Tozkoparan

İstanbul başta olmak üzere Türkiye şehirlerinde, kentsel mekânı sermayenin üretimi için kullanan politika, her yerde şehir coğrafyalarını radikal biçimde değiştirmiştir. 80’li yıllarda görünür hale gelen bu politikanın unsurlarından birisi, şehirlerdeki tek katlı-küçük ölçekli yapılardan, çok katlı yapılar, plazalar ve gökdelenlerin olduğu yeni şehirler üretmekti. Mekâna bu büyük müdahaleyi mümkün kılan ilk düzenlemeler de aynı süreçte üretilmişti. 90’lı yıllarda gecekonduların hedef haline gelmesi ve büyük ölçüde tasfiye edilmesi de yine bu politikayla ilgiliydi. Gecekondulardan sonra sıra kooperatif evleri ve diğer eski toplu konut bölgelerine gelmişti. Artık onlar da tasfiye edilecek ve her birinden yeni beton kentler çıkarılacaktı. İşte İstanbul’un Tozkoparan’ı bunun bir örneğiydi. Dar gelirlilerin konut ihtiyacına yanıt amacıyla 60’lı yıllarda geliştirilen konut politikasının bir ürünü ve Gecekondu Önleme Bölgesi olarak belirlenen bir yerde kurulmuştu. 1966’da Gecekondu Kanunu çıkarıldığında İstanbul’da 134 tasfiye, 156 ıslah ve 7 Gecekondu Önleme Bölgesi de belirlenmişti. Bu yeni politikada ilk uygulama yeri Mesken Genel Müdürlüğü’nce yapılan 230 nüve konutla Tozkoparan’dı ve Bakırköy ilçesinde bağlı 48 hektarlık alan ‘Osmaniye Sosyal Meskenler’ adı ile bu işe ayrılmıştı. Tozkoparan’ın ilk mukimleri dar gelirli kategorinin çeşitli gruplarından oluşuyordu. 1960’lı yıllarda imar operasyonlarında evlerini kaybedenler, gecekonduda yaşayanlar, çeşitli kamu kurumlarında çalışanlar gibi. 1980’li yıllarda ‘sosyal meskenler’in birer örneği olan kooperatifler de bu sosyal meskenler alanına alana yerleşmişti. Böylece kuruluşunda çeperde yer aldığı halde merkezi alanlarla doğrudan ilişkilenebilen bir yayılma göstermiş ve alan büyüklüğü de 61 hızla Hektara ulaşmıştı. *** Bu alanda toplam 6000 konut inşa edilmesi öngörülmüş, 1970’e kadar 2900 birimi tamamlanmış; 1980’lerde yapılan Belediye Blokları ve kooperatiflerle 4500 konuta ulaşılmıştı. O yıllarda Bedrettin Dalan’ın Haliç’te yaptığı düzenlemeler ve Tarlabaşı Bulvarı’nın açılması ile evleri kamulaştırılanlara da Tozkoparan’da konut verilmişti. Tozkoparan’da bu amaçla 1986’da 400 sosyal konutun temeli atılmış, ayrıca 1987’de Ayvansaray, Balat, Fener, Tarlabaşı ve Eyüp’teki yıkımlardan gelenler için de 400 konutun yapımı tamamlanmıştı. Aynı yıllarda Bayrampaşa’da tramvay yolu inşasında evleri yıkılanlar için de 310 konut yine bu alana yapılmıştı. Fiziksel gelişimini 1990’ların ortalarında tamamlayan bu sosyal konut alanı 1990’lı yıllarda sermaye gruplarına alan açan devletin dönüşüm politikalarının hedefi haline gelmişti. İlgili kamu kurumları buradaki konutları iyileştirmeye yönelik hiç bir araç geliştirmedikleri halde, eskiyen konut kalitesini gerekçe göstererek, radikal kentsel dönüşüm için hedef haline getirmişlerdi. Bu politikanın gereği olarak 2006’da alanda hazine arazilerinin TOKİ’ye devri gerçekleştirilmiş, Güngören Belediyesi ile Toplu Konut İdaresi arasında 11 Nisan 2008 tarihli bir protokol ile Tozkoparan kentsel dönüşüm alanı ilan edilmişti. Buradaki Gecekondu Önleme Bölgesi’ne ilişkin hak ve yetkiler de 5609 sayılı kanuna dayanılarak TOKİ’ye devredilmişti. *** Kentsel dönüşüme sert şekilde muhatap olduğu 2010 yılında Tozkoparan’da 21 bin 793 nüfusu vardı. Güngören Belediyesi’ne göre kentsel dönüşüm yapılacak alanda 4700 konut vardı ve 13 bin 600 kişi yaşıyordu. Mahalle derneği TOZ-DER’e göre ise 5600 hanede 25 bin nüfus yaşamaktaydı. Yani mahalle büyük bir yerleşim alanıydı. Mahallede radikal kentsel dönüşümünün görünür gerekçesi eskiyen konut dokusuydu. Gerçekten de konut dokusu eski ve yıpranmıştı. Ama ilgili kamu kurumlarının, bu dokuyu yenileme ya da güçlendirme yönünde hiç bir girişimi bile olmamıştı. Nedense kamu yöneticileri bu konuda çok isteksizdi ama Tozkoparan’dan yeni ve büyük bir beton şehir çıkarmak için adeta seferberlik ilan edecek kadar istekli görünüyorlardı. O isteğin sonucu olarak şimdiden yeni bir Tozkoparan çıktı, çıkıyor. Kamucu kaygıların artık baskın olmadığı ve kentsel rantı yeniden üretmenin/paylaşmanın bir aracı olarak. Tozkoparan, artık bu yeni ‘konut politikasının’ bir örneği haline geldi.

Go to News Site