Türkiye'de evlerden her yıl yaklaşık 7,7 ila 8,7 milyon ton arasında gıda çöpe atılmaktadır. Bu gıda atıklarının yaklaşık yüzde 25’ni, yani yılda 1,93 ila 2,18 milyon tonu, son kullanım tarihinden dolayı çöpe atılmaktadır. Bu 2,6 ila 2,95 milyon insanın bir yıllık gıda ihtiyacına denk gelmektedir. Bunun anlamı bu kadar gıda üretmek için yılda 39 milyon ile 44,3 milyon ton arasında temiz su tüketilir ve 4,17 milyon ile 8,33 milyon ton arası sera gazı karbon dioksit (CO 2 ) eşdeğeri emisyon üretilir ve küresel ısınmaya katkıda bulunur. İngiltere’de evlerde 2018'de tam 720 milyon yumurta çöpe atıldı. Evinizde bozulmamış, hala yenebilir yiyecekleri çöpe atmaya son veriniz. Çoğu "son kullanma tarihi" etiketlerinin, gıdanın güvenliği değil, kalitesiyle ilgilidir. Hâlâ rahatlıkla yenebilecek yiyecekleri çöpe atıyor olabilirsiniz. Bir sonraki mutfak temizliğinizden önce bu çalışmaya göz atın, hem paradan tasarruf edininiz hem de gıda israfını azaltınız. Yiyecekleri saklarken, yenilerini arkaya, eskilerini öne koyunuz. Çoğu insan panikleyip yiyecekleri çöpe atıyor. Ancak gerçek şu ki, birçok son kullanma tarihi (expiry dates) etiketlerinin güvenlikten ziyade kaliteyle ilgilidir. Birçok gıda, evlerde doğru şekilde saklanır veya muhafaza edilirse günler, haftalar, hatta yıllarca hala güvenli ve sağlıklı kalır ve güvenle yiyebilirsiniz. Bozulmaya neden olan bakteriler genellikle koku, tat veya dokuda fark edilebilir bir değişikliğe neden olur. Bunlardan hiçbiri oluşmamışsa, yiyeceklerinizi saklamak muhtemelen güvenlidir. "Son kullanma tarihi geçmiş" gibi görünen mutfağınızda aslında bir hazine olabilir. Bal, tuz ve sirke gibi ürünler neredeyse hiç bozulmazken, makarna ve pirinç ise üzerinde yazılı tarihten aylarca sonra bile yenebilir. Bir dahaki sefere dolaplarınızı temizlemeden önce bu çalışmaya göz atınız! Doğru saklandığı zaman yaygın gıdaların ardındaki gerçek : Süt – Genellikle "son kullanma tarihinden" sonra buzdolabında doğru şekilde saklanırsa açıldıktan sonra5-7 gün güvenlidir. Yumurta – Buzdolabında 3-5 hafta dayanabilir; tazeliğini kontrol etmek için yüzdürme testini deneyebilirsiniz ( Şekil 2 ) Yoğurt – Açılmamışsa ve buzdolabında saklanıyorsa genellikle son kullanma tarihinden sonra 1-2 hafta daha yenebilir. Ekmek – Tarih, güvenlik değil, tazelik anlamına gelir; 5-7 gün daha dayanabilir (dondurulmuşsa 2 ila 3 ay). Tereyağı – Buzdolabında saklanırsa son kullanma tarihinden sonra 2 aya kadar dayanabilir. Sert peynir – Genellikle buzdolabında son kullanma tarihinden sonra 3-6 hafta daha iyidir. Çikolata – Son kullanma tarihinden çok sonra da güvenlidir. Tahıl gevreği – Son kullanma tarihinden sonra, hava geçirmez şekilde kapatılmışsa 6-12 ay boyunca tüketilebilir. Fıstık ezmesi – Açılmamış halde genellikle son kullanma tarihinden sonra 3-6 ay boyunca tüketilebilir. Makarna (kuru) – Genellikle son kullanma tarihinden sonra 1-2 yıl boyunca tüketilebilir. Pirinç – Beyaz pirinç , kuru ve hava geçirmez şekilde saklanırsa yıllarca dayanabilir. Makarna ve pirinç gibi gıdalar genellikle ambalaj üzerindeki tarihten sonra bir yıl boyunca tüketilebilir. Bal – Raf ömrü sonsuza kadar sürebilen nadir gıdalardan biridir. Reçeller ve Marmelatlar – Açıldıktan sonra buzdolabında 6 ay içinde tüketilmelidir; açılmamış halde kilerde 1 yıl saklanabilir. Konserve gıdalar – Konserve kutusu hasar görmemişse ve serin ve kuru yerde saklanmışsa son kullanma tarihinden sonra 1-5 yıl boyunca güvenli bir şekilde saklanabilir. Öğütülmüş Kahve – Öğütülmüş kahveniz kapalı bir kapta saklanmışsa, son kullanma tarihi geçtikten sonra, kahve genellikle demlenip tüketilebilir, ancak tadı taze kahveye kıyasla yavan veya kağıt gibi olabilir. Bütün kahve çekirdekleri genellikle öğütülmüş kahveden daha uzun süre dayanır. Baharatlar – sonsuza kadar yenilebilir, ancak bir ila dört yıl içinde etkilerini kaybederler. Kıyma – satın alındığı tarihten itibaren buzdolabında bir ila iki gün, derin dondurucuda ise üç ila dört ay saklanabilir. Tavuk Göğsü ve Budu – Derin dondurucuda dokuz ay, buzdolabında ise sadece bir-iki gün taze kalabilir. Ketçap – Kapağı açıldıktan sonra buzdolabında 6 ay içinde tüketilmelidir; açılmamış halde kilerde 1 yıl saklanabilir. Mayonez – Kapağı açıldıktan sonra buzdolabında 2 ay içinde tüketilmelidir; açılmamış halde kilerde 3 ay saklanabilir. Hardal – Ömür boyu dayanabilir. Konserve gıdalar – Konserve kutusu hasar görmemişse, son kullanma tarihinden itibaren 1-5 yıl boyunca güvenle saklanabilir. Turşu – Son kullanma tarihinden sonra yaklaşık bir yıl daha dayanabilirler. Et ve ekmek gibi fazla yiyecekleri dondurmak, israfı azaltmanın harika bir yoludur. Son kullanma tarihi hakkında gerçekler Şekil 1’de verilmiştir. (Şekil 1. Son Kullanma Tarihleri Hakkındaki Gerçekler) Yenmemiş pişmiş yemeklerin tezgâhta iki saatten fazla kalmasına izin vermemeli. Bir yemek oda sıcaklığında ne kadar uzun süre kalırsa, bakteri üremesine o kadar yatkın hale gelir. Genel olarak, artan yemekleri buzdolabında yaklaşık dört gün bekletebilirsiniz sonra atmanız gerekir. Yumurtalarınızın Yaşını Nasıl Anlarsınız, Bir yumurtanın ne kadar taze olduğunu belirlemek için "Yüzdürme Testi" olarak bilinen basit bir eğitim deneyini göstermektedir. Yumurtaların sudaki farklı pozisyonlarının ne anlama geldiği aşağıda açıklanmıştır: 1. Taze (Altta) En soldaki yumurta, kabın dibinde düz bir şekilde yatmaktadır. Bu, yumurtanın çok taze olduğunu gösterir. 2. 1 Haftalık (Eğik) İkinci yumurta dik duruyor ancak dibinde kalıyor. Bu, yumurtanın yaklaşık bir haftalık olduğu ve hala yenilebilir olduğu anlamına gelir. 3. 2-3 Haftalık (Ortada Yüzüyor) Üçüncü yumurta dipten kalkmış ve suyun ortasında asılı kalmıştır. Bu yumurta daha eskidir ancak genellikle hala yenilebilir, ancak kısa sürede tüketilmesi en iyisidir. 4. Çok Eski (Üstte Yüzüyor) En sağdaki yumurta yüzeyde yüzüyor. Bu, yumurtanın oldukça eski olduğunu gösterir. Bu her zaman yumurtanın çürük olduğu anlamına gelmese de, kullanmadan önce kötü bir koku veya olağandışı bir görünüm olup olmadığını kontrol etmek için mutlaka ayrı bir kaba kırmalısınız. Peki bu neden oluyor? Bunun nedeni yumurta kabuğunun yapısıdır. Katı görünse de, yumurta kabuğu aslında gözeneklidir. Zamanla, içerideki nem bu küçük gözeneklerden buharlaşır ve yerini hava alır. (Şekil 2. Yumurtanın Tazeliği Testi) “Son Kullanım Tarihi (Expiry Date)” Yanlış: Son kullanım tarihi ile son tüketim tarihi aynı anlama gelir. Doğru: Son kullanım tarihleri genellikle şunlar için kullanılır: Bebek maması İlaçlar Özel tıbbi gıdalar Belediyeler gıda atıklarını azaltmak istiyorsa son tüketim tarihi ile ilgili vatandaşı doğru bilgilendirmeli. Son kullanma tarihi geçmiş gıdalar satın alınmamalı, satılmamalı veya tüketilmemelidir. Son kullanma tarihi etiketi olmayan veya silinmiş olan gıdaları satın almayınız. Marketler, gıdaların çöpe atılmaması için, son kullanma tarihi yaklaşmış gıdaların fiyatlarını yarı yarıya düşürebilir veya ihtiyaç sahiplerinin alması için hayır kurumlarına dağıtılır. Gıda pahalılığa dur demek için yukarıdaki kurallara dikkat edelim. *Bu içerik serbest gazeteci veya konuk yazarlar tarafından hazırlanmıştır. Bu içerikte yer alan görüş ve ifadeler yazara aittir ve Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir. mutfak gıda son kullanma tarihi skt Prof. Dr. Mustafa Öztürk, Independent Türkçe için yazdı Prof. Dr. Mustafa Öztürk Cumartesi, Mart 21, 2026 - 08:45 Main image:

Fotoğraf: AA