Sigmalive

Η Κύπρος που ξέχασε την Αναγέννησή της

Χρειάστηκε ο Γάλλος ιστορικός τέχνης και αρχαιολόγος Camille Enlart για να μας υπενθυμίσει ότι η ιστορία της Κύπρου είναι πολύ ευρύτερη από εκείνη που επιλέξαμε να θυμόμαστε. Αν ζητούσε κανείς από έναν Κύπριο να μιλήσει για την Αναγέννηση, πιθανότατα θα ανέφερε τη Φλωρεντία, τον Λεονάρντο ντα Βίντσι, τον Μιχαήλ Άγγελο ή τα παλάτια της Βενετίας. Ελάχιστοι, όμως, θα σκέφτονταν την ίδια την Κύπρο. Κι όμως, περισσότερο από έναν αιώνα πριν, ένας Γάλλος αρχαιολόγος και ιστορικός της τέχνης, ο Camille Enlart (1862–1927), αφιέρωσε χρόνια μελέτης για να αποδείξει ακριβώς αυτό: ότι η Κύπρος δεν υπήρξε απλώς ένας απομακρυσμένος παρατηρητής των μεγάλων πολιτιστικών μετασχηματισμών της Ευρώπης, αλλά ένας τόπος όπου η γοτθική παράδοση, η βενετική Αναγέννηση και η βυζαντινή κληρονομιά συνυπήρξαν δημιουργικά. Το 1899 δημοσίευσε το δίτομο έργο του L’Art Gothique et la Renaissance en Chypre, την πρώτη ολοκληρωμένη επιστημονική μελέτη για τα γοτθικά και αναγεννησιακά μνημεία της Κύπρου. Με εκατοντάδες σχέδια, φωτογραφίες και αναλυτικές περιγραφές, ο Enlart κατέγραψε εκκλησίες, οχυρώσεις, γλυπτά και αρχιτεκτονικές λεπτομέρειες, τοποθετώντας τα κυπριακά μνημεία στο ευρύτερο πλαίσιο της ευρωπαϊκής ιστορίας της τέχνης. Αυτό που καθιστά το έργο του τόσο σημαντικό δεν είναι μόνο η επιστημονική του αξία. Είναι ο τρόπος με τον οποίο αντιλήφθηκε την Κύπρο. Ο Enlart δεν είδε τη Φραγκοκρατία και τη Βενετοκρατία ως «ξένες» παρεμβολές στην κυπριακή ιστορία. Τις αντιμετώπισε ως αναπόσπαστα κεφάλαια της πολιτιστικής εξέλιξης του νησιού. Και ίσως εδώ βρίσκεται η μεγαλύτερη πρόκληση για εμάς σήμερα. Η συλλογική μας μνήμη συχνά προτιμά τις απλές αφηγήσεις. Ωστόσο, η ιστορία της Κύπρου δεν υπήρξε ποτέ απλή. Η ταυτότητα του νησιού διαμορφώθηκε μέσα από διαδοχικές συναντήσεις πολιτισμών, θρησκειών και πολιτικών εξουσιών. Η Φραγκοκρατία και η Βενετοκρατία δεν αποτελούν ιστορικές υποσημειώσεις ούτε περιόδους που μπορούν να αντιμετωπιστούν ως ξένες προς την κυπριακή εμπειρία. Είναι μέρος της ιστορικής μας διαδρομής. Η Αναγέννηση στην Κύπρο δεν υπήρξε αντίγραφο της ιταλικής εμπειρίας. Δεν γέννησε έναν τοπικό Μιχαήλ Άγγελο ούτε οικοδόμησε τη λαμπρότητα της Φλωρεντίας. Αντιθέτως, δημιούργησε κάτι εξίσου πολύτιμο: μια μοναδική σύνθεση δυτικών και ανατολικών επιρροών σε έναν χώρο που βρισκόταν στο σταυροδρόμι της Μεσογείου. Οι βενετικές οχυρώσεις της Λευκωσίας και της Αμμοχώστου, οι αναγεννησιακές επιρροές στην αρχιτεκτονική και οι γοτθικοί καθεδρικοί ναοί που κυριαρχούν ακόμη στο κυπριακό τοπίο αποτελούν μαρτυρίες μιας Κύπρου που συμμετείχε ενεργά στις μεγάλες πολιτιστικές διεργασίες της εποχής της. Ίσως, τελικά, το σημαντικότερο ερώτημα να μην είναι αν η Κύπρος είχε Αναγέννηση. Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα δόθηκε ήδη από τον Enlart πριν από περισσότερα από 125 χρόνια. Το πραγματικό ερώτημα είναι γιατί εμείς οι ίδιοι επιλέξαμε να την ξεχάσουμε. Ιδιαίτερη αναγνώριση αξίζει στη Δρ Ρίτα Σεβέρη και τον Κώστα Ζ. Σεβέρη, οι οποίοι, μέσα από το Ίδρυμα Κώστα και Ρίτας Σεβέρη και το Centre of Visual Arts and Research (CVAR), έχουν αφιερώσει δεκαετίες στη διάσωση, μελέτη και ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς της Κύπρου. Η απόκτηση το 2016 του φωτογραφικού αρχείου του Camille Enlart – που περιλαμβάνει περισσότερες από 500 φωτογραφίες από τις αποστολές του στην Κύπρο μεταξύ 1896 και 1911 – αποτέλεσε μια ανεκτίμητη προσφορά στη διαφύλαξη της συλλογικής μας μνήμης. Μέσα από αυτό το αρχείο, το οποίο περιλαμβάνει απεικονίσεις μνημείων, τοπίων και στιγμών της καθημερινής ζωής, διασώζεται η εικόνα μιας Κύπρου που σε πολλές περιπτώσεις έχει πλέον αλλάξει ή χαθεί. Η πρωτοβουλία αυτή δεν αφορά μόνο τη συντήρηση ιστορικού υλικού. Αποτελεί μια πράξη πολιτιστικής ευθύνης απέναντι στις επόμενες γενιές. Σε μια εποχή όπου οι ταυτότητες συχνά παρουσιάζονται ως μονοδιάστατες και αποκλειστικές, το έργο του Enlart μάς υπενθυμίζει ότι η κυπριακή ταυτότητα υπήρξε πάντοτε σύνθετη, πολυεπίπεδη και ανοιχτή σε επιρροές. Η πολιτιστική μας κληρονομιά δεν περιορίζεται σε μία μόνο αφήγηση. Είναι το αποτέλεσμα αιώνων αλληλεπιδράσεων, μετασχηματισμών και δημιουργικών συνθέσεων. Ίσως η σημαντικότερη προσφορά του Camille Enlart να ήταν ότι μας έμαθε να βλέπουμε την Κύπρο πιο ολοκληρωμένα: όχι ως έναν απομονωμένο τόπο, αλλά ως σημείο συνάντησης πολιτισμών που διαμόρφωσαν την ταυτότητά μας. Η κυπριακή Αναγέννηση δεν είναι ένα ξεχασμένο ευρωπαϊκό κεφάλαιο. Είναι ένα ξεχασμένο κομμάτι του ίδιου μας του εαυτού. Και όσο αγνοούμε αυτή την κληρονομιά, τόσο παραμένει ανολοκλήρωτη η κατανόηση του ποιοι είμαστε. Ίσως, λοιπόν, ήρθε η ώρα να τη θυμηθούμε. Κρίστοφερ Πιτσιλλίδης Ιστοριοδίφης της συλλογικής μνήμης του εφημεριδικού Τύπου Πηγές: Βιβλιοθήκη Φανερωμένης και CVAR Costas & Rita Severis Foundation / Centre Visual Arts & Research Διαβάστε επίσης: Σουηδική εφημερίδα 1878: «Δύο στους τρεις κατοίκους της Κύπρου είναι Έλληνες»

Go to News Site

Google Play

App Store