BirGün Gündem
O. Suat ÖZÇELEBİ - Siyasal İletişim Danışmanı İran askeri güçsüzlüğünü asimetrik iletişimle aşmaya çalışıyor. Özellikle sosyal medyada, asimetrik askeri güce karşı başlattığı iletişim savaşını, saldırının ilk günlerinde yönetici ve komuta kademesini büyük oranda kaybetmesine rağmen başarıyla sürdürüyor. Askeri eşitsizliği, iletişimde dengeledi ve büyük oranda üste geçti. ABD ve İsrail, anlatıda güçlü, çok katmanlı, farklı hedef kitleleri kapsayan İran'ın siyasal iletişim ve dezenformasyon stratejisine güçlü biçimde karşı koyamıyor. Direnen bir millet algısı, içerde muhalifler üzerinde bile rejimin meşruiyet alanını genişletirken, Gazze'de gerçekleştirdikleri soykırım ve savaş suçlarıyla Netanyahu, Trump karşıtlığını söyleminin ana zeminine dönüştürdü. Sivil hedeflerin vurulmasının yarattığı, insani ve ortak tepkiyi iyi organize etti, "saldırıya uğrayan" konumunu da anti emperyalist çerçeveye, uluslararası hukuk zeminine oturtmayı başardı. DUYGU MÜHENDİSLİĞİ YİNE İŞLİYOR Soğuk bir dijital propagandanın uzağında, duygu mühendisliğinin, yapay zekanın bütün olanaklarının iyi kurgulandığı sinematografik, mizahi siyasal iletişim ürünleriyle sosyal medyadaki birçok mecrada geniş kitleleri etkiliyor. Özünde dezenformasyon unsurları kullanmaktan, vurulmayan uçak gemilerini vurmaktan, düşüremediği uçakları, vuramadığı hedefleri vurmaktan çekinmeyen, görsel açıdan izlenebilir videoların yanında, onlarca çocuğun öldüğü Minab bölgesinde bulunan Şacereh Tayebeh Kız İlkokuluna ABD’nin düzenlediği hava saldırısı sonrası yapılan duygusal animasyonlar özellikle vurgulanabilir. Lego animasyonlarıyla ti’ye alma, “cool” ve özellikle liderlere yönelik sarkastik ton birçok kişinin dikkatini çekiyor. Anlatı, çoğunlukla zafer ve mağduriyet karışımı basit animasyonlara, liderlerin halkla/ sokakta dayanışma görüntülerine ve “muhalifler bile yanımda” havası verecek biçimde planlanıyor. İletişimde asla geri adım, panik yok, aksine viral meme/animasyon bombardımanı aralıksız sürdürülüyor. Büyük oranda yıkılmış, ağır kayıplar vermiş İran’ın, belki 20 yıl geri dönemeyecek yapısal tahribata rağmen "pazarlıksız dik duruş" ve onurlu direnişini yansıtan, bir diplomasi+iletişim hibridi ile karşı karşıyayız. Rakibinin algısını Batı'da ve küresel güneyde "şeytanlaştırmayı" başardı. Ki İsrail ve ABD'nin insanlığı, uluslararası hukuku yok sayan saldırganlığı bunu her düzeyde kolaylaştırıyor. Batı’da önce sadece İspanya Başbakanı Pedro Sanchez ile ortaya çıkan savaş karşıtı söylem, bugün Fransa, İngiltere, İtalya ve Almanya gibi bütün AB’yi kapsayacak biçimde lider düzeyinde yaygınlaştı, üstelik çok güçlü İsrail lobilerine rağmen. Bunda İsrail’in ve ABD’nin kibri kadar bunu çok iyi kullanan İran’ın kamu diplomasisi ve iletişim atağı da etkili. PLATFORM STRATEJİSİ VE ÇİN DESTEĞİ Ciddi bir "platform stratejisi" ile karşı karşıyayız. Organik paylaşımlar, konvansiyonel açıdan propaganda temelli olsa da her platformda büyük ilgi görüyor. Direnç ve mağduriyet odaklı kapsayıcı bir duruş sergileniyor. Örneğin İranlı mersiyehan Hüseyin Sotoodeh'in milyonlarca görüntülenen etkileyici şarkısı/ağıdı "Ali Ali", ritmik yapısı ve kolektif bir ayin havasını yansıtan klibiyle, duygu merkezli iletişimin zirvesi niteliğinde bir örnek. Veri yerine adeta duygu mimarisiyle mesajı inşa etmek uluslararası planda da büyük yankı uyandırabiliyor. Bugün birçok Batılı liderin Trump'ın çağrısına mesafe koymasında, "bu savaş bizim savaşımız değil" noktasına taşınmasında, halklarında, her anlamda medyasında bir karşılık yaratan benzer iletişimin büyük rolü var. Ayrıca milyonlarca Şii’yi de ortak bir düşmanda birleştiren bir çağrıya dönüşüyor. İnternet alt yapısı ve dijital platformlarda Çin'in de İran'a dolaylı destek verdiği görülüyor. Örneğin "Persian Cat (İran kedisi) ve White Eagle (ABD kartalı)" temalı wuxia tarzı animasyonlar, ABD'yi "sorumsuz/saldırgan", İran'ı "mağdur ama cool" gösteriyor. Bunlar milyonlarca “like” alıyor, Çin sosyal medyasında (Weibo, Douyin) ciddi düzeyde anti-Trump meme bombardımanı var. İran elçiliği de Çin'de bile bunları paylaşıyor. Bunlara paralel İran'ın Lego videoları, aynı anlatıyı (Trump vahşi ve sinirli) ama Çin usulü (sabırlı, felsefi, barışçı kılıflı) pompalıyor. POST-TRUTH ÇAĞI ZEMİNİNDE İLETİŞİM SAVAŞI Büyük ilgi gören, yapay zeka ile hazırlanmış kısa filmler, doğrudan ülkelere değil, Trump ve Netanyahu'ya saldırıyor. İran'ın gerçeklere, kendi "anlamını" veren tercihleri, belli düzeylerde hedefine ulaşmış görünüyor. Post-truth çağı zemininde gelişen iletişim savaşı aslında herkesin kendi hakikatini yapılandırma savaşına da dönüştü. ABD yetkilileri ve kurumları medya kuruluşlarına yönelik olarak bu malzemelerin paylaşılmaması için sıklıkla açıklamalar yapmak zorunda kaldı. Gerçek hava saldırısı görüntülerini video oyunlarından ve aksiyon filmlerinden alınan görsellerle birleştirerek yayın yapan Beyaz Saray da Savaş Bakanının açıklamaları da aslında başka bir dezenformasyonun yansıması niteliğinde. ABD Başkanı Donald Trump’ın birbirini tutmayan demeçleri de artık günlük değil saatlik bir zaman diliminde değişime uğramaya başladı. Dünya kamuoyu kendisinin sözlerini ne gerçek ne de inandırıcı buluyor. Bu da İran’ın işini daha çok kolaylaştırıyor. İRAN DİJİTAL PROPAGANDAYI NASIL BAŞARIYOR? İran’ın kendi iç mekanizması, özellikle İran Devrim Muhafızları Ordusu (IRGC) ve ona bağlı medya/siber birimler tarafından süreç koordine ediliyor. Yoğun bombardıman altında komuta merkezleri büyük zarar görmüş olmalı. Ancak bir kesintiye uğramadan ortaya çıkan ürünler ve devamlılık, yıllardır “soft war” ve dijital propaganda yatırımı yaptıklarını, yapay zeka ile de işlerinin kolaylaştığını gösteriyor. IRGC’nin bu süreci yönettiği medya ve siber kolları var.Tasnim News Agency, Fars News, IRIB ve Revayat-e Fath gibi yapılar bu süreçte ana dağıtıcı gibi çalışıyor. Sahte hesap ağları (Clemson Üniversitesi araştırmasına göre IRGC bağlantılı) ve Besic’in yaklaşık 20 bin kişilik trol gruplarıyla sosyal medyayı beslediği iddia ediliyor. Mesela rejim muhaliflerini hedef almak için 2013 yılında kurulan Seraj Cyberspace Organization da IRGC’nin rejim yanlısı internet kullanıcılarını (bir tür trol ordusu) eğiten, organize eden ve sosyal medyada dezenformasyon/propaganda yürüten bir yapı. Ayrıca rejimle bağlantı şüphesi taşıyan Explosive News/Explosive Media olarak bilinen ve 2025 yılında ortaya çıkan görece bağımsız kabul edilen bir aktivist grubunun yaptığı Lego tarzı yapay zeka animasyonları (Trump-Netanyahu şeytanla Epstein dosyası incelerken, füze yağmuru, okulun bombalanması, vd.) YouTube, Instagram ve X’te milyonlarca izlenme alıyor. Kendilerini “bağımsız öğrenciler, sosyal aktivist” diye tanıtıyorlar. Ama videolarının IRGC hesaplarınca hemen paylaşması nedeniyle ciddi bir kuşku var. New Yorker ve diğer birçok kaynak “bağımsız” iddiasını kuşkulu buluyor. DİJİTAL BAŞARI HALKI KORUYACAK MI? İran büyükelçilikleri de tüm dünyada, sosyal medyada doğrudan bu tür meme ve animasyonları paylaşıyor. Asıl soru şu: Sanal ve veri merkezli çok önceden yapılmış hazırlıklarla gösterilen bu iletişim ve dijital platformların yönetilmesi başarısı, molla rejimini koruduğu kadar, İran halkını somut olarak ne kadar koruyacak? Çok kırılgan görünen “ateşkes” ile belirsizlik iyice derinleşiyor. Savaşın hala tüm bölgeyi ve birçok ülkeyi kapsama riski büyük. Sanki şu anda kazananı olmayan, ertelenmiş bir çatışma görüntüsü hakim. İran bu anlamda oluşturduğu taktik üstünlüğü ne kadar sürdürür bir yanıt vermek zor, füze kapasitesiyle, sınırlı bir bölgesel tehdit gücü olarak kalabilir mi? Özellikle askeri ve nükleer hedeflerle birlikte, üniversiteleri, büyük sanayi tesislerini hedef alan savaşın yarattığı büyük tahribatın, barış sağlansa bile çok uzun yıllar onarılamayacağı görülüyor. Bunun asimetrik iletişim savaşı yapma kapasitesini ve buraya ayrılacak kaynakları, teknolojik alt yapıyı da etkileyeceği çok açık. Yeni bir dünya düzeni inşa ediliyor. BATI'da da Doğu'da da paktlar ve roller yeniden belirleniyor. Hakikatin önemsizleştiği bu çağda tüm savaşlar da artık “gerçeğin eriyen zemininde” güçlü iletişim stratejilerine, dezenformasyon kalkanlarına bağlı gelişecek. Tehdit algısı, sadece nükleer silahlar ve askeri güç kapasitesi değil, ittifaklarınız, viral, yumuşak güç mimarinizin, iletişim ağlarınızı yöneten ekiplerin yeteneklerinde saklı. Hikayeyi kimin yazdığı kadar…
Go to News Site