Fréttastofa RÚV
Uppnámið vegna áhuga Donalds Trumps á Grænlandi var talið ein ástæða þess að Mette Frederiksen, forsætisráðherra Danmerkur, blés til kosninga. En þegar talið var upp úr kjörkössunum var ekki að sjá að hörð afstaða Frederiksen hefði komið henni til góða. Christensen segir að þrátt fyrir að spenna milli Bandaríkjanna, Danmerkur og Grænlands hafi legið yfir dönsku kosningunum hafi málið lítið verið rætt opinberlega. Stjórnmálamenn hafi forðast umræðu um málið á meðan viðkvæmar diplómatískar þreifingar stæðu yfir. Lítið sé þó vitað um gang viðræðna. „Þetta ferli er í gangi en því haldið innan þröngs hóps,“ segir hún og bætir við að Bandaríkin virðist halda fast við áhuga sinn á auknum áhrifum á Grænlandi, sem Danir telji ekki koma til greina. NATO undir þrýstingi Á sama tíma bendir Christensen á að staða NATO á norðurslóðum sé að breytast. Bandalagið hafi lítið látið til sín taka á svæðinu í áratugi en nú sé þrýstingur á aukna viðveru, meðal annars vegna áhyggja Bandaríkjanna af umsvifum Rússlands og Kína. Danmörk sé í auknum mæli farin að líta á sig sem lykilaðila í öryggismálum á svæðinu. „Við erum komin í hringiðu umræðunnar um að halda NATO saman og tryggja þátttöku Bandaríkjanna,“ segir hún. Christensen hefur skrifað fræðigreinar um stöðuna og bent á að deilan um Grænland sé ekki aðeins tímabundin frávik heldur „strategískt áfall“ fyrir danska utanríkis- og varnarmálastefnu. Hún segir að Danmörk standi frammi fyrir því að endurmeta náið samband sitt við Bandaríkin, á sama tíma og hún þurfi að tryggja sér stuðning Evrópuríkja innan NATO. Jafnframt varar Christensen við því að aukin áhersla á norðurslóðir geti dregið úr getu Dana til að sinna öðrum lykilhlutverkum innan bandalagsins, til dæmis á austurvæng NATO. Þetta geti haft áhrif á samstöðu bandalagsins í heild, á sama tíma og innri spenna innan danska ríkjasambandsins vex þar sem Grænland og Færeyjar krefjast meiri áhrifa í öryggismálum. Ísland í lykilstöðu Christensen segir að Íslendingar ættu að fylgjast náið með þróuninni. Þótt staða Íslands og Grænlands sé ólík, þar sem Ísland er fullvalda ríki, skipti landfræðileg staða beggja miklu fyrir öryggi Bandaríkjanna. Bandaríkin hafi þegar sterk ítök á Íslandi í gegnum varnarsamning og sú staða gæti orðið enn mikilvægari. Hún telur að bandarísk utanríkisstefna taki breytingum sem nái lengra en til einstakra stjórnmálamanna. „Bandaríkin eru að endurskoða hlutverk sitt í heiminum og það hefur áhrif á okkur öll,“ segir hún. Í því samhengi gæti Ísland orðið meira í brennidepli en áður, sérstaklega ef samkeppni stórvelda á svæðinu harðnar. Svæðisbundið samstarf í sókn Óvissa um framtíð NATO hefur einnig leitt til aukinnar umræðu um svæðisbundið samstarf ríkja í Norður-Evrópu. Christensen nefnir þar samstarf Norðurlanda og Eystrasaltsríkja, svokallaðan NB8 hóp sem og JEF (Joint Expedition Force). Hún segir þó óljóst hvort slíkt samstarf þróist í eiginlegt varnarsamstarf eða verði áfram lauslegt samstarf. „Við sjáum tilhneigingu til meiri tvíhliða og svæðisbundins samstarfs á meðan marghliða samstarf innan NATO á undir högg að sækja,“ segir hún. Þróunin muni ráðast af því hvernig samskipti Evrópuríkja og Bandaríkjanna þróast á næstu árum. Valdajafnvægið á norðurslóðum breytist hratt og Ísland gæti orðið miðpunktur aukinnar athygli á næstu árum. Þetta segir danski hernaðarsérfræðingurinn Lise Wiederholt Christensen sem var á Íslandi á fundi hugveitunnar Vörðu.
Go to News Site