آتش‌بس پایان ماجرا نیست

در صحنه‌ای به‌شدت پیچیده که در آن طنین انفجارها با فراخوان‌های دیپلماتیک در هم آمیخته است، اعلام آتش‌بس دو هفته‌ای میان ایالات متحده و ایران در هفتم آوریل ۲۰۲۶، می‌تواند نقطه عطفی مهم و نخستین گام در مسیر صلحی پایدار در خاورمیانه تلقی شود. عربستان سعودی از چشم‌انداز دستیابی به توافقی پایدار میان ایالات متحده و ایران که بتواند امنیت و ثبات را به ارمغان آورد استقبال کرد. وزارت امور خارجه عربستان سعودی نیز در بیانیه‌ای تاکید کرد که این کشور از دستیابی به توافقی که تمامی نگرانی‌های امنیتی منطقه در دهه‌های گذشته را برطرف سازد، حمایت می‌کند و همزمان بر لزوم حفظ آزادی ناوبری در تنگه هرمز بدون هیچ مانعی تاکید دارد. فاجعه‌ای قابل پیش‌بینی که کشورهای حوزه خلیج فارس بهای سنگین آن را می‌پردازند چهل روز گذشته کابوسی آشکار بود که به همه آسیب رساند؛ ماجرایی که با یک تشدید تنش محدود آغاز شد، به بحرانی انجامید که تا آستانه به خطر انداختن یک تمدن کامل پیش رفت. اما خطرناک‌تر از همه این بود که منطقه وارد مسیری تاریک شد که ملت‌ها و دولت‌های آن در شکل‌گیری‌‌اش هیچ نقشی نداشتند. در حالی که واشنگتن و تهران به تبادل تهدیدها ادامه می‌دادند، کشورهای خلیج فارس بهای سنگینی را در ابعاد سیاسی، امنیتی و اقتصادی متحمل شدند. تناقض بزرگ ماجرا در این است که کشورهایی مانند عمان، قطر و حتی عربستان سعودی، که طی ماه‌های گذشته نقشی محوری در میانجی‌گری میان دو طرف ایفا می‌کردند و برای مهار بحران می‌کوشیدند، خود هدف حملات سنگین موشکی و پهپادی قرار گرفتند. Read More This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field) البته وقتی آتش جنگ شعله‌ور می‌شود، میان کسانی که آن را آغاز کرده‌اند و آنان که برای خاموش کردنش تلاش کرده‌اند تفاوتی وجود ندارد. ژاپن و چین به دلیل کمبود انرژی با تعطیلی بخشی از صنایعشان مواجه شدند و بازارهای اروپا نیز دچار تلاطم و اضطراب شد. با این حال، سنگین‌ترین بار این بحران بر دوش کشورهای حوزه خلیج فارس بود؛ موشک‌هایی که بر تاسیسات نفتی‌ آنها فرود آمد، نفتکش‌هایی که در آب‌های سرزمینی‌شان هدف قرار گرفت، و تنگه هرمز که عملا مسدود شد. این جنگی بود که کشورهای خلیج فارس در آغاز آن نقشی نداشتند، اما بیش از همه پیامدهای مستقیم و ویرانگر آن را متحمل شدند. حملات هدفمند به زیرساخت‌های حیاتی عربستان سعودی پیامدهای این جنگ برای عربستان سعودی فراتر از یک درگیری معمولی یا خسارات مقطعی بود و زیرساخت‌های حیاتی انرژی این کشور مستقیم هدف قرار گرفت. پس از هدف قرار گرفتن خط لوله شرق–غرب، که مسیری جایگزین است برای انتقال نفت در صورت بسته شدن تنگه هرمز، ظرفیت پمپاژ نفت عربستان سعودی ۷۰۰ هزار بشکه در روز کاهش یافت. از سوی دیگر، تداوم حمله به میدان‌های نفتی منیفه و خریص به کاهش تولید ۶۰۰ هراز بشکه در روز منجر شد. همزمان، پالایشگاه‌ها و تاسیسات کلیدی راس‌تنوره، سامرف و جبیل نیز از این حملات در امان نماندند و خسارات قابل توجهی متحمل شدند. این حملات تنها زیرساخت‌های عربستان سعودی را هدف قرار نداد، بلکه به‌طور مستقیم بر امنیت عرضه انرژی و ثبات بازار جهانی نفت نیز سایه انداخت. حمایت مشروط عربستان سعودی از ابتکار میانجی‌گری پاکستان از این‌رو، عربستان سعودی به‌روشنی و صراحت از تلاش‌های میانجی‌گرانه پاکستان به رهبری شهباز شریف، نخست‌وزیر، و عاصم منیر، فرمانده ارتش این کشور، استقبال کرد. وزارت امور خارجه ریاض در بیانیه‌ای که روز چهارشنبه ۸ آوریل منتشر کرد، ابراز امیدواری کرد که این آتش‌بس بتواند فرصتی برای کاهش تنش‌های فراگیر و پایدار فراهم آورد. عربستان سعودی حمایت خود را از دستیابی به «توافقی پایدار برای تامین ثبات و امنیت و حل‌وفصل تمامی مسائلی که طی دهه‌های گذشته موجب بی‌ثباتی شده‌اند» اعلام کرد. این موضع صرفا یک رویکرد دیپلماتیک نیست، بلکه ضرورتی وجودی برای عربستان سعودی به شمار می‌رود، زیرا تداوم بحران به معنای ادامه تهدید زیرساخت‌های حیاتی، فرسایش امنیت ملی و تشدید مخاطرات کشتیرانی در تنگه هرمز است؛ گذرگاهی که بر اساس کنوانسیون حقوق دریاها در سال ۱۹۸۲ باید همواره باز و آزاد باقی بماند. آتش‌بسی شکننده اما فرصتی تکرارنشدنی هرچند آتش‌بس کنونی به‌دلیل ادامه حملات ویرانگر اسرائیل به لبنان و تداوم برخی محدودیت‌ها در تنگه هرمز، تا حد زیادی ناپایدار به نظر می‌رسد، اما همچنان به‌عنوان تنها مسیر قابل اتکا برای رسیدن به صلح و ثبات در منطقه مطرح است. بر این اساس، عربستان سعودی مذاکرات پیش رو در اسلام‌آباد را فرصتی کم‌نظیر و جایگزین‌ناپذیر می‌داند. از نگاه ریاض، در صورت پیگیری جدی، این گفتگوها می‌توانند بنیان‌های یک چارچوب امنیتی فراگیر در منطقه را شکل دهند، چارچوبی که نه اجازه تحمیل اراده از طریق زور را به هیچ بازیگری می‌دهد و نه حق هیچ کشوری را در برخورداری از امنیت و ثبات نادیده می‌گیرد. عواقب ناگوار جنگ پیامدهای ویرانگر جنگ نه‌تنها دامنگیر کشورهای متخاصم شد، بلکه کشورهای حوزه خلیج فارس را نیز با خسارت‌های سنگینی روبه‌رو کرد. عمان که همواره الگوی بی‌طرفی مثبت و میانجی‌گری صادقانه شناخته می‌شود، زیرساخت‌های خود را در معرض تهدید دید و قطر به‌رغم نقش فعال در میزبانی گفتگوهای منطقه‌ای، از حملات پهپادی و موشکی جمهوری اسلامی و پیامدهای بسته شدن تنگه هرمز در امان نماند. در نتیجه، این کشورها بهای سنگینی را برای بحرانی پرداختند که در شکل‌گیری آن نقشی نداشتند؛ واقعیتی که بار دیگر نشان می‌دهد جنگ‌های امروز تنها در چارچوب جغرافیای طرف‌های متخاصم محدود نمی‌مانند، بلکه به آتشی فراگیر تبدیل می‌شوند که دامنه آن بی‌استثنا همه را در بر می‌گیرد. تنها راه خلاصی از بحران صلح است عربستان سعودی با استقبال از این آتش‌بس، تنها به افق کوتاه‌مدت آن نمی‌نگرد، بلکه چشم‌اندازی گسترده‌تر را دنبال می‌کند. از نگاه ریاض، آینده مطلوب منطقه در گرو شکل‌گیری خاورمیانه‌ای جدید است که بر پایه احترام متقابل، عدم مداخله کشورها در امور داخلی یکدیگر و حل‌وفصل اختلافات از مسیر گفتگو استوار باشد. بر این اساس، صلح نه یک انتخاب فرعی، که تنها مسیر ممکن برای ساخت آینده‌ای پایدار به شمار می‌رود، آینده‌ای که در آن اقتصاد کشورها شکوفا شود و منابع و ظرفیت‌های ملت‌ها از آسیب درگیری‌ها مصون بماند. جنگ آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی حمله به کشورهای منطقه آرامکوی عربستان سعودی تهدید منطقه‌ای مذاکرات اسلام آباد حمایت عربستان سعودی از میانجی‌گری پاکستان نشان می‌دهد که مسیر دیپلماسی، هرچند شکننده، همچنان تنها گزینه قابل اتکا برای جلوگیری از گسترش بحران است محمد خیر ندمان شنبه, آوریل 11, 2026 - 07:30

دود ناشی از حمله به تاسیسات نفتی امارات متحده عربی در فجیره. AFP - Getty Images

دیدگاه related nodes: موضع‌گیری قاطع ریاض در برابر حملات جمهوری اسلامی باج‌خواهی جمهوری اسلامی و بازتعریف مسیر آشتی و سازش عربستان سعودی و حفظ ثبات منطقه؛ موفقیتی که پیش از پایان جنگ رقم خورد Type: news SEO Title: آتش‌بس پایان ماجرا نیست Inner related node: موضع‌گیری قاطع ریاض در برابر حملات جمهوری اسلامی باج‌خواهی جمهوری اسلامی و بازتعریف مسیر آشتی و سازش عربستان سعودی و حفظ ثبات منطقه؛ موفقیتی که پیش از پایان جنگ رقم خورد copyright:

Go to News Site