Thai PBS
ประเทศไทยกำลังเผชิญหน้ากับบททดสอบทางด้านสิ่งแวดล้อมและเศรษฐกิจครั้งร้ายแรงที่สุดในรอบศตวรรษ เมื่อการหมุนเวียนของสภาพภูมิอากาศโลกได้แปรปรวนเข้าสู่สภาวะสุดขั้วอย่างเต็มรูปแบบ ปรากฏการณ์ซูเปอร์เอลนีโญ ปี 2569 ร่วมกับปัจจัยความไม่มั่นคงทางภูมิรัฐศาสตร์ระดับสากล ได้เข้ามากดดันและกระทบกระแทกโครงสร้างทางเศรษฐกิจของประเทศอย่างรุนแรง ตั้งแต่ระบบฐานรากของภาคเกษตรกรรมไทย ไปจนถึงโครงข่ายอุตสาหกรรมเทคโนโลยีขั้นสูงในแถบชายฝั่งทะเลตะวันออก วิกฤตการณ์ครั้งนี้ไม่ได้จำกัดตัวอยู่เพียงปัญหาภัยแล้งชั่วคราวตามฤดูกาล แต่มีลักษณะเป็นความเสี่ยงเชิงระบบที่กำลังส่งผลต่อทิศทางการเติบโตของประเทศในระยะยาว พลิกสถิติย้อนหลัง 10 ปี vs วิกฤตปัจจุบัน จากการวิเคราะห์ข้อมูลทางสถิติ ปรากฏการณ์ซูเปอร์เอลนีโญ ในปี 2569 แสดงค่าความผันแปรที่รุนแรงกว่าวิกฤตในรอบ 10 ปีที่ผ่านมาอย่างเห็นได้ชัด ความน่าจะเป็นในการเกิดปรับตัวสูงขึ้นอย่างก้าวกระโดดจากร้อยละ 40 ไปสู่ระดับร้อยละ 92-98 ภายในระยะเวลาเพียง 6 เดือน ซึ่งเป็นการเปลี่ยนผ่านจากสภาวะ ปกติที่รวดเร็วและรุนแรงกว่าการคาดการณ์ของหน่วยงานอุตุนิยมวิทยาทั่วโลกในช่วงต้นปีอย่างมาก เมื่อเปรียบเทียบกับข้อมูลย้อนหลัง 10 ปี พบว่าปริมาณฝนในช่วงกลางปี 2569 ต่ำกว่าค่าเฉลี่ยระยะยาวถึงร้อยละ 16 โดยพื้นที่ที่ได้รับผลกระทบหนักที่สุดคือภาคตะวันออก ซึ่งมีปริมาณฝนต่ำกว่าปกติถึงร้อยละ 35 และภาคใต้ฝั่งตะวันออกที่ต่ำกว่าปกติถึงร้อยละ 43 ขณะเดียวกัน ประเทศไทยยังเผชิญคลื่นความร้อนที่มีอุณหภูมิสูงเกิน 45 องศาเซลเซียสในหลายพื้นที่ ส่งผลให้น้ำในอ่างเก็บน้ำระเหยเร็วกว่าปกติ ข้อมูลจาก รายงานสรุปสถานการณ์และการเฝ้าระวัง วันที่ 4 มิ.ย.2569 ระบุว่า ปริมาณน้ำใช้การได้ใน 4 เขื่อนหลักของลุ่มน้ำเจ้าพระยา ได้แก่ เขื่อนภูมิพล เขื่อนสิริกิติ์ เขื่อนแควน้อยบำรุงแดน และเขื่อนป่าสักชลสิทธิ์ เหลือเพียง 6,511 ล้านลูกบาศก์เมตร หรือประมาณร้อยละ 36 ของความจุที่สามารถใช้การได้ ซึ่งถือเป็นระดับที่มีความเสี่ยงสูงต่อการบริหารจัดการน้ำในช่วงครึ่งปีหลัง ภาคเกษตรกรรมถือเป็นกลุ่มที่ได้รับผลกระทบโดยตรงมากที่สุด พื้นที่เพาะปลูกข้าวนาปีกว่า 66.12 ล้านไร่ กำลังเข้าสู่ช่วงวิกฤตของการเจริญเติบโตในระหว่างเดือนมิถุนายนถึงสิงหาคม หากฝนไม่ตกตามฤดูกาลและปัญหาปุ๋ยเคมีขาดแคลนเกิดขึ้นพร้อมกัน อาจส่งผลให้ผลผลิตข้าวเปลือกลดลงมากถึงร้อยละ 15 หรือคิดเป็นผลผลิตที่หายไปกว่า 5,000,000 ตัน ภัยแล้งรูปแบบใหม่ จากพื้นที่ชนบทสู่เขตเมืองและนิคมอุตสาหกรรม ขณะเดียวกัน รูปแบบของภัยแล้งในปีนี้ได้เปลี่ยนแปลงไปจากอดีตอย่างมีนัยสำคัญ จากเดิมที่พื้นที่เสี่ยงส่วนใหญ่อยู่ในภาคเหนือและภาคตะวันออกเฉียงเหนือ แต่ปัจจุบันภัยแล้งได้ขยายเข้าสู่พื้นที่เศรษฐกิจสำคัญของประเทศ โดยเฉพาะเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก (EEC) ข้อมูลจาก กรมชลประทาน เผยว่า อ่างเก็บน้ำคลองสียัด จ.ฉะเชิงเทรา มีปริมาณน้ำเหลือเพียงร้อยละ 12 ของความจุ ขณะที่อ่างเก็บน้ำคลองหลวงรัชชโลทร จ.ชลบุรี เหลือน้ำเพียงร้อยละ 16 เท่านั้น สถานการณ์ดังกล่าวสร้างความกังวลต่อภาคอุตสาหกรรมที่พึ่งพาน้ำในกระบวนการผลิต โดยเฉพาะอุตสาหกรรมเทคโนโลยีและการผลิตเพื่อการส่งออก สถานการณ์ดังกล่าวได้จุดชนวนวิกฤต "การแย่งชิงทรัพยากรน้ำ" ระหว่าง 3 ภาคส่วนหลัก คือ ภาคอุตสาหกรรม ภาคเกษตรกรรม ภาคครัวเรือน เนื่องจากทุกภาคส่วนมีความต้องการใช้น้ำเพิ่มขึ้นในช่วงอากาศร้อนจัด รัฐจึงต้องกำหนดลำดับความสำคัญของการใช้น้ำใหม่ โดยให้น้ำเพื่อการอุปโภคบริโภคของประชาชนเป็นลำดับแรก ส่งผลให้ภาคอุตสาหกรรมหลายแห่งต้องพึ่งพาการสูบผันน้ำจากพื้นที่อื่นเพื่อรักษาระดับการผลิต นอกจากนี้ พื้นที่นอกเขตชลประทานซึ่งคิดเป็นสัดส่วนสูงถึงร้อยละ 75.83 ของพื้นที่เพาะปลูกทั้งหมด กำลังกลายเป็นพื้นที่เปราะบางสูงสุด การกระจายน้ำจากเขื่อนหลักไปหล่อเลี้ยงพื้นที่เหล่านี้ทำได้ยากลำบาก ทำให้เกษตรกรต้องหันมาแย่งชิงน้ำจากแหล่งน้ำธรรมชาติที่เหลืออยู่น้อยนิด นำไปสู่ความขัดแย้งเชิงพื้นที่ที่อาจลุกลามหากไม่มีการบริหารจัดการเชิงรุก ห่วงโซ่ต้นทุนความแห้งแล้ง เงินเฟ้ออาหารพุ่ง-หนี้สินสภาพภูมิอากาศ ผลกระทบจากภัยแล้งไม่ได้จำกัดอยู่เพียงด้านปริมาณผลผลิตเท่านั้น แต่ยังส่งผลต่อโครงสร้างต้นทุนการผลิตอย่างรุนแรง โดยเฉพาะพืชเศรษฐกิจสำคัญ เช่น ข้าว ข้าวโพด ทุเรียน และมังคุด ซึ่งต้องการน้ำอย่างสม่ำเสมอ รายงานจาก ttb analytics ระบุว่ารายได้เกษตรกรอยู่ในภาวะหดตัวที่ร้อยละ 4.4 ขณะที่ต้นทุนการผลิตกลับเพิ่มสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง เกษตรกรจำนวนมากกำลังเผชิญกับสิ่งที่ถูกเรียกว่า "หนี้สินสภาพภูมิอากาศ" หรือ Climate Debt ซึ่งเกิดจากต้นทุนการจัดหาน้ำและการดูแลพืชผลที่เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว โดยค่าใช้จ่ายในการดูแลรักษาพืชผลมีสัดส่วนสูงถึงเกือบร้อยละ 40 ของต้นทุนทั้งหมด ขณะเดียวกัน การสูบน้ำจากแหล่งน้ำที่อยู่ไกลออกไปหรือการขุดเจาะน้ำบาดาลก็ยิ่งเพิ่มภาระค่าใช้จ่ายมากขึ้น ปัจจัยที่ซ้ำเติมวิกฤตดังกล่าวคือสถานการณ์ความตึงเครียดในตะวันออกกลาง ซึ่งส่งผลต่อห่วงโซ่อุปทานปุ๋ยเคมีของโลก เนื่องจากไทยพึ่งพาการนำเข้าปุ๋ยจากภูมิภาคดังกล่าวในสัดส่วนสูงถึงร้อยละ 71.4 เมื่อราคาปุ๋ยปรับตัวสูงขึ้น เกษตรกรจึงต้องแบกรับต้นทุนเพิ่มขึ้นในช่วงเวลาที่ผลผลิตลดลง ทำให้หลายครัวเรือนต้องก่อหนี้เพิ่มเติม ท่ามกลางภาวะหนี้ครัวเรือนเดิมที่สูงถึงร้อยละ 66.38 ของ GDP สภาวะนี้ยังส่งผลให้เกิด "เงินเฟ้อที่ขับเคลื่อนด้วยสภาพภูมิอากาศ" หรือ Climate Inflation เมื่อราคาอาหารสดและปัจจัยการผลิตพุ่งสูงขึ้น ค่าครองชีพของประชาชนในเขตเมืองก็ปรับตัวสูงขึ้นตามไปด้วย สศช. และหน่วยงานเศรษฐกิจจึงต้องปรับลดคาดการณ์การเติบโตของเศรษฐกิจไทยปี 2569 ลงเหลือเพียงร้อยละ 1.7 จากเดิมร้อยละ 2.4 สะท้อนให้เห็นว่าความผันผวนของสภาพภูมิอากาศกำลังกลายเป็นปัจจัยสำคัญที่กระทบต่อศักยภาพการเติบโตของประเทศ ผู้เชี่ยวชาญมองว่า วิกฤตภัยแล้งครั้งนี้ไม่ใช่เพียงปัญหาระยะสั้น แต่เป็นสัญญาณเตือนถึงความจำเป็นในการปรับตัวเชิงโครงสร้าง ทั้งด้านการบริหารจัดการน้ำ การใช้เทคโนโลยีเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการเกษตร การส่งเสริมการใช้ปุ๋ยตามค่าวิเคราะห์ดิน การจัดตั้งระบบประกันภัยพืชผลที่เชื่อมโยงกับดัชนีสภาพภูมิอากาศ ตลอดจนการใช้ข้อมูลดาวเทียมเพื่อคัดกรองพื้นที่ที่ได้รับผลกระทบอย่างแม่นยำ นอกจากนี้ ยังมีข้อเสนอให้เร่งพัฒนาโครงการธนาคารน้ำและระบบบริหารจัดการน้ำใต้ดิน เพิ่มมาตรการลดการใช้น้ำในภาคอุตสาหกรรมตามแนวทาง Reduce-Reuse-Recycle รวมถึงเดินหน้าโครงการปรับโครงสร้างหนี้สำหรับเกษตรกรที่ได้รับผลกระทบจากภัยแล้งโดยตรง เพื่อบรรเทาผลกระทบทางเศรษฐกิจในระยะยาว ท่ามกลางสภาวะโลกเดือดที่ทวีความรุนแรงขึ้นทุกปี วิกฤตภัยแล้งปี 2569 จึงไม่ใช่เพียงปัญหาฝนทิ้งช่วงหรือการขาดแคลนน้ำชั่วคราวอีกต่อไป แต่กำลังกลายเป็น "ความเสี่ยงเชิงระบบ" ที่กระทบต่อความมั่นคงทางเศรษฐกิจ สังคม และความมั่นคงด้านทรัพยากรของประเทศ ซึ่งจำเป็นต้องได้รับการจัดการอย่างเร่งด่วนและเป็นรูปธรรม แหล่งที่มาข้อมูลเพิ่มเติม : สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ , เอลนีโญ: มาเร็วและแรงกว่าคาด เริ่มมิ.ย.69 ลากถึงต้นปี 70 , Economic and Financial Outlook ttb analytics May 2026 , Technologies for Climate Change Adaptation – Agriculture Sector – อ่านข่าวอื่น : มูลนิธิสืบฯ ยื่นศาลปกครอง ฟ้องเพิกถอน EHIA อ่างเก็บน้ำคลองวังโตนด มติ คชก.สั่งทำใหม่ทั้งฉบับ EHIA "ท่าเรือน้ำลึกแหลมริ่ว-อ่าวอ่าง" เเลนด์บริดจ์ โบอิ้งร่วมมือลุฟท์ฮันซา สอบปมล้อหน้า 787-9 พับกระแทกพื้นที่แฟรงก์เฟิร์ต
Go to News Site
