Fréttastofa RÚV
Íslenskur vísindamaður sem starfaði hjá NASA segir geimskot gærdagsins, þar sem geimfarinu Orion var skotið á loft í átt að tunglinu, vera afrakstur áratuga vinnu og undirbúnings. Risavaxið verkefni Ari Kristinn Jónsson er formaður nýsköpunarsjóðs NATO. Hann starfaði sem vísindamaður og stjórnandi hjá NASA, geimferðastofnun Bandaríkjanna, í tíu ár, þar sem hann leiddi þróun gervigreindartækni fyrir stjórnun geimferða. Hann segir geimskotið afrakstur áratuga vinnu sem megi rekja til stefnubreytingar hjá NASA. „Þetta er risavaxið verkefni og það verður að segjast eins og er að hugmyndin á bakvið þetta, það sem við sáum í gærkvöldi, nær allt til baka til sennilega ársins 2001. Þegar NASA skipti um stefnu og ákvað að færa sig frá því að skoða sólkerfið með ómönnuðum geimförum og vildi stefna á að koma fólki aftur til tunglsins og síðan til Mars í framtíðinni. Og það sem við erum að sjá núna er afraksturinn af áratuga vinnu við að undirbúa það.“ Fjórir geimfarar eru á leiðinni í kringum tunglið en lenda ekki á því. „En þetta er það sem þarf til, til að ná fólki út fyrir gufuhvolfið og út fyrir sporbaug jarðar. Þetta er ótrúlega stórt verkefni og ég held að fæstir geri sér grein fyrir því hvað það er stórt og flókið.“ Geimskot NASA í gær var afrakstur áratuga vinnu, samkvæmt íslenskum vísindamanni sem starfaði hjá geimferðastofnuninni. Hann telur mannkynið verða komið með bækistöð á tunglinu á næstu 15 árum. Ari Kristinn segir markmiðið með þessari ferð að prófa tæknina. „Prófa bæði eldflaugarnar sem koma þeim út fyrir gufuhvolfið, prófa geimfarið sjálft og hvernig það lætur að stjórn. Þau eru þegar búin að gera tilraunir með það, að sjá hvort það sé ekki hægt að nota geimfarið til að hitta önnur geimför, eins og þarf að gera þegar við lendum á tunglinu.“ Geimfararnir gera einnig prófanir á leiðinni og prófa síðan í kringum tunglið hvort geimfarið láti ekki af stjórn. „Og öll kerfi virki þannig að við getum treyst þessari tækni fyrir lífi og limum fólks í framtíðinni, í framtíðargeimferðum.“ Skynsamlegt að nota tunglið sem bækistöð á leið til Mars Markmið NASA er að lenda á tunglinu eftir tvö ár. „Við skulum segja það að lenda fólki á tunglinu aftur árið 2028 er aðeins bjartsýnt í mínum huga. Þetta er svo flókið verkefni en það verða ekkert mörg ár til viðbótar sem munu líða þangað til að við höfum aftur fólk á tunglinu, á yfirborði tunglsins. Tæknilega séð er síðan allt gerlegt sem rætt hefur verið um. Hvort það verður 2030 og eitthvað eða 2040 þar sem við verðum komin með bækistöð á tunglinu þar sem fólk getur verið, ég held að það muni raungerast.“ Stefnan er síðan tekin á Mars og Ari Kristinn segir það algjörlega raunhæft markmið. „Þetta er mjög skynsamleg leið til að nálgast það viðfangsefni að senda fólk til Mars, að nota tunglið sem bækistöð.“ Ari Kristinn segir að hægt sé að framleiða súrefni og eldsneyti á tunglinu og mögulega vatn. „Það að byrja með hluta af efninu sem þarf til að komast til Mars á tunglinu, það gerir það auðveldara. Þetta er líka góð æfing í því að vera með fólk lengi á öðrum plánetum og hnöttum.“ Það sé síðan æfing í því að láta fólk vera í sex mánuði í sama geimfari, sem er tíminn sem það tekur að ferðast til Mars. „Það er um sex mánaða ferð þangað og sex mánuðir til baka. Og ef vel á að vera þá þurfum við að geta dvalið langdvölum á Mars til að raunverulega nýta þessar ferðir eins vel og hægt er.“ Finnst hann enn eiga pínu í verkefnum hjá NASA Ari Kristinn fylgdist með geimskotinu heima í stofu. „Það var dásamleg tilfinning en ég verð að játa að hún var svolítið taugastrekkjandi líka.“ Hann segist hafa fylgst með nokkrum geimskotum þar sem tæknin hans var hluti af ferlinu og segir þetta alltaf jafn stressandi. „Það er fátt sem við mannkynið gerum sem er jafn flókið og erfitt eins og að koma fólki út fyrir gufuhvolf jarðar og það má ekkert bregðast, það þurfa allir hlutir að virka 100% til að geimskotið heppnist og það gerðist í gær og það er alltaf bæði léttir og fögnuður þegar maður sér hlutina ganga vel.“ Er ekkert súrt að vera ekki að taka þátt í þessu? „Nei, ég er í svo skemmtilegum verkefnum þessa dagana og hef verið síðustu áratugina síðan ég fór frá NASA en manni líður alltaf eins og maður sé hjá NASA þegar maður er búinn að vera þar einu sinni. Mér finnst ég enn þá eiga hlutdeild í þessu, afskaplega stoltur af þeim árangri sem næst þannig að mér finnst ég alveg enn þá eiga pínu í þessu.“
Go to News Site