Úkraína í lausu lofti eftir stormasaman leiðtogafund Evrópusambandsins

Leiðtogar Evrópusambandsins og aðildarríkjanna voru óvægnir í orðum sínum eftir fund þeirra hér í Brussel í gær, þar sem Viktor Orban, forsætisráðherra Ungverjalands neitaði alfarið að láta af andstöðu sinni gagnvart níutíu milljarða evra láni ESB til Úkraínu. „Leiðtogaráðið lætur ekki kúga sig,“ sagði Antonio Costa forseti ráðsins – sem almennt er þekktur fyrir vinsamlega framkomu og kurteislegt orðafar. „Það á að standa við gerða samninga,“ sagði hann á blaðamannafundi í nótt, þegar fundi leiðtoganna var lokið, og vísaði með því til samkomulags sem gert var á leiðtogafundi ESB í desember – og Orban var hluti af – um að þrjú ríki, þar á meðal Ungverjaland, tækju ekki þátt í kostnaðinum við að veita Úkraínu þetta lán. „Einn af leiðtogum ráðsins stendur ekki við orð sín,“ sagði Ursula von der Leyen, forseti framkvæmdastjórnarinnar á sama blaðamannafundi í nótt, og átti þar augljóslega við Orban - en bætti svo við að lánið til Úkraínumanna yrði afgreitt „með einum eða öðrum hætti.“ Varaáætlun um lánið virðist hins vegar ekki vera fyrir hendi, og líklegt er talið að málið verði ekki leyst á vettvangi Evrópusambandsins þar til í apríl, þegar niðurstaða í komandi þingkosningum í Ungverjalandi liggur fyrir. Inni á leiðtogafundinum voru umræðunar enn harðari, sögðu sendifulltrúar sem reglulega komu fram og ræddu við þá nokkur hundruð blaðamenn sem hérna voru í gær að fylgjast með atburðarásinni – og það var eftir því tekið, þegar Orban steig upp frá hringborði leiðtoganna, þegar Volodymyr Zelensky Úkraínuforseti ávarpaði fundinn. „Ég hef aldrei áður heyrt svona harða gagnrýni,“ sagði Ulf Kristerson, forsætisráðherra Svíþjóðar, í stuttu spjalli við fjölmiðlafólk áður en fundinum lauk. Friedrich Merz Þýskalandskanslari kallaði þetta „alvarleg svik“ sem þyrfti með einhverjum hætti að koma í veg fyrir í framtíðinni og Kaja Kallas, utanríkismálastjóri ESB tengdi afstöðu Orbans við komandi þingkosningar í Ungverjalandi. Orban hafnaði því alfarið að andstaða hans hefði nokkuð með kosningabaráttuna í Ungverjalandi að gera. En fáir trúa því. Fidesz-flokkur Orbans fer halloka í skoðanakönnunum gagnvart stjórnarandstöðunni, nú þegar þrjár vikur eru til þingkosninga, og kosningabarátta Fidesz hefur að stórum hluta gengið út á að teikna Úkraínu upp sem höfuðandstæðing Ungverjalands og leiðtoga stjórnarandstöðunnar, Peter Magyar, sem handbendi Evrópusambandsins. Brussel og leiðtogar ESB hafa líka fengið sinn skerf af neikvæðri athygli í Ungverjalandi undanfarið, og Orban minnti á það eftir fundinn í nótt. „Allar stofnanir Evrópusambandsins, þinghópar og framkvæmdastjórnin vilja sjá aðra ríkisstjórn í Ungverjalandi og styðja stjórnarandstöðuna fjárhagslega,“ sagði Orban. Skerpir á umræðu um að Evrópa standi meira á eigin fótum Leiðtogafundurinn í gær snerist auðvitað ekki aðeins um innrásarstríð Rússa í Úkraínu og afleiðingarnar af því. Fundurinn var einnig haldinn í skugga átakanna í Mið-Austurlöndum; átaka sem leiðtogar Evrópuríkja hafa lítinn eða engan áhuga að taka þátt í með beinum hætti, eins og greinilega kom fram í yfirlýsingu fundarins í gær. En áhrifin af þeim eru augljós. Orkuverð er þegar farið að hækka í Evrópu, og áhrifanna á mögulega eftir að gæta enn frekar, þegar ríkin á meginlandinu þurfa að huga að því að endurnýja gasbirgðir sínar fyrir næsta vetur. Átökin í Mið-Austurlöndum hafa einnig skerpt á umræðu sem staðið hefur yfir í langan tíma um nauðsyn þess að Evrópa auki efnahagslega og hernaðarlega getu sína; verði sjálfstæðari og óháðari öðrum valdablokkum í heiminum. Þessi umræða hefur auðvitað vaxið eftir endurkjör Donalds Trump Bandaríkjaforseta, og náði ákveðnu hámarki snemma á þessu ári, þegar Trump byrjaði að tala um nauðsyn þess að Bandaríkin næðu yfirráðum yfir Grænlandi – Trump hefur að undanförnu gagnrýnt Evrópuríkin fyrir að taka lítinn sem engan þátt í hernaðaraðgerðunum í Mið-Austurlöndum og gekk svo langt að draga samheldni Atlantshafsbandalagsins í efa. Sterkari þegar við stöndum saman Allt þetta fékk þau Emmanuel Macron Frakklandsforseta og Mette Fredriksen (starfandi) forsætisráðherra Danmerkur til að stíga fram fyrir skjöldu í viðtali sem DR tók við þau hér í Brussel í gær. „Við verðum að auka sjálfstæði okkar í varnar- og öryggismálum,“ sagði Macron við Ole Ryborg, fréttamann DR. „Við verðum að auka sjálfstæði okkar í efnahagsmálum og tækniþróun, og við verðum að halda áfram að vinna í samkeppnishæfni og aðgerðum í loftslagsmálum, því við þurfum að minnka mikilvægi jarðefnaeldsneytis.“ Mette Fredriksen varð tíðrætt um þá stöðu sem dönsk stjórnvöld stóðu frammi fyrir, þegar umræðan um Grænland stóð sem hæst. „Sumir evrópubúar tala núna um að það hafi runnið upp fyrir þeim ljós á þessum tímapunkti, og ég held að það sé rétt, því frá evrópsku sjónarhorni, þá lærðum við ákveðna lexíu,“ sagði Frederiksen, sem sagðist þakklát fyrir þann stuðning sem hún fékk frá öðrum aðildarríkjum Evrópusambandsins. Frederiksen hefur áður sagt að Bandaríkin séu nánasti bandamaður Danmerkur. Þegar fréttamaður DR spurði hana hvort það væri enn raunin, byrjaði hún á því að segja að hún tryði enn á samstarfið yfir Atlantshaf, en að heimurinn hefði breyst. „Það þýðir að svarið er Evrópa,“ sagði Fredriksen.