Mediamax
Ներկայացնում ենք The Los Angeles Times պարբերականում հրապարակված The Trump administration succeeded in Armenia where others fell short հոդվածի հայերեն թարգմանությունը: Հոդվածի հեղինակ Քրիստինա Քվինը 2023-2026 թվականներին ԱՄՆ դեսպանն էր Հայաստանում, իսկ ներկայում Միջազգային քաղաքականության Խաղաղօվկիանոսյան խորհրդի (Pacific Council on International Policy) նախագահն է եւ գլխավոր գործադիր տնօրենը։ Քրիստինա Քվին ԱՄՆ-ն եւ Եվրոպան ավելի քան 35 տարի շարունակ փորձել են ավարտին հասցնել Հայաստանի եւ Ադրբեջանի միջեւ հակամարտությունը, սակայն առանց կայուն արդյունքի։ Ռուսաստանը նույնպես չկարողացավ փոխել իրավիճակի ընթացքը՝ 2020 թվականի պատերազմից հետո Լեռնային Ղարաբաղում տեղակայելով «խաղաղապահներ», որոնք, փաստացի, անգործ կանգնած էին, երբ 2023 թվականին Ադրբեջանը վերահսկողություն հաստատեց ամբողջ տարածաշրջանի նկատմամբ, ինչի հետեւանքով այնտեղից շուրջ 110 հազար էթնիկ հայ տեղահանվեց։ Նախագահ Ջո Բայդենի զուսպ արձագանքը այդ տեղահանությանը տարածաշրջանի նկատմամբ երկար տարիներ ձեւավորված «հավասարակշռված» քաղաքականության շարունակությունն էր, որը չօգնեց հաղթահարել տասնամյակների թշնամանքը։ Իրավիճակը փոխվեց նախագահ Դոնալդ Թրամփի օրոք։ Իր երկրորդ պաշտոնավարման մեկնարկից կարճ ժամանակ անց Թրամփի վարչակազմը սկսեց լուռ, բայց անմիջական շփումները Հայաստանի վարչապետի եւ Ադրբեջանի նախագահի հետ՝ պարզելու համար, թե արդյո՞ք հնարավոր է հասնել համաձայնության Հարավային Կովկասում։ Այս նախաձեռնությունը մասամբ պայմանավորված էր նաեւ ամերիկյան ազդեցիկ ավետարանական համայնքի աջակցությամբ Հայաստանին՝ որպես աշխարհի առաջին քրիստոնյա պետության։ Անցյալ տարվա օգոստոսին Սպիտակ տանը կայացած գագաթնաժողովի ընթացքում կողմերը վերահաստատեցին իրենց հանձնառությունը միջազգային սահմանների անձեռնմխելիությանը, ուժի կիրառման անթույլատրելիությանը եւ տարածաշրջանային տրանսպորտային կապերի բացմանը։ Թրամփի վարչակազմի այս համեմատաբար արագ առաջընթացը՝ աշխարհագրական առումով բարդ տարածաշրջանում, կարելի է դիտարկել որպես մի շարք բարենպաստ հանգամանքների եւ նոր մոտեցումների համադրություն, որոնք նախորդ վարչակազմերը չէին կիրառել։ Երբ Թրամփը 2025 թվականի հունվարին ստանձնեց պաշտոնը, Հայաստանը եւ Ադրբեջանը արդեն փորձում էին սահմանափակել Ռուսաստանի ազդեցությունը տարածաշրջանում։ Երկու կողմերն էլ տեսնում էին փոխադարձ համագործակցության միջոցով խնդիրների լուծման օգուտները, ինչը ինքնին նոր եւ դրական քայլ էր։ Թեեւ Բայդենի վարչակազմի եւ եվրոպական դիվանագիտության ջանքերը հիմք էին ստեղծել գործընթացի համար, նրանց ավանդական մոտեցումները բավարար չէին ուժային անհավասարությունը լիարժեք հաղթահարելու համար, եւ խաղաղության համաձայնագրի ձեւավորումը շարունակում էր անհասանելի մնալ։ Թրամփի վարչակազմի հաճախակի բարձր մակարդակի շփումները Հայաստանի վարչապետի հետ՝ սկսած Սպիտակ տանը փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսի հետ հանդիպումից՝ երդմնակալությունից ընդամենը երեք շաբաթ անց, նպաստեցին Հայաստանի դիրքերի ամրապնդմանը բանակցային գործընթացում եւ խթանեցին Ադրբեջանի նախագահի ավելի կառուցողական մոտեցման ձեւավորումը։ Թրամփի վարչակազմի դիվանագիտության առանձնահատուկ բաղադրիչը դարձավ ԱՄՆ-ի կողմից առաջարկված «Թրամփի ուղի՝ հանուն միջազգային խաղաղության եւ բարգավաճման» (TRIPP) նախաձեռնության զարգացումը՝ Արեւելք-Արեւմուտք կապող միջանցքի տեսքով, որը ձգվում է Կենտրոնական Ասիայից դեպի Արեւմտյան Եվրոպա։ Նախագիծը նպատակ ունի ամրապնդել եւ վերականգնել տարածաշրջանային կապերը՝ ներառյալ երկաթուղային, օպտիկամանրաթելային եւ գազատարային ենթակառուցվածքները։ ԱՄՆ-ի անմիջական ներգրավվածությունը այս նախագծում՝ Թրամփի անունով բրենդավորված, կողմերին տվեց բավարար վստահություն՝ համաձայնության հասնելու մի հարցի շուրջ, որը երկար ժամանակ եղել է հակասությունների հիմնական աղբյուրը։ ԱՄՆ-ի պարտավորությունների պայմաններում Հայաստանը ակնկալում է վերահսկել ենթակառուցվածքը, իսկ Ադրբեջանը՝ պահպանել հասանելիությունը դրան։ Երբ շինարարությունը մեկնարկի, այս երթուղին Հայաստանին կտրամադրի դե ֆակտո անվտանգության երաշխիք իր ամենախոցելի հատվածներում՝ բարձրացնելով տարածաշրջանային կայունությունը եւ ապահովելով ինքնիշխանություն, տարածքային ամբողջականություն եւ իրավազորություն. մի բան, որին նախկինում ոչ մի այլ արտաքին միջնորդ չի կարողացել հասնել։ Թեեւ յուրաքանչյուր հակամարտություն ունի իր առանձնահատկությունները, Կովկասում Թրամփի հաջողությունից որոշ դասեր կարող են կիրառվել նաեւ այլ տարածաշրջաններում։ Թրամփի հրապարակային աջակցությունը Հայաստանի առաջնորդին եւ նրա անմիջական ներգրավվածությունը գործընթացում նպաստեցին ուժային անհավասարակշռության մեղմմանը եւ խթանեցին Ադրբեջանի վերադարձը բանակցային սեղան։ Հայաստանում ձեւավորված դրական դինամիկան շարունակվում է։ Անցյալ ամսվա վերջին ԱՄՆ պետքարտուղար Մարկո Ռուբիոն այցելեց Հայաստանի մայրաքաղաք՝ առաջ մղելու ստանձնված պարտավորությունների իրականացման գործընթացը։ Հունիսի 7-ի ընտրությունների արդյունքները հաստատեցին Հայաստանի հասարակության աջակցությունը ԱՄՆ ներգրավվածությանը եւ կառավարության որդեգրած մոտեցմանը։ Դրանք նաեւ ցույց տվեցին, որ Հայաստանը, ինչպես նախկին Խորհրդային Միության մի շարք այլ պետություններ, հոգնել է Ռուսաստանի հետ ունեցած թունավոր «գործընկերությունից»։ Կայուն եւ երկարաժամկետ խաղաղության ապահովման համար անհրաժեշտ են հավելյալ քայլեր, այդ թվում՝ Հայաստան-Ադրբեջան սահմանի դելիմիտացիան, խաղաղության համաձայնագրի ստորագրումն ու վավերացումը, Թուրքիայի կողմից Հայաստանի հետ սահմանը բացելու գործնական քայլերը, Ադրբեջանի կողմից հայ քաղաքական բանտարկյալների ազատ արձակումը, ինչպես նաեւ համաձայնեցված երթուղու իրական շինարարության մեկնարկը։ Չնայած Միացյալ Նահանգների ուշադրությունը պահանջող բազմաթիվ գլոբալ մարտահրավերների՝ ներառյալ ԱՄՆ-Իսրայել հակամարտությանը հարեւան Իրանի հետ, հնարավոր է, որ մենք ականատես ենք լինում Հարավային Կովկասում վերջին տասնամյակների ընթացքում խաղաղության հաստատման ամենալավ հնարավորությանը։ Հետեւողական ներգրավվածությունը այս հարցում եւ անցյալ ամռանը Սպիտակ տանը կայացած գագաթնաժողովում ձեւավորված սկզբունքների շարունակական պահպանումը առաջընթացի իրական հնարավորություն են բացում։ Թարգմանությունը՝ Դիանա Մանուկյանի Այս հոդվածը թարգմանվել եւ հրապարակվել է «Գալուստ Կիւլպէնկեան» Հիմնարկութեան աջակցությամբ : Հոդվածում արտահայտված մտքերը պարտադիր չէ, որ արտացոլեն «Գալուստ Կիւլպէնկեան» Հիմնարկութեան կամ Մեդիամաքսի տեսակետները:
Go to News Site
Lurer 
Aravot Daily 
NEWS.am 
Ազատություն 
