Fréttir af stríði í Miðausturlöndum hafa tekið yfir flesta fjölmiðla undanfarnar vikur. Árás Bandaríkjanna og Ísrael á Íran þann 28. febrúar hefur haft í för með sér mikil átök og eyðileggingu. Hvað er Íran? Magnús Þorkell: „Íran er stórt ríki í Vestur-Asíu sem er mjög fornt menningarríki. Það eru um níutíu og fimm milljón manns sem búa í þessu landi sem, ef það væri í Evrópu, væri stærra en Þýskaland og England, þannig þetta er rosa stórt ríki sem á sér langa, langa sögu. Það er svo stórt, að við myndum setja það í Evrópu þá næði það frá Amsterdam í Hollandi alveg syðst til Aþenu í Grikklandi.“ Íran er í Mið-Austurlöndum og á landamæri að Aserbaísjan, Armeníu, Túrkmenistan og Kaspíahafi í norðri, Pakistan og Afganistan í austri, Tyrklandi og Írak í vestri og Persaflóa í suðri. Það er eina landið í heiminum sem liggur bæði að Kaspíahafi og Persaflóa. Íran var þekkt undir nafninu Persía á Vesturlöndum fram til 1935. Landið á ríka sögu og er eitt af elstu menningarsvæðum heims. Þar eru borgir sem rekja sögu sína allt aftur til fjögur þúsund fyrir okkar tímatal. Tuttugu og níu staðir í Íran eru á heimsminjaskrá UNESCO. Íran er fjölmenningarland og þar búa margar mismunandi þjóðir. Þó er mikill meirihluti íbúa landsins sjita-múslimar. Það þykir nokkuð óvenjulegt. „Sjita-múslimar eru í heiminum öllum í miklum minnihluta, en í Íran eru þeir í meirihluta, og það gerir landið svolítið sérstakt meðal múslima,“ segir Magnús Þorkell og bætir við: „Meirihluti landsmanna talar persnesku sem er fornt tungumál, og það er indó-evrópskt tungumál, þannig að það er ekki það fjarskylt íslenskunni. Það eru margar aðrar þjóðir sem búa í Íran, meðal annars Kúrdar, meðal annars Balochi-arabar og fleiri. Það eru margir þjóðflokkar í þessu landi. En þeir eiga það sameiginlegt að vera íbúar þessa lands og allir skilja persnesku.“ Stirt samband Íran og Bandaríkjanna Sem fyrr segir er Íran mjög ríkt af menningu og státar af mörgum frægum listamönnum, þó almennt þekki fólk kannski helst stjórnmálamenn og byltingarleiðtoga. Íranskir listamenn hafa þó ekki fullt sköpunarfrelsi því stjórnvöldin í landinu, sem er klerkastjórn, hefur bannað þeim að fjalla um hitt og þetta. Hvers vegna er klerkastjórn í Íran? Magnús Þorkell: „Fyrir um það bil fimmtíu árum síðan þá var bylting í Íran. Það komu milljónir manna í Íran og steyptu af stóli konungnum sem þá var. Shah , það er persneska fyrir konung. Og þess má geta að íslenska orðið skák og mát er persneskt orð sem þýðir konungurinn dáinn, shah-mat . En þannig árið 1979 var bylting og þeir koma af stað einhverju sem heitir íslamska lýðveldinu í Íran. Þeir vildu ekki hafa konung stjórna sér heldur, í þessari byltingu, láta islam stjórna sér. Þess í stað hóf svokölluð klerkastjórn eða íslamskir prestar sem stjórnuðu í raun og veru landinu og þeir hafa stjórnað landinu með harðri hendi og vilja tryggja að allir íbúar landsins viti nákvæmlega hvað þau lög eru í gildi í landinu og skipta sér oft mjög af daglegu lífi fólks, hvernig þú mátt vera klæddur, hvaða internetsíður þú mátt skoða, hvaða kvikmyndir þú mátt horfa á og hvað er í raun vera í boði í samfélaginu. Þannig að þetta er einræðisríki og mikil harðstjórn í þessu landi og á undanförnum árum hefur verið erfitt hjá íbúum Íran, efnahagslega og pólitískt séð.“ Árás Bandaríkjanna á Íran var mjög óvænt, en kom þó ekki alveg úr heiðskíru lofti. Síðan klerkastjórnin tók völdin í Íran hefur samband landsins við Bandaríkjanna verið mjög stirt. „Síðastliðin fimmtíu ár, um það bil, hafa ekki verið nein formleg samskipti milli Írans og Bandaríkjanna og Íranir í daglegu tali vísa oft til Bandaríkjanna sem Hinn mikla Satan , eitthvað sem á að - megi ekki láta freistast ekki af vestrænni menningu. Þetta er allavega það sem ríkisstjórnin þeirra segir,“ útskýrir Magnús. Almenningur í landinu er þó ekki endilega sammála og mörg vilja opna fyrir samskipti Írans og Vesturlanda. „En á sama tíma hafa Bandaríkjamenn litið mjög neikvæðum augum á Íran og líta á landið sem einn af helstu óvinum Bandaríkjanna á undanförnum fimmtíu árum. Þannig að því miður eru samskipti þjóðanna, hafa ekki verið nægilega góð á undanförnum áratugum,“ segir Magnús. Árásir á Kjarnorkuver Síðastliðið sumar gerðu bæði Ísraelar og Bandaríkjamenn árás á Íran, sérstaklega á kjarnorkustöðvar þeirra til að reyna að koma í veg fyrir það að Íranir gætu þróað kjarnorkusprengju. Írönsk stjórnvöld halda því hins vegar fram að þessi kjarnorkuver hafi friðsamlegan tilgang, ekki hernaðarlegan. Þeim sé ætlað að búa til rafmagn og þess háttar. „Núna í febrúar þá töldu Bandaríkjamenn og Ísraelar að það væri núna tækifæri til að ráðast þarna inn og þeir réðust inn með eldflaugum og flugvélum og á einni stundu drápu yfirstjórn landsins, æðsta klerkinn Ali Khamenei, eiginkonu hans og fjölskyldu og háttsettustu embættismenn þjóðarinnar. Og að sjálfsögðu var mikið reiðarslag, mikið sjokk fyrir írönsku þjóðina.“ Eftir upphaflegu árásina 28. febrúar hófu Ísraelar og Bandaríkjamenn svokallaða allsherjarárás á hinar ýmsu stofnanir Íran. Þær hafa staðið í rúmar þrjár vikur. „Íranir eins og hver önnur þjóð hefur rétt á því að verja sig og hafa varið sig með þeim hætti að þeir hafi ráðist á ýmis lönd í nágrenni við sig, meðal annars í Persaflóa, Dubai, Abu Dhabi, Sádi Arabíu og Bahrain. Þeir segja þessi lönd séu samstarfsmenn eða vinna með Ísraelum og Bandaríkjunum að ráðast á þá. Og þar af leiðandi er þetta svolítið alvarleg staða vegna þess að þetta stríð er að breiðast svolítið út og þetta er að stigmagnast.“ Magnús segir að það sé erfitt að segja til um hvernig stríðinu eigi eftir að ljúka, því það sé miklu auðveldara að byrja stríð en enda þau. Hvaða áhrif hefur stríðið út fyrir Miðausturlönd? Magnús Þorkell: „Þar sem þetta stríð sem háð er eitt af lykil olíu- og gasframleiðslu svæðum heims. Þess fyrir utan eru stærstu flugvellir heims á þessum stað, bæði í Abú Dabí og Dubai, þannig að mikið af fólki sem ferðast frá Evrópu til Asíu til Ástralíu til Afríku ferðast þar um og mikið af cargo eða fraktflutningum á sér líka stað á þessum slóðum. Út af þessu stríði, hafa mörg olíu- og gasflutningaskip ekki getað siglt frá olíuhreinsistöðvunum til markaðanna í Evrópu og þar af leiðandi hefur þetta umtalsverð áhrif á bæði - ekki bara verðið á olíu og gasi fyrir neytendur heldur líka á vöruverð almennt séð vegna þess að núna þurfi að skip sigla niður fyrir Afríku og auka þannig bæði tímann sem tekur til þess að koma vörum til og frá Íslandi og einnig mun kostnaður aukast til muna. Þannig að við munum væntanlega finna það á næstu dögum og vikum á hækkandi verði á hinum ýmsu vörum og það getur líka kannski leitt til vöruskorts í ýmsum greinum.“ Hvað er verið að gera til að stöðva stríðið? Hjálparsamtök á borð við Rauða krossinn og Unicef vinna alltaf hörðum höndum í svona aðstæðum við að koma lyfjum, mat og nauðsynjum til fólks. Magnús segir erfiðara að svara því hvað leiðtogar heimsins geti gert. „Hins vegar er kannski eru það við almenningur sem hefur vald til þess að reyna að stöðva stjórnmálafólkið okkar sem vilja leysa ýmis mál með hernaðarlegum lausnum og við höfum kannski séð það nú, bæði í Evrópu og Norður-Ameríku eins og í Bandaríkjunum, að almenningur telur þetta stríð ekki þess virði og það er að sjálfsögðu mjög mikilvægt.“ Magnús segir að það sé mjög jákvætt að aðrir þjóðarleiðtogar vilji ekki taka þátt, því þannig sé hægt að minnka líkurnar á að átökin breiðist meira út. Það viljum við ekki. „Þess vegna þurfum við bara, almennir borgarar, að fylgjast með þessu, vera upplýst og vita í raun og veru hvað er að gerast svo að við getum tjáð okkur á upplýstan hátt og verið á varðbergi fyrir því að stjórnmálamenn okkar taki ákvarðanir sem eru okkur ekki í hag.“ Krakkaheimskviður eru á dagskrá Rásar 1 alla sunnudaga eftir hádegisfréttir. Þættirnir lenda á hlaðvarpsveitum snemma á laugardagsmorgnum.