Fréttastofa RÚV
Kolbeinn Rastrick skrifar: Hugmyndin að kvikmyndinni Undir ísnum varð til hjá hinum ungu leikurum myndarinnar sem höfðu verið saman á námskeiði hjá Tónhyl. Tónhylur er í Árbæ í Reykjavík og þar vinnur allskonar tónlistarfólk undir sama þaki að tónlist. Kristján Sturla Bjarnason er einn af stofnendum Tónhyls og jafnframt leikstjóri myndarinnar. Hann skrifaði einnig handritið, samdi tónlistina og klippti myndina ásamt Atla Þór Einarssyni. Atli sá svo auk þess um kvikmyndatöku og tæknibrellur. Undir ísnum fjallar um strákahóp sem leysir af hendi leynileg og oft ólögleg verkefni. Enn annað verkefnið fór úrskeiðis og þeir standa eftir tómhentir og fátækir. Einn strákanna, Alex, sem Helgi Trausti Stefánsson leikur, á yfir höfði sér tíu ára fangelsisdóm og stekkur því á tækifæri sem dularfull kona, leikin af Vivian Ólafsdóttur, segir honum frá eitt kvöldið þegar þeir eru í verkefnaleit. Hún lofar því að koma honum undan dómnum ef þeir fara á suðurskautið og sækja demantinn Íshjartað sem er sagður leynast í gamalli sovéskri neðanjarðarnámu. Þó að mannfólk hafi yfirgefið námuna gæti verið að það sé eitthvað sem hafist þar enn við. Auk þess kraumar undir jörðinni heit eldfjalla kvika sem bíður eftir að losna úr læðingi. Í skiptum fyrir þær háu fjárhæðir sem dularfulla konan lofaði eru strákarnir því að setja sig í gríðarlega hættu og mega engan tíma missa. Kristján Sturla hefur sagt frá því að það sé ekki mikið fjármagn á bak við myndina. Þrátt fyrir það hefur tekist vel að vinna úr því litla sem var til og líta til dæmis allar staðsetningar og leikmunir nokkuð vel út. Með því að klippa á réttum stöðum og beita sjónarhorni kvikmyndatökuvélarinnar á sniðugan hátt tekst myndinni að búa til fantasíuna um ferðalag til suðurskautsins og yfirgefna námu á nokkuð trúverðugan hátt. Tæknibrellurnar eru að sama skapi vel útfærðar og ákvarðanir eins og að nota myrkur til þess að hylja hið tölvugerða gera það að verkum að þær virka raunverulegri en þær kannski væru í meiri birtu. Eins eru rafræn viðmót retro tækja og tóla mjög skemmtilega útfærð. Má þar nefna hátækni jarðskjálftamæli í tölvu sem segir einfaldlega „Líkur á jarðskjálfta: Miklar.“ Það er þó á sviði leikstjórnar og handrits þar sem hallar á myndina. Það vantar allt fútt í hana. Umgjörðin er í sjálfu sér fín þegar kemur að sögunni, það kemur lítið á óvart og ýmsar frásagnar klisjur dúkka upp en það er einmitt eitthvað sem má standa ef það er unnið á frumlegan eða skemmtilegan hátt með til dæmis persónusköpunina. Hugmyndin um tvítuga íslenska töffara í alþjóðlegu glæpagengis verkefni er nokkuð fyndin og því virkar það svo sérstaklega skrítið hversu alvarlega myndin lítur á sig og strákana. Það eru bara örfáar tilraunir gerðar til þess að glæða myndina húmor og á köflum virðist það hlægilega í myndinni hafa ratað óvart þar inn. Það verður eiginlega að minnast á Ice Guys í samhengi myndarinnar þar sem þeir þættir fjalla einnig um sæta stráka sem vita að þeir eru sætir. Þar aftur á móti fá þeir að spila með þetta töffara yfirborð og spila upp meinta persónugalla. Í Undir ísnum hefði ef til vill ekki þurft að láta strákana fara alveg í þær satíru stellingar sem Ice Guys daðra við en það hefði lífgað upp á myndina all verulega ef leikstjórnin hefði krafist meira af þeim. Þess í stað fylgjumst við alla myndina með tíu um-tvítugt strákahóp sem virkar allur eins og hann sé að reyna að vera eins töff og hann getur í fjölskyldumatarboði. Það bráðvantar einhverja tilfinninga innspýtingu í þessa mynd. Þessi þurri leikur verður enn meira áberandi í samhengi þess hve handritið er hrætt við að láta þá lenda í raunverulegum hremmingum. Það hefði nú mátt drepa einn eða tvo af þeim til þess að rífa upp spennuna sem þess í stað mallar bara glóðvolg. Meira að segja strákunum sjálfum finnst lítið varið í möguleg líkamleg örlög sín eins og sést í atriði þar sem einn þeirra fær stein hnullung á fótinn á sér og í fýlutón kvartar yfir því að vera fastur. Þessi bælda frammistaða líður einnig fyrir hversu stirð kvikmyndatakan er. Það verður ekki frá myndinni tekið að margir af römmum hennar eru mjög fallegir. Allt of margir rammar eru þó kyrrstæðir, þar sem horft er framan á þá leikara sem eru að tala. Það eru nær engin stílbrögð notuð eða uppbrot á römmum. Í kvikmyndagerð er talað um „Master shot“ þar sem aðal skotið er víður rammi þar sem allar persónur og það sem er að eiga sér stað sést. Auk þess eru svo tekin skot frá mismunandi hliðum, nærmyndir eða skot þar sem myndavélin hreyfist. Klippt er svo á milli allra þessara mismunandi skota til þess að gera hið sjónræna dýnamískara. Í Undir ísnum sárvantar fleiri af þessum auka skotum og verður hún fyrir vikið hálf taktlaus sérstaklega í ljósi að þetta er spennu- og hasarmynd. Undir ísnum er langt frá því að vera illa unnin og það er margt sniðugt í henni og það glittir í persónuleikann og húmorinn. Hún er bara of upptekin að vera töff og svöl til þess að bera hjartað sem er augljóst að slær undir niðri. Jóhanna af Örk Það felst ef til vill einhver kaldhæðni í því að gagnrýna hin kyrrstæðu skot í Undir ísnum og lofa svo kvikmyndatöku nýjustu myndar Hlyns Pálmasonar, Jóhönnu af Örk . Það er þó óumflýjanlegt enda samanstendur Jóhanna af Örk af hvorki meira né minna en einum ramma í 60 mínútur. Myndin er að vissu leyti hliðarmynd fyrri myndar Hlyns, Ástin sem eftir er , sem kom út í fyrra. Sum af atriðum Jóhönnu af Örk birtust í þeirri mynd þar á meðal atriði þar sem krakkarnir velta fyrir sér hvort foreldrar þeirra sofi ennþá saman. Í Jóhönnu af Örk fylgjumst við með börnum Hlyns, það eru Grímur, Þorgils og Ída, byggja líkneski af riddara sem þau skýra Jóhönnu af Örk (þó það sé ákveðið ósætti á meðal systkinanna um nafngiftina og hvort konur geti yfirhöfuð verið riddarar). Þegar líkneskið er tilbúið verður það að skotmarki fyrir krakkana til þess að æfa bogfimi sína. Hvert atriði gerist með margra daga, vikna eða jafnvel mánaða millibili og inni í þessum eina ramma sést hvernig árstíðirnar breytast og náttúran leikur Jóhönnu af Örk, krakkana og landslagið. Þetta er þó ekki í fyrsta sinn sem Hlynur hefur spreytt sig á þessari tilraunakenndu aðferð. Árið 2022 frumsýndi hann 22 mínútna löngu stuttmyndina Hreiður en hún gerist einnig öll innan eins ramma yfir 18 mánuði. Í henni fylgjumst við með börnum Hlyns leika sér og byggja saman tréhús. Í ljósmyndaseríu hans Harmljóð um hest notast hann einnig við tímann sem verkfæri til þess að segja sögu og sýna myndir af hesti sem liggur dauður í náttúrunni og rotnar. Hann gerði það sama í Volaða landi þar sem hluti hennar er kyrrstæður rammi af hesti að rotna yfir tveggja ára tímabil. Það sem gerir þessar tilraunir Hlyns svo merkilegar er sérstaklega það hvernig hann virðist hafa vald á náttúrunni sjálfri sem leikara. Í Jóhönnu af Örk er veðrið, himininn og landslagið í hverju skoti nær alltaf einstök í þessari löngu runu skota af sama staðnum frá sama sjónarhorni. Hlynur fær líka allt litróf íslenskrar náttúru til þess að sitja fyrir hjá sér. Þrátt fyrir breytileika náttúrunnar stendur hún þó alltaf í stað og tekst Hlyni að kalla fram á ljóðrænan hátt eilífleika hennar gagnvart mönnunum sem bardúsa sitt sem gestir í henni. Krakkarnir og líka líkneskið verður tímanum að bráð ólíkt náttúrunni. Það eru einnig þessi óljósu mörk kvikmyndarinnar og heimildarmyndarinnar í þessum verkum Hlyns sem gera þau áhugaverð. Það er oft ómögulegt að sjá á krökkunum hvort þau eru að leika sér, leika fyrir bíómynd eða leika fyrir pabba sinn fyrir aftan myndavélina. Samtöl þeirra og sambönd virka óæfð og spontant frekar en upp úr handriti. Það gerir einnig tilfinningar þeirra svo tærar að efalaust munu margir áhorfendur sjá í þeim sjálfa sig á bernskuárunum. Í því felst fegurð þessarar myndar. Það er þó samt sem áður ákveðinn fókus sem vantar í myndina og það er hægt að spyrja sig hvað hún hefur að segja þegar upp er staðið. Einn langur og greinilega æfður mónólog eins strákanna í lok myndar varpar upp að því er virðist þemum og tilgangi myndarinnar. Hann stingur þó svo í stúf við léttan og náttúrulegan tón alls þess sem á undan kom að það er erfitt að taka hann alvarlega. Hann minnir frekar á prédikun gamals manns og virkar því sérstaklega skringilegur komandi úr munni þessa unga stráks. Það er því erfitt að kalla Jóhönnu af Örk nauðsynlegt áhorf, sérstaklega fyrir þá sem sáu Ástin sem eftir er, þó vissulega sé margt mjög fallegt í henni. Hún sannar þó enn og aftur að Hlynur er einhverskonar náttúruhvíslari og sú íslenska lítur aldrei jafn vel út og í myndum hans. Kvikmyndagagnrýnandinn Kolbeinn Rastrick fjallar um kvikmyndirnar Undir ísnum og Jóhönnu af Örk í Lestinni á Rás 1. Kolbeinn Rastrick flutti pistilinn í Lestinni á Rás 1. Kolbeinn hefur lokið meistaranámi í kvikmyndafræði við Háskóla Íslands og unnið fyrir kvikmyndahátíðirnar RIFF og Stockfish.
Go to News Site