Mediamax
2026 թվականի հոկտեմբերին Հայաստանի Հանրապետությունը հյուրընկալելու է ՄԱԿ «Կենսաբազմազանության մասին» կոնվենցիայի Կողմերի 17-րդ (COP17) համաժողովը, որով ստանձնելու է դրա նախագահությունը երկու տարի ժամկետով: Կարեւորելով Հայաստանում միջազգային բնապահպանական իրավունքի մասնագիտական համայնքի դերն այս նախագահության արդյունավետ ընթացքի ապահովման գործում՝ Հայաստանի ամերիկյանի համալսարանի (ՀԱՀ) Յակոբեան բնապահպանական կենտրոնը ՀԱՀ «Իրավագիտություն», ԵՊՀ «Միջազգային դատարաններ եւ արբիտրաժ» մագիստրոսական ծրագրերի, ԵՊՀ էկոլոգիական իրավունքի գիտաուսումնական կենտրոնի եւ Հայաստանի միջազգային իրավունքի միության հետ համատեղ իրականացնում է «Միջազգային բնապահպանական իրավունքի մասնագիտական զարգացման աշխատարաններ» (International Environmental Law: Professional Development Program) ծրագիրը: Այն նախատեսված է իրավաբանների, քաղաքականություն մշակողների, պետական ծառայողների, հետազոտողների եւ բուհական դասախոսների համար՝ նպատակ ունենալով խորացնելու ոլորտի մասին տեսական ու գործնական գիտելիքները, խթանելու մասնագիտական քննարկումներն ու օգնելու համայնքում ամուր կապերի ձեւավորմանը։ Ծրագիրը կմեկնարկի այս տարվա մայիսից: Դիմումների վերջնաժամկետը ապրիլի 22-ն է: Նախաձեռնության նպատակների եւ ակնկալվող արդյունքի մասին Մեդիամաքսին պատմել է միջազգային իրավունքի մասնագետ, ՀԱՀ-ի եւ ՀՌՀ-ի դասախոս, ՀԱՀ-ի Յակոբեան բնապահպանական կենտրոնի հետազոտող Դավիթ Խաչատրյանը։ Վերջինս նաեւ ծրագրի համակարգողն է եւ բանախոսներից մեկը: Ինչու, երբ եւ ինչպես Ծրագրի գաղափարը ծնվել է մտահոգություններից, որոնք կիսում ենք ես եւ «Յակոբեան բնապահպանական կենտրոնի» տնօրեն Ալեն Ամիրխանյանը. շրջակա միջավայրի միջազգային իրավունքը եւ առհասարակ շրջակա միջավայրի հետ կապված իրավական կարգավորումները բավարար չափով կարեւորված չեն Հայաստանում, եւ չնայած կան կառույցներ, որոնք այս ուղղությամբ լուրջ աշխատանք են կատարում, ծրագիրը ձգտում է լրացնել առկա բացերը՝ միեւնույն ժամանակ նախապատրաստելով ոլորտը COP17-ի նախագահության ստանձմանը: Ծրագիրը նախատեսված է իրավաբանների, քաղաքականություն մշակողների եւ իրականացնողների, հետազոտողների, ակադեմիական ոլորտի ներկայացուցիչների համար: Այն ընթանալու է այս տարվա մայիսից մինչեւ սեպտեմբերը՝ ներառելով 12 աշխատանքային հանդիպում, որոնց շրջանակում բացի զուտ դասախոսության ձեւաչափից ակնկալում ենք ունենալ ակտիվ քննարկումներ եւ փորձի փոխանակում: Հանդիպումները փոխառփոխ ընթանալու են Հայաստանի ամերիկյան համալսարանում եւ Երեւանի պետական համալսարանում: Դասախոսությունների համար հրավիրել ենք առաջատար մասնագետների ինչպես Հայաստանից, այնպես էլ արտերկրից: Կսկսենք ներածությունից, որպեսզի հասկանանք՝ ինչ է առհասարակ շրջակա միջավայրի միջազգային իրավունքը, որոնք են դրա մեխանիզմները, հիմնական սկզբունքները, ինչ տեղ ունի այն միջազգային հանրային իրավունքի համատեքստում: Այնուհետեւ կունենանք ավելի նեղ մասնագիտական դասախոսություններ, որոնց շրջանակում կենսաբազմազանության, կլիմայի, բնական պաշարներին առնչվող հարցերը կդիտարկենք շրջակա միջավայրի միջազգային իրավունքի համատեքստում: Միջպետական վեճերից վերպետական իրողություններ Մեզ համար կարեւոր է, որ դասախոսությունները լինեն ոչ միայն հետաքրքիր, այլ նաեւ փոխանցեն կոնկրետ հմտություններ, որոնք հնարավոր է կիրառել ինչպես օրենսդրական, այնպես էլ քաղաքականությունների մշակման ու դրանց իրականացման դաշտում: Միջազգային իրավունքի գործառույթների համապարփակ ուսումնասիրության համար ծրագրում ընդգրկել ենք նաեւ այսպես կոչված «case study»-ներ՝ կոնկրետ դեպքերի իրավիճակային ուսումնասիրություններ, որոնց թվում են ինչպես միջպետական վեճեր՝ ընթացիկ կամ ավարտված, այնպես էլ միջազգային հաշտարարության փորձեր՝ հաջողված կամ տապալված: Շրջակա միջավայրի միջազգային իրավունքի առանձնահատկություններից մեկն այն է, որ այն ունի նաեւ վերպետական նպատակներ, եւ դա հասկանում են նաեւ պետությունները. անկախ առանձին պետությունների քաղաքականությունից, անվտանգային համակարգից՝ Արաքս գետը կամ Բեզոարյան այծը տեղյակ չեն, որ կան միջպետական սահմաններ։ Այսինքն՝ կան օբյեկտիվ իրականություններ, որոնց ներկայումս չառերեսվելու դեպքում հնարավոր է, որ մարդկային գալիք սերունդը գուցե այլեւս առիթ չունենա առերեսվելու: Դիտարկելու ենք, օրինակ, դեռեւս քննության ընթացքում գտնվող Ադրբեջանի Հանրապետության ներկայացրած հայտն ընդդեմ Հայաստանի Հանրապետության «Եվրոպայի վայրի բնության եւ բնական միջավայրի պահպանման մասին» կոնվենցիայի (Բեռնի կոնվենցիա) շրջանակում: Փորձելու ենք ուսումնասիրել առանց փաստաբանության, զուտ իրավական տեսանկյունից: Փորձելու ենք հասկանալ՝ ինչ է այն ենթադրում, որոնք են վտանգները, որոնք են իրավական եւ որոնք են ոչ իրավական կողմերը, քանի որ այդ գործի մեջ բավականին մեծ բաժին ունի քաղաքական կամ ռազմավարական բաղադրիչը: Շրջակա միջավայրի միջազգային իրավունքը, ցավոք, հաճախ է օգտագործվում ռազմավարական ու քաղաքական նպատակներով, ինչը նշանակում է, որ մենք պետք է լավատեղյակ լինենք դրանցից: Մասնագետների հնարավորությունը՝ դառնալու գլոբալ գործընթացի մաս Երբ ասում ենք, որ COP17-ի նախագահությունը ստանձնելով Հայաստանը լինելու է միջազգային համայնքի կիզակետում, սա ամենեւին էլ վերացական նախադասություն չէ, այլ իրական հնարավորություն մասնագետների համար իրենց կարողություններով նպաստելու նախագահությանը, եւ ինչու ոչ՝ նաեւ այս ոլորտում աշխատելու: Վստահ եմ, որ մեր իրավաբանների համար բավարար կլինի այս կրթական ծրագիրն ու մի փոքր էլ ինքնակրթություն՝ կարճ ժամանակում ոլորտի նեղ մասնագետ դառնալու համար: Մեզ համար կարեւոր է նաեւ այս ծրագրի համագործակցային բնույթը, քանի որ ԵՊՀ-ի եւ ՀՄԻՄ-ի հետ համագործակցությամբ այն դառնում է ավելի համապարփակ ու ներկայացուցչական: Դիմորդների շրջանում ընտրություն կատարելիս մեզ համար առաջնային է ոլորտային մասնագիտացումը, փորձառությունը, քանի որ ծրագիրը գիտելիքների եւ փորձի փոխանակման տրամաբանությամբ է նախագծված: Կցանկանանք, որ ընգրկվեն նաեւ ներկայացուցիչներ իշխանության երեք ճյուղերից՝ ինչպես գործադիր եւ օրենսդիր, այնպես էլ դատական։ Այսպիսի ներգրավվածությունը կնպաստի ծրագրի շրջանակում փորձի արդյունավետ փոխանակմանը: Ծրագիրն ավարտած մասնակիցները կստանան վկայագիր։ Ակնկալվող արդյունք՝ երկարաժամկետ տեսլականով Նպատակ ունենք, որ մասնակիցները ավելի լավ պատկերացում ու գիտելիքների լայն շրջանակ ձեռք բերեն շրջակա միջավայրի միջազգային իրավունքի, դրա գործելակերպի, առանձնահատկությունների մասին: Հույս ունենք նպաստել մասնագիտական համայնքի ձեւավորմանը, որով կապեր կստեղծվեն ոչ միայն հայաստանյան այլեւ արտերկրացի մասնագետների միջեւ: Այսկերպ ցանկանում ենք հասնել նրան, որ COP17-ի նախագահության ստանձմանը Հայաստանը պատրաստ լինի հմուտ մանսագիտական համայնքով։ Ծրագրի զարգացման հավակնոտ հեռանկար եւս ունենք։ Ցանկանում ենք այն դարձնել ուսումնական ծրագիր ու դնել ինստիտուցիոնալ հիմքերի վրա: Ծրագրի ավարտին կունենանք նաեւ զեկույց, որում կամփոփենք՝ ինչ աշխատանք կատարվեց, ինչ տվեցինք ու ինչ ստացանք, ինչը կօգնի նաեւ հետագայում ուսումնական ձեռնարկի ստեղծմանը: COP17-ի հնարավորությունն ու այն իրացնելու ճանապարհը Այն ինչ կատարվելու է COP17-ի շրջականում, աննախադեպ է, որովհետեւ մենք նախկինում գլոբալ առաջնորդի դերում չենք եղել, ուստի այս հնարավորությունից պետք է առավելագույնս օգտվել: Միջազգային հանրային իրավունքը ենթադրում է, որ բոլոր ինքնիշխան պետությունները համահավասար են՝ ոչ ռազմական կամ տնտեսական կարողությունների իմաստով, այլ իրենց սուբյեկտայնության: Սակայն իրականությունը միշտ այլ է եղել եւ միշտ էլ այդպես կլինի՝ ոչ բոլոր պետությունները կկարողանան ամբողջովին կամ սպառիչ կերպով իրացնել իրենց սուբյեկտայնությունը: Ըստ իս՝ Հայաստանի Հանրապետության պարագայում եւս միջազգային հանրային իրավունքը քաղաքականության մեջ չի արտացոլվել այն ծավալով, որը միջազգային հանրային իրավունքն իրականում թույլ է տալիս։ Վերջին տարիներին՝ Հայաստանին պատուհասած աղետներից հետո, Հայաստանը դարձավ միջազգային հանրային իրավունքի գործիքների ակտիվ կիրառող. նկատի ունեմ մի քանի միջպետական դատական գործերը, որոնք նախաձեռնել է Հայաստանի Հանրապետությունը ամենատարբեր ատյաններում: Հայաստանը վերջին տարիներին սկսել է սուբեկտայնություն ձեռք բերել: Ուզում եմ հստակ ընդգծել, որ ասելիքս ոչ մի քաղաքական ենթատեքստ չունի, եւ չպետք է մեկնաբանվի որպես որեւէ գործադիրի դեմ կամ կողմ: Միեւնույն ժամանակ COP17-ը եւ դրան հաջորդող նախագահության շրջանը հրաշալի հնարավորություն են Հայաստանի համար, որ այն լիովին իրացնի իր սուբեկտայնությունը: Դրա համար պետք են մասնագետներից կազմված աշխատանքային խմբեր, գիտական հետազոտություններ, քաղաքականությունների մշակում, դրանց բացերի լրացում ու կատարելագործում եւ վերջապես մշակված քաղաքականությունների իրականացում: Եվ այս իմաստով, այո´, ծրագիրը հստակ տեսլական ունի՝ անել առավելագույնն աջակցելու այն մասնագետների կարողությունների զարգացմանը, որոնք հետագայում կապահովեն այդ սուբեկտայնության իրացումը: «Միջազգային բնապահպանական իրավունքի մասնագիտական զարգացման աշխատարաններ» ծրագրին դիմելու համար պետք է մինչեւ ապրիլի 22-ը լրացնել առցանց հայտը ։ Դավիթ Խաչատրյանի հետ զրուցել է Գայանե Ենոքյանը Լուսանկարները՝ Դավիթ Ղահրամանյանի
Go to News Site