Fréttastofa RÚV
Íslendingar eignuðust Óskarsverðlaunahafa á dögunum þegar norska kvikmyndin Affeksjonsverdi, eða Sentimental Value, var valin besta erlenda myndin. Friðrik Hilmarsson er á meðal framleiðenda myndarinnar og hefur lengi fengist við kvikmyndagerð. Hann fluttist til Noregs árið 1990 og starfar í dag fyrir Ósló Fund, sem tók þátt í fjármögnun kvikmyndarinnar. Friðrik leit við í Morgunútvarpinu á Rás 2 og sagði frá kvikmyndagerð í Noregi sem er í miklum blóma um þessar mundir. Eftir nám við Flensborgarskóla fór Friðrik að vinna í leikmyndadeildinni við sjónvarpsþættina Nonna og Manna og kynntist þar eiginkonu sinni sem er norsk. „Svo endaði ég bara í Noregi. Fer í Hvíta víkinginn sem var líka norsk-íslensk samframleiðsla og hef bara verið að vinna við kvikmyndagerð síðan.“ „Ég var lengi í propsinu og leikmynd, hoppaði svo yfir í framleiðslu í einhvern tíma og hef verið þar bæði í framkvæmdastjórn og framleiðslu og ýmsum norskum verkefnum. Ég fékk börn í Noregi og gifti mig þar og hef búið þar síðan.“ Í dag stjórnar hann kvikmyndasjóði Óslóar sem bæði styrkir og fjárfestir í norskum kvikmyndaverkefnum. „Ég kem ekki beint að framleiðslunni en peningar eru alltaf áríðandi.“ Norðmenn hafa verið að gera það gott í kvikmyndageiranum að undanförnu og það er ef til vill engin tilviljun. „Það eru margar útskýringar á þessu. Þetta er bæði stefna sem er búin að vera lengi, það er mjög öflugur kvikmyndasjóður í Noregi sem veitir styrki alveg mjög snemma,“ segir Friðrik. Verkefni fá styrki frá handritaskrifum þar sem þeim er komið í gang og síðan er þeim fylgt eftir út í heim. „Þeim eru þá gefnir þróunarstyrkir og framleiðslustyrkir áfram.“ „Norska kvikmyndastofnunin vinnur líka mikið með alþjóðleg samskipti þannig þeir koma verkefnunum út í heim líka.“ Hann segir það þó langt frá því að allar kvikmyndir nái slíkri velgengni og Affeksjonsverdi. Í Noregi séu framleiddar um 30-40 kvikmyndir á ári og alls ekki allar sem ná brautargengi, hvorki í Noregi né annars staðar. „Það er líka kvartað mikið í Noregi, mikið vill alltaf meira. Menn eru ekkert ánægðir þar, það hefur verið svolítið niður í norska bransanum núna í smá tíma.“ Í Noregi sé aðallega kvartað yfir endurgreiðslukerfinu fyrir erlend stórverkefni sem Friðrik segir vera mjög lélegt í Noregi en býsna gott á Íslandi. Þá þykir þeim ekki nógu hátt hlutfall vera greitt til baka. „Það er það sem kvikmyndaiðnaðurinn og starfsmenn eru að kvarta yfir. Það er ekki nóg af verkefnum allt árið þannig að menn eru atvinnulausir á tímabilum og eru þá að fara úr kvikmyndabransanum þegar lítið er þar að gera.“ Noregur sé „alls ekki samkeppnishæfur“ þegar kemur að endurgreiðslukerfinu sem tíðkast víðast hvar í Evrópu og um allan heim. Friðrik segir mikla grósku hafa verið í norskri kvikmyndagerð sem hafi sannarlega komið Noregi á kortið. „Hluti af þessu er norski kvikmyndasjóðurinn en þeir hafa líka bara verið með fólk sem er að gera góða hluti. Það þarf það til að komast áfram.“ „Málið er bara að halda uppi iðnaði sem er að framleiða eitthvað stöðugt, að það sé alltaf að koma eitthvað. Svo þarf að hafa einhver verkefni og myndir sem verða mjög vinsældir og Norðmönnum hefur tekist það með norskum myndum.“ Hann segir að 25% þeirra kvikmynda sem almenningur sækir í kvikmyndahús séu norskar. Kvikmyndaaðsókn hafi hins vegar gengið niður í Noregi eftir heimsfaraldurinn 2020 eins og annars staðar. „Það er bara áríðandi að halda framleiðslunni í gangi.“ Þora að taka áhættu Hann segir Norðmenn hafa verið mjög djarfa í sinni kvikmyndagerð og má þar nefna sjónvarpsþættina Exit og unglingaþættina SKAM sem náðu miklum vinsældum um allan heim. „Þeir þora að taka áhættu með verkefni og nýsköpun, gera efni sem hefur sparkað vel frá sér.“ Lýsingarorðið djarfur er þó kannski ekki það sem kemur strax upp í hugann þegar Norðmenn eiga í hlut. „Það er kannski hægt að segja að Norðmenn séu fylgnir sér og ef þeir ákveða að gera eitthvað þá gera þeir það vel, í íþróttum líka,“ segir Friðrik. „Þetta er ákveðin heppni og tíðarandi sem gerir það að verkum að þetta er að slá í gegn í kvikmyndabransanum núna.“ Áríðandi að geta haldið fólki gangandi Að sögn Friðriks er Joachim Trier, leikstjóri Affeksjonsverdi, þjóðarhetja í Noregi og hefur verið lengi. „Hann er einn af þeim leikstjórum sem hefur gert hvað mest af myndum síðustu árin. Það er áríðandi líka, bæði að finna nýtt fólk sem er að gera eitthvað nýtt en líka geta haldið þeim sem eru góðir gangandi.“ „Það þarf að vera ákveðið magn af kvikmyndum í gangi til að það sé hægt. Norðmönnum hefur tekist það að mörgu leyti þó það sé líka kvartað þar. Þeir sem ekki komast að, kvarta yfir því að fá ekki styrki því allir halda að þeir séu með besta verkefnið alltaf. Það er ekkert auðvelt að velja þau verkefni sem eiga að komast áfram. Umsóknir eru miklu fleiri en þeir sem komast að.“ Vakti furðu hve marga starfsmenn framleiðandinn tók með sér Friðrik segir það hafa verið stórkostlegt, fyrir strák úr Hafnarfirði, að fara til Los Angeles á Óskarsverðlaunahátíðina og handleika styttuna frægu. „Myndin var tilnefnd til níu verðlauna þannig við vorum alltaf að segja við okkur sjálf að við vorum búin að vinna alveg sama hvernig þetta fór.“ Þeim þótti raunhæft að vinna í tveimur flokkum, fyrir bestu erlendu kvikmyndina og fyrir besta leikara í aukahlutverki sem Stellan Skarsgård fór með. „Hann fékk þau nú ekki en hann hefur fengið önnur verðlaun.“ „En svo þegar að því kom þá var það alveg frábær tilfinning og gjörsamlega gerði kvöldið fyrir okkur. Það var mikið af Norðmönnum í salnum, við vorum 80 manns, sem komu að myndinni,“ segir Friðrik. Það hafi vakið furðu aðstandenda hátíðarinnar að framleiðandinn skyldi taka svo mikið af starfsfólki með sér, allt frá ljósameisturum til tökufólks. „Fullt af fólki sem Óskarsliðinu fannst að venjulega hefði ekki sloppið inn.“ „Noregur er mjög flatt valdakerfi, það eru allir að gera sitt. Kvikmyndagerð er samstarf, það er enginn einn maður sem getur gert kvikmynd. Glamúr er bara 0,1 prósent af þessu, annars er kvikmyndagerð bara venjuleg vinna fyrir fullt af fólki sem leggur niður mikla vinnu og ástúð í að gera góða mynd.“ „Þegar fólk heldur að þetta sé bara glamúr þá er það algjör misskilningur, þetta er hörkuvinna og skipulag til að þetta gangi upp.“ Hann segir kvöldið hafa verið alveg frábært. „Þeir þora að taka áhættu með verkefni og nýsköpun, gera efni sem hefur sparkað vel frá sér,“ segir Friðrik Hilmarsson, sem hlaut nýlega Óskarsverðlaun. Hann segir Norðmenn leggja áherslu á kvikmyndagerð en þar sé líka kvartað. Rætt var við Friðrik Hilmarsson í Morgunútvarpinu á Rás 2. Viðtalið má finna í spilaranum hér fyrir ofan.
Go to News Site