«ԱՄՆ-ը վտարվել է Ծոցից՝ անգամ եթե Վաշինգտոնում դա դեռ չեն հասկացել»

Ներկայացնում ենք Տեխասի Օսթինի համալսարանի պրոֆեսոր Ջեյմս Ք. Գալբրեյթի հոդվածը՝ գրված Project Syndicate-ի համար: Ջեյմս Ք. Գալբրեյթ ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի վարչակազմի կողմից 2025թ. նոյեմբերին հրապարակված Ազգային անվտանգության ռազմավարությունը (ԱԱՌ) ուշագրավ էր, հեռահար եւ տարբերվում էր ցանկացած այլ ռազմավարությունից, որը ներկայացվել է Ջորջ Բուշ-ավագի կողմից 1990-ականների սկզբին՝ «Վիետնամի համախտանիշը վերացնելուց» հետո: ԱԱՌ-ն ուղեկցող նամակում, որի վրա Թրամփի ստորագրությունն է, նախագահն այն նկարագրում է որպես «ճանապարհային քարտեզ, որը կապահովի, որ Ամերիկան մնա մարդկության պատմության մեջ որպես ամենամեծ եւ ամենահաջողակ երկիրը»: Թրամփի ԱԱՌ-ն խարսխում է Ամերիկայի մեծությունն ու հաջողությունը հիմնադիր իդեալների վրա: «Անկախության հռչակագրում Ամերիկայի հիմնադիրները հստակ նախապատվություն են տվել այլ երկրների գործերին չմիջամտելուն»: Սակայն, ցավոք, «մեր վերնախավերը հաշվի չեն առել Ամերիկայի պատրաստակամությունը՝ հավերժ կրելու համաշխարհային բեռը, որի հետ ամերիկյան ժողովուրդն ու ազգային շահերը կապ չունեին»: Նրանք «թույլ տվեցին դաշնակիցներին եւ գործընկերներին իրենց պաշտպանության ծախսերը բարդել ամերիկյան ժողովրդի վրա» եւ «երբեմն ներքաշել մեզ իրենց շահերի համար կենտրոնական, բայց մեր շահերի համար երկրորդական կամ անտեղի հակամարտությունների եւ վեճերի մեջ»: Մինչեւ անցյալ ամիս Թրամփի քաղաքականությունը, կարծես, ուղղված էր Մերձավոր Արեւելքից հեռանալուն։ ԱԱՌ-ն հստակ ձեւակերպել էր. «Քանի որ այս վարչակազմը վերացնում կամ մեղմացնում է էներգետիկ ոլորտի սահմանափակումները, իսկ ամերիկյան էներգիայի արտադրությունը աճում է, Մերձավոր Արեւելքի վրա կենտրոնանալու պատմական պատճառը կնահանջի»։ Իհարկե, կային նաեւ վերապահումներ. «Ամերիկան մշտապես շահագրգռված կլինի, որ Պարսից ծոցի էներգետիկ մատակարարումները չընկնեն բացահայտ թշնամու ձեռքը, որ Հորմուզի նեղուցը բաց մնա»։ Սակայն «մենք կարող ենք եւ պետք է անդրադառնանք այս սպառնալիքին գաղափարախոսական եւ ռազմական առումով՝ առանց տասնամյակների անարդյունք «պետականաշեն» պատերազմների»։ Ավելին, այն դարաշրջանը, երբ «Մերձավոր Արեւելքը գերիշխում էր ամերիկյան արտաքին քաղաքականության մեջ՝ թե՛ երկարաժամկետ պլանավորման, թե՛ ամենօրյա գործունեության մեջ», ավարտվել է մասամբ այն պատճառով, որ տարածաշրջանը «այլեւս մշտական անախորժության եւ անխուսափելի աղետի պոտենցիալ աղբյուրը չէ, ինչպիսին նախկինում»։ Իհարկե, հիշատակվել է Իսրայելի անվտանգությունը, բայց ընդամենը թռուցիկ ձեւով։ Փոխարենը հեղինակները հայտարարել են, որ Մերձավոր Արեւելքը «դառնում է գործընկերության, բարեկամության եւ ներդրումների վայր. միտում, որը պետք է ողջունել եւ խրախուսել»։ Այնուամենայնիվ, ի հակառակ այս հուզիչ խոսքերի, ԱՄՆ-ն փետրվարի 28-ին հարձակվեց Իրանի վրա, որը 4.6 անգամ մեծ է Գերմանիայից եւ ունի ավելի քան 90 միլիոն բնակչություն։ Երկու իրաքյան պատերազմները սրանից ավելի մեծ էին (առայժմ), բայց հակառակորդը բավական թույլ էր։ Ի տարբերություն դրա՝ Իրանը պետություն է հրթիռների, անօդաչու թռչող սարքերի մեծ պաշարով, ինչպես նաեւ մեծ հայրենասիրությամբ ու կրոնական նվիրվածությամբ։ Այս երկրի վրա հարձակվելը նշանակում է մեծ հավերժական պատերազմ սկսել։ Իհարկե, կարելի է Թրամփի ԱԱՌ-ն համարել եւս մի անազնիվ հայտարարություն, որը հորինվել է ամերիկյան հանրությանը մոլորեցնելու համար, եւ շատ մեկնաբաններ հենց այդպես էլ անում են։ Բայց ի՞նչ նպատակի է այն ծառայում։ Եթե նպատակն է 2026-ի միջանկյալ ընտրություններում վերահաստատել Թրամփի հավատարմությունը իր վերջին քարոզարշավի ժամանակ տված խոստումներին, ապա իմաստ չունի բացահայտել կեղծիքը փաստաթղթի հրապարակումից ընդամենը երեք ամիս անց եւ ընտրություններից ութ ամիս առաջ։ Ավելին, փաստաթղթի որակից կարելի է դատել, որ այն կազմողները լուրջ մարդիկ էին: Սա Թրամփի քարոզարշավի կամ լրագրողների համար գրված տիպիկ ելույթ չէ: Նման փաստաթղթերը պետք է մշակվեն ու վերանայվեն, գրվեն ու վերաշարադրվեն, ուստի դրանց կարեւորությունը հենց նրանում է, որ դրանք պետք է հաղթահարեն ներքին դիմադրությունը՝ նախքան նախագահը դնի իր ստորագրությունը: Այս ԱԱՌ-ն հիմնականում կոնկրետ եւ կարեւոր աշխարհայացքի հետեւողական արտահայտություն է. այն Ամերիկայի համար նոր ուղղություն է սահմանում՝ հրաժարվելով Խորհրդային Միության փլուզումից ի վեր գերիշխող ՆԱՏՕ-կենտրոն, «աշխարհի ոստիկան», Pax Americana հռետորաբանությունից: Սակայն ահա՝ մենք կրկին պատերազմի մեջ ենք Մերձավոր Արեւելքում: Ամեն ինչ ըստ ծրագրի չի ընթանում, եթե ընդհանրապես ծրագիր եղել է: Հորմուզի նեղուցը փակ է ԱՄՆ-ի, Եվրոպայի, Ճապոնիայի, Հարավային Կորեայի եւ Իսրայելի նավերի համար: Աշխարհում նվազել է նավթի մատակարարումը, կլինի գազի, պարարտանյութերի, հետո նաեւ սննդի լուրջ պակաս: Պարսից ծոցի տարածաշրջանում գտնվող ԱՄՆ բազաները մասամբ ոչնչացվել են կամ դարձել են անօգտագործելի: Այս իրավիճակում Ամերիկան չի կարողանա վերադառնալ այդ բազաները, քանի որ Իրանը ռումբերի առջեւ խոնարհվելու որեւէ նշան ցույց չի տալիս, ոչ էլ ԱԹՍ-ների ու հրթիռների պակաս ունի։ Մի քանի հազար ծովային հետեւակայիններ հազիվ թե փոխեն իրավիճակը։ Կոպիտ ասած՝ ԱՄՆ-ն արդեն մեկընդմիշտ վտարվել է Պարսից ծոցից՝ չնայած ԱՄՆ պաշտոնյաները կամ հանրությունը դա դեռ չեն հասկացել։ Ինչպե՞ս կարող ենք բացատրել ռազմավարության եւ քաղաքականության միջեւ եղած հսկայական տարբերությունը։ Հնարավոր բացատրություններից մեկն այն է, որ ԱՄՆ կառավարությունն այլեւս կառավարություն չէ, քանի որ ունակ չէ մշակել, հայտարարել, իրականացնել եւ ավարտին հասցնել ռազմավարություն, ինչը պետք է անեն իրական կառավարությունները։ Երկրորդ բացատրությունն այն է, որ ԱՄՆ-ի կառավարությունը, որն ունեինք երեք ամիս առաջ, լուռ պետական հեղաշրջման արդյունքում փոխարինվել է մեկ այլ վարչակարգով, որն օգտագործում է Թրամփին որպես խամաճիկ։ Վենեսուելայի պես մի բան՝ առանց ուղղաթիռների։ Երրորդ վարկածն այն է, որ ԱՄՆ-ն, ի վերջո, կհայտնվի այնտեղ, որտեղ ուղղորդում էր 2025 թվականի նոյեմբերի ԱԱՌ-ն։ Այսինքն՝ ստիպված կլինի դուրս գալ Մերձավոր Արեւելքից, կճանաչի ԱՄՆ իշխանության սահմաններն ու հնացածությունը եւ կհարգի մյուս պետությունների ինքնիշխանությունն ու ինքնավարությունը։ Սա ամենավատ արդյունքը չէ։ Սակայն շատ ավելի հեշտ կլիներ դրան հասնել անմիջապես՝ առանց դաժան ռազմական պարտության, դաշնակիցների վերացման եւ համաշխարհային տնտեսությանը երկարատեւ վնաս հասցնելու։ Թարգմանությունը՝ Մարիա Սադոյանի Այս հոդվածը թարգմանվել եւ հրապարակվել է «Գալուստ Կիւլպէնկեան» Հիմնարկութեան աջակցությամբ : Հոդվածում արտահայտված մտքերը պարտադիր չէ, որ արտացոլեն «Գալուստ Կիւլպէնկեան» Հիմնարկութեան կամ Մեդիամաքսի տեսակետները: Copyright: Project Syndicate, 2026. www.project-syndicate.org

Go to News Site