BirGün Gazetesi
Tekin UÇAR Marc Lewis’in Bağımlılığın Biyolojisi: Bağımlılık Neden Hastalık Değildir? adlı eseri, modern psikiyatri ve nörobilim literatüründe uzun süredir hâkim olan “bağımlılık bir hastalıktır” yaklaşımına güçlü ve tartışmalı bir itiraz olarak okunmalı. Say Yayınları tarafından Türkçeye kazandırılan çalışma, bağımlılığı patolojik bir bozukluk olarak değil, öğrenme süreçlerinin, haz arayışının ve alışkanlık oluşumunun aşırılaşmış bir biçimi olarak ele alıyor. Kitabın temel iddiası net: Bağımlılık, beynin hastalanması değil, beynin öğrenme kapasitesinin belirli yönlerde yoğunlaşmasıdır. Lewis, nöroplastisite kavramını merkeze alarak, bağımlılığın beynin ödül sisteminde gerçekleşen tekrar eden pekiştirme süreçleriyle şekillendiğini savunur. Dopamin salınımı, beklenti, haz ve motivasyon döngüleri, bireyin belirli davranışlara giderek daha güçlü biçimde bağlanmasına yol açar. Ancak bu süreç, klasik anlamda bir “hastalık”tan ziyade, öğrenmenin doğal mekanizmalarının belirli bir yöne kilitlenmesi olarak açıklanır. Bu yaklaşım, bağımlılığı kronik ve geri dönüşsüz bir durum olarak gören modellerle açık bir gerilim içindedir. Lewis’e göre hastalık modeli, bireyin özne olarak kapasitesini gölgeler; onu edilgen bir hasta konumuna indirger. Oysa bağımlılık, her ne kadar güçlü biyolojik temellere sahip olsa da değişime açık bir süreçtir. Beyin, nasıl ki bağımlılığı öğrenmişse, ondan vazgeçmeyi de öğrenebilir. Bu vurgu, özellikle iyileşme ve tedavi süreçlerine dair umut verici bir perspektif sunar. Eserde dikkat çeken bir diğer unsur, bilimsel açıklamalar ile kişisel anlatıların iç içe geçirilmesidir. Lewis, kendi bağımlılık deneyiminden yola çıkarak teorik çerçevesini somutlaştırır. Bu tercih, metni yalnızca akademik bir inceleme olmaktan çıkarır; okuru duygusal ve deneyimsel bir düzlemde de metne dâhil eder. Ancak bu aynı zamanda çift yönlü bir etki yaratır: Bir yandan metni canlı ve ikna edici kılarken, diğer yandan öznel deneyimin genelleştirilmesi riskini de beraberinde getirir. Lewis’in bağımlılığı “alışkanlıkların aşırılaşması” olarak tanımlaması, psikoloji ve felsefe açısından da önemli sonuçlar doğurur. Bu çerçevede bağımlılık, irade zayıflığı ya da ahlaki bir kusur olarak değil; ancak tamamen biyolojik determinizme indirgenemeyecek bir davranış örüntüsü olarak konumlanır. İnsan eylemi, burada ne tamamen özgür ne de tamamen zorunludur; daha ziyade öğrenilmiş eğilimler ile bilinçli seçimlerin kesişiminde yer alır. Bu ara konum, bağımlılık tartışmalarını keskin ikiliklerden kurtaran önemli bir katkı sunar. Kitap, aynı zamanda tedavi yaklaşımlarına yönelik dolaylı bir eleştiri de içerir. Hastalık modeline dayanan katı tedavi programlarının, bireyin öznel deneyimini ve motivasyonunu yeterince dikkate almadığını ima eder. Lewis, değişimin daha çok anlam, bağlam ve kişisel yönelimlerle ilişkili olduğunu vurgular. Bu bakış açısı, psikoterapi, sosyal destek ve yaşam koşullarının dönüştürülmesini daha merkezi hale getirir. Bağımlılığın Biyolojisi, bağımlılık üzerine düşünmeyi kökten etkileme iddiasında bir metin. Lewis’in önerdiği çerçeve, bağımlılığı yalnızca tedavi edilmesi gereken bir sorun olarak değil, anlaşılması gereken bir süreç olarak ele almayı teşvik eder. Bu yaklaşım hem bilimsel hem de insani bir duyarlılık taşır: İnsan beyninin esnekliğine, değişim kapasitesine ve öğrenme gücüne duyulan güveni yeniden hatırlatır. Sonuç olarak bu eser, bağımlılığı yeniden düşünmek isteyen herkes için güçlü bir çağrı niteliğinde. Hastalık mı, öğrenme mi, yoksa ikisinin karmaşık bir bileşimi mi? Lewis’in kitabı, kesin cevaplar vermekten çok, doğru soruları sormamızı sağlıyor ve belki de asıl değeri tam olarak burada yatıyor. İyi okumalar…
Go to News Site