Ein sjaldheyrðasta ópera heims á Óperukvöldi RÚV

Óperan heitir fullu nafni „Zampa eða marmarabrúðurin“ og var frumsýnd í París árið 1831. Óperutextinn er eftir Mélesville. Höfundur tónlistarinnar, Ferdinand Hérold, fæddist árið 1791. „Zampa“ sló í gegn þegar hún var frumflutt, enda þótt sumt í söguþræðinum minnti býsna mikið á óperuna „Don Giovanni“ eftir Mozart. „Zampa“ á Íslandi 19. aldar Vinsældir óperunnar „Zampa“ á 19. öld komu meðal annars fram í því að lög úr henni bárust til Íslands þar sem fæstir vissu hvað ópera var. Árið 1836 kom franski vísindamaðurinn Paul Gaimard til Íslands með fríðu föruneyti. Hann var boðinn heim til Steingríms Jónssonar biskups og færði honum ýmsar gjafir, þar á meðal spiladós sem lék forleikinn að „Zampa“ og vakti mikla hrifningu heimilisfólks. Þegar leið á 19. öld og framfarir urðu í íslensku tónlistarlífi voru lög úr „Zampa“ stundum flutt á tónleikum, til dæmis lék Anna Petersen lag úr „Zampa“ á píanó á tónleikum á Hótel Íslandi í mars 1884 og Ballaða úr „Zampa“ var leikin á horn í Góðtemplarahúsinu í Reykjavík á annan í jólum 1893. Og árið 1913 kom út nótnabókin Organtónar, saman tekin af Brynjólfi Þorlákssyni, en hún hafði m.a. að geyma Sorgarslag úr „Zampa“. Harmsagan um Alice Sagan gerist í Milazzo á Sikiley á 16. öld. Það er verið að undirbúa brúðkaup Kamillu, dóttur Luganos greifa, og Alfons, yngri sonar greifans Monza. Faðir Kamillu er á ferðalagi, en þjónustustúlkan Ritta segir við Kamillu að þær þurfi ekki að hafa áhyggjur af honum, nú sé loksins búið að handtaka hinn hræðilega sjóræningja Zampa. Hún ráðleggur Alfons að biðja dýrling héraðsins, hina heilögu Alice Manfredi, að blessa samband þeirra Kamillu. Kamilla sýnir Alfons styttuna af Alice og syngur ballöðu um hin sorglegu örlög hennar. Fyrir tólf árum var Alice ein af fegurstu stúlkunum í Flórens, en maður nokkur tældi hana og sveik hana síðan. Alice dó af sorg og stytta var reist til minningar um hana. Zampa glettist við styttu Alfons er kallaður burt og skömmu eftir að hann er farinn birtist allt í einu skuggalegur maður, vopnaður byssum. Það er sjóræninginn Zampa, sem hefur strokið úr fangelsinu. Hann fær Kamillu bréf sem er frá föður hennar, Lugano greifa. Í bréfinu kemur fram að Lugano sé fangi á skipi Zampa sem hótar að drepa hann ef Kamilla leggur ekki fram lausnargjald fyrir hann. Lausnargjaldið er Kamilla sjálf, Zampa krefst þess að hún segi skilið við Alfons og giftist sér í staðinn. Af ótta um örlög föður síns þorir Kamilla ekki annað en að lofa þessu. Sjóræningjarnir halda veislu og syngja drykkjusöng, en einn þeirra, Daníel, tekur eftir styttunni af Alice Manfredi. Zampa er einmitt maðurinn sem sveik hana. Hann hlær og dregur hring á fingur styttunnar í glensi. En mönnum bregður í brún þegar styttan lokar hendinni utan um hringinn. Brúðkaup Zampa og Kamillu Annar þáttur gerist fyrir utan kapellu. Ritta hittir Daníel og þau verða bæði undrandi því Daníel er fyrrverandi eiginmaður Rittu, sem yfirgaf hana og gekk í lið með sjóræningjum. Þetta er vandræðalegt því Ritta er núna trúlofuð þjóninum Dandolo. Alfons kemur, hann er búinn að fá þau skilaboð frá Kamillu að hún geti ekki gifst honum, en ástæðuna veit hann ekki. Kamilla segist elska hann enn, en skyldan bjóði sér að giftast öðrum manni. Hún fer, en Alfons er ákveðinn í því að komast að hinu sanna. Hann fær Dandolo til að njósna um menn Zampa, sjálfur felur hann sig bak við kapelluna. Zampa kemur nú ásamt fjölda fólks sem hann hefur boðið í brúðkaupið. Kamilla kemur líka, hrygg í bragði. Skyndilega dimmir í lofti og Zampa sér styttu Alice standa frammi fyrir sér, hún lyftir hendinni og sýnir honum hringinn. Enginn sér styttuna nema Zampa, og snögglega hverfur hún honum sjónum. Zampa stælir í sér kjarkinn og ætlar að leiða Kamillu til kirkju. Þá ryðst Alfons fram og lýsir því yfir að brúðguminn sé enginn annar en glæpamaðurinn Zampa. Dandolo kemur með bréf til hans því til sönnunar. En bréfið er frá landstjóranum, þess efnis að Zampa og mönnum hans séu gefnar upp sakir með því skilyrði að þeir taki þátt í stríðinu gegn Tyrkjum. Zampa stendur því með pálmann í höndunum og hann leiðir Kamillu angistarfulla inn í kapelluna. Komið að skuldadögum Þriðji þáttur gerist um kvöldið í herbergi Kamillu. Þau Zampa eru nú gift og þó að Kamillu hrjósi hugur við hjónabandinu er hún fegin að hafa bjargað lífi föður síns. Alfons reynir að fá hana til að flýja með sér, en Kamilla segist ekki geta rofið eið sem hún hafi svarið fyrir altari guðs. Þegar Zampa kemur minnir Kamilla hann á að hann hafi svarið þess dýran eið að uppfylla fyrstu bón hennar eftir giftinguna. Hún segist vilja ganga undir eins í klaustur og vera þar það sem eftir er ævinnar. En Zampa tekur því fjarri, hann virðir eið sinn einskis og leitar á Kamillu, sem reynir örvæntingarfull að flýja. Zampa læsir dyrunum og ætlar að þrífa Kamillu í fang sér. En þá er ísköld stytta komin í stað hennar, stytta Alice Manfredi sem umlykur Zampa steinörmum sínum. Zampa æpir, logar blossa upp og í þeim hverfa Zampa og styttan. Eldingar lýsa upp himininn, fólk drífur að fyrir utan húsið og allir eru skelfingu lostnir. Lugano greifi, faðir Kamillu, birtist, þau Alfons hlaupa í fang honum og hann vefur þau að sér. Óperunni lýkur með því að allir syngja sönginn um hina helgu Alice og biðja hana að vaka yfir fólki sínu. Flytjendur óperunnar „Zampa“ í München: Zampa: Julien Henric. Kamilla: Hélène Carpentier. Alfons: Cyrille Dubois. Ritta: Heloïse Mas. Pierre Derhet: Dandolo. François Rougier: Daníel. Sjóræningi: Lukas Mayr. Bæverski útvarpskórinn syngur, kórstjóri er Stellario Fagone. Útvarpshljómsveitin í München leikur; Erik Nielsen stjórnar. Hljóðritunin var gerð á konsertuppfærslu í Prinzregenten-leikhúsinu í München, 30. nóvember 2025.