Fréttastofa RÚV
Bandaríkjaforseti hefur að undanförnu skaðað trúverðugleika Nato meira á nokkrum vikum en Rússlandsforseti hefur náð að gera á margra ára tímabili. Þetta er mat Petr Pavel Tékklandsforseta og fyrrverandi hershöfðingja og formanns herforingjaráðs NATO á stöðunni sem upp er komin innan bandalagsins eftir árás Bandaríkjamanna og Ísraela á Íran. Pavel vísar til fjölmargra opinberra ummæla Donalds Trump, þar sem hann lýsir efasemdum um ágæti og tilgang bandalagsins og bæði gagnrýnir og hæðir bandamenn sína vegna tregðu þeirra til að taka þátt í árásarstríðinu. Þessa tilteknu gagnrýni segir Pavel „ósanngjarna, svo vægt sé til orða tekið." Fjallað var um þetta í Speglinum á fimmtudag. Hlusta má á þá umfjöllun í spilaranum hér að neðan eða lesa hana áfram þar fyrir neðan. Bandaríkjaforseti gagnrýnir NATO og aðildarríki þess harðlega fyrir að koma Bandaríkjunum ekki til hjálpar í stríðinu við Íran. Tékklandsforseti segir hann hafa skaðað bandalagið meira á nokkrum vikum en Rússlandsforseta tókst á mörgum árum. Í ávarpi sem Tékklandsforseti flutti í Háskólanum í Prag lagði hann áherslu á að Atlantshafsbandalagið, NATO, snerist um tvö meginatriði; fælingarmátt og sameiginlegar varnir - og að þetta hvort tveggja byggist alfarið á órofa samstöðu og gagnkvæmu trausti. Um leið og menn byrji „að lýsa efasemdum um bandalagið sem eina, samhenta heild, sem tilbúin er að ganga samstíga og ákveðin til verka, þá hefur það auðvitað glatað tilgangi sínum,“ sagði Pavel. Trump efast um að NATO myndi koma Bandaríkjunum til aðstoðar Trump hefur ekki farið leynt með óánægju sína með viðbrögð ráðamanna í öðrum NATO-ríkjum við óskum hans um aðstoð við stríðsreksturinn gegn Íran, og ítrekað viðrað þær á opinberum vettvangi. „Ég velti því fyrir mér hvort NATO myndi nokkurn tímann koma okkur til hjálpar,við þurfum ekki á þeim að halda en þeir ættu að vera þarna,“ sagði Trump á einum fréttafundi. „Nato hefur valdið okkur miklum vonbrigðum, ég segi það opinberlega, Nato hefur valdið okkur mjög miklum vonbrigðum,“ sagði hann á öðrum og kallaði það pappírstígur í blaðaviðtali þar sem hann fór háðulegum orðum um Breta , flota þeirra og herstyrk. Skammar samherja sína Nokkrir leiðtogar NATO-ríkja hafa boðið fram aðstoð af einhverju tagi, flestir látið nægja að hafna málaleitan hans kurteislega eða reyna að humma hana fram af sér en aðrir, með Spánarforseta fremstan í flokki, hafa beinlínis lagt stein í götu Bandaríkjamanna, svo sem með því að synja þeim leyfis til að herja á Íran frá bandarískum herstöðvum í þeirra löndum og jafnvel meinað þeim að flytja hergögn um lofthelgi ríkja sinna. Þetta mislíkar Trump stórlega. „Sum ríki, þar sem við erum með 45.000 hermenn, segjast ekki vilja taka þátt,“ sagði Trump á fréttafundi, „frábæra hermenn sem hafa verndað þau frá illu í 40 ár og gert það vel, en þegar við spyrjum hvort þau eigi kannski einhverja tundurspilla fyrir okkur þá segjast þau ekki vilja taka þátt, og þegar ég spyr hvort þau vilji virkielga ekki taka þátt í einhverri minniháttar aðgerð, eftir fjörutíu ára vernd, minniháttar dæmi þar sem fáum skotum verði skotið af því að Íranar eiga mjög fá skot eftir, þá segjast þeir ekki vilja taka þátt.“ Svo bætti hann við að Bandaríkin þyrftu svo sem ekkert á hjálp að halda, enda hefðu þessir fáu bandamenn sem buðu hjálp boðið hana allt of seint, þegar stríðinu hafi í raun verið lokið. Segir Trump grafa undan NATO með ósanngjörnum ávirðingum byggðum á misskilningi Þessi málfutningur Trumps fer að vonum illa í bandamenn hans og Petr Pavel fer ekkert í grafgötur með sína óánægju. „Það verður að segjast eins og er,“ segir Tékklandsforseti, „að Donald Trump hefur gert meira til þess að draga úr trúverðugleika bandalagsins á nokkrum síðustu vikum en Vladimír Pútín hefur tekist að gera á mörgum árum. Og þetta eru auðvitað ekki góð tíðindi." Pavel segir að svo virðist sem Trump horfi alveg framhjá þeirri staðreynd að NATO sé varnarbandalag sem ætlað er að taka til varna þegar ráðist er á eitt eða fleiri aðildarríki, en „ekki bandalag sem mun sjálfkrafa koma til hjálpar í stríðum sem háð eru utan aðildarríkjanna.“ Hann bendir enn fremur á að evrópsk bandalagsríki hafi ekki verið upplýst um fyrirhugaðar árásir og markmið þeirra áður en Bandaríkjamenn réðust til atlögu, og að enginn hafi falast eftir aðstoð þeirra þar til í óefni stefndi. „Það var ekki fyrr en stríðið fór að þróast í kannski óvænta átt að Donald Trump sagði að evrópsku bandamennirnir ættu að taka að sér að tryggja öruggt leiði um Hormússund, og þegar hann fékk ekki jákvæðar undirtektir þá leit hann á það sem vonbrigði fyrir Nató í heild," sagði Pavel - og það væri bara ekki sanngjarnt. Brestir í NATO-samstarfinu Hvað sem allri sanngirni líður, þá er ljóst að NATO-samstarfið stendur veikari fótum en það hefur lengi gert. Umræðan um yfirvofandi dauða þess hefur heldur aldrei verið háværari, enda heldur Trump ótrauður áfram að hóta að draga Bandaríkin út úr bandalaginu og lýsa efasemdum sínum um gildi þess og heilindi bandamanna sinna. Og gildir þá einu hversu oft framkvæmdastjóri NATO, Mark Rutte, heimsækir hann og reynir að blíðka . „Ég held að stórkostleg mistök hafi verið gerð þegar NATO var bara ekki til staðar," sagði Trump á dögunum, „hvers vegna ættum við að vera til staðar fyrir hin ríkin, þegar þau eru ekki til staðar fyrir okkur?" spurði hann. En það er reyndar ekki hlaupið að því fyrir forsetann að draga Bandaríkin út úr Atlantshafsbandalaginu, hversu mjög sem hann langar til þess. Að minnsta kosti ekki með formlegum hætti - en það er efni í annan pistil.
Go to News Site