχε αξιοποιηθεί», καταλήγει. Πηγή: ΚΥΠΕ