جدال بی‌پایان دیورند؛ تنش تازه پاکستان و افغانستان بر سر مرز و تاریخ

سخنان محمد محقق، رهبر حزب وحدت و از بنیان‌گذاران شورای عالی مقاومت برای نجات افغانستان، در مورد خط دیورند که از سال ۱۸۹۳ تاکنون، مرز افغانستان و هند تحت‌استعمار بریتانیا و پاکستان امروزی است، در فضای سیاسی افغانستان و پاکستان بازتاب گسترده‌ای داشت. محقق در مصاحبه‌ای با تلویزیون آمو، گفت که به جغرافیای امروز افغانستان متعهد است، به مرزها و تقسیم‌بندی‌هایی که سازمان ملل متحد به رسمیت می‌شناسد، احترام می‌گذارد و به باور او، دیورند نیز مرز رسمی افغانستان با پاکستان است. خط دیورند سال ۱۸۹۳ و در چارچوب رقابت‌های استعماری در قرن نوزدهم میان امپراتوری بریتانیا و روسیه تزاری ترسیم شد. این خط مرزی بر اساس توافقی میان عبدالرحمان‌ خان، امیر افغانستان، و سر هنری مورتیمر دیورند، نماینده دولت بریتانیا در هند، مشخص شد و هدف آن تعیین «حدود حوزه‌های نفوذ» میان افغانستان و هند بریتانیایی بود. امیر عبدالرحمان‌خان با پذیرش این خط، متعهد شد در آن‌سوی خط مداخله نکند و بریتانیا نیز تعهد مشابهی داد، اما در این فرایند بسیاری از قبایل پشتون که در دو سوی خط زندگی می‌کردند، نادیده گرفته شدند و این مرز واحدهای قومی و قبیله‌ای را از هم جدا کرد. Read More This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field) پس از تشکیل کشور پاکستان در سال ۱۹۴۷، دولت پاکستان خط دیورند را به‌عنوان مرز بین‌المللی به ارث برد، اما دولت‌های افغانستان پیوسته از به‌رسمیت شناختن آن خودداری کردند. آن‌ها همواره استدلال کرده‌اند که توافق ۱۸۹۳ موقت بود یا تحت فشار امضا شد و با پایان سلطه بریتانیا، دیگر اعتبار نداشت، در حالی که جامعه بین‌المللی و پاکستان خط دیورند را مرز قانونی می‌دانند. این اختلاف تاریخی، همراه با رفت‌وآمد آزادانه قبایل مرزنشین و مسائل امنیتی، خط دیورند را به یکی از مناقشه‌برانگیزترین مرزهای جهان تبدیل کرده و همچنان بر روابط افغانستان و پاکستان سایه انداخته است. در جریان ۲۰ سال حاکمیت دولت پیشین افغانستان، روسای‌جمهوری و سیاستمداران در این مورد موضع مبهمی داشتند و این بحث را بیشتر به آرای مردم، منافع ملی و مصلحت عمومی واگذار می‌کردند. رهبران طالبان نیز پس از بازگشت به قدرت، از به رسمیت شناسی این مرز خودداری کردند و از آن به عنوان «خط فرضی دیورند» یاد می‌کنند. سخنان محمد محقق اخیر که در دولت‌های پیشین افغانستان برعلاوه رهبری حزب وحدت اسلامی مردم افغانستان، متشکل از هزاره‌ها، در مسندهای مختلفی از جمله معاون ریاست اجرائیه، مشاور رئیس‌جمهوری و نمایندگی مجلس کار کرده بود، با خشم فعالان سیاسی پشتون‌تبار افغانستان و البته استقبال برخی فعالان و مقام‌های سیاسی پاکستان مواجه شده است. انوارالحق کاکر، نخست‌وزیر موقت پیشین پاکستان که پشتون‌تبار است، محقق را «عاقل و شریف» خطاب کرد و گفت خودداری افغانستان از به رسمیت شناختن مرز کنونی میان دو کشور، «راه به جایی نمی‌برد». کاکر در زمان تصدی کرسی نخست‌وزیری پاکستان در سال ۲۰۲۳، در سخنانی با اشاره به معامله پادشاهان پیشین افغانستان و واگذاری بخشی از خاک افغانستان به استعمار بریتانیا، گفته بود: «نیاکان ما پشتون‌های پاکستان ۱۰۰ سال پیش ما را به چند روپیه فروختند.» در ویدیو این سخنان کاکر که بازتاب گسترده‌ای در فضای رسانه‌ای افغانستان یافت، او می‌گوید که بیشترین جمعیت پشتون‌ها نه در کابل و قندهار، بلکه در پیشاور و کراچی زندگی می‌کند و کویته که امروز از ایالت‌های بزرگ پاکستان است، بخشی از خاک افغانستان بود، اما صدها سال پیش «به چند روپیه فروخته شد» و اکنون بخشی از خاک پاکستان است. شماری از کارشناسان و روزنامه‌نگاران پاکستانی با استقبال از سخنان محقق، تایید خط دیورند را به‌عنوان مرز رسمی افغانستان و پاکستان، یک موضع‌گیری معقول دانسته‌اند، اما اغلب رهبران سیاسی پشتون‌تبار افغانستان، با تاختن به محقق، او را به معامله با پاکستان متهم کردند و گفتند خط دیورند مرز رسمی نیست و باید در این مورد محتاطانه برخورد کرد. محقق در پاسخ به این انتقاد‌ها، توافقنامه عبدالرحمن خان و مور تیمر دیورند را منتشر کرد و گفت عبدالرحمن خان، بخشی از خاک افغانستان را فروخت و باید این حقیقت را پذیرفت که مرز کنونی رسمی است و جغرافیای امروزی افغانستان یک حقیقت تاریخی است. در متن توافقنامه خط دیورند که پای آن امضای عبدالرحمن خان، حاکم وقت افغانستان و سر هنری مورتیمر دیورند، نماینده دولت بریتانیا در هند مشاهده می‌شود، آمده است: «امضاکنندگان توافق می‌کنند که مرز میان حکومت بریتانیا در هند و امیر افغانستان به‌گونه‌ای که در زیر آمده تعیین شود و اعلام می‌دارند که به حدودی که اکنون مشخص شد، پایبند خواهند بود.» این توافق ۱۲ نوامبر ۱۸۹۳ امضا شد. رسانه‌ها و فعالان سیاسی در روزهای اخیر ضمیمه‌های آن را هم ترجمه و منتشر کرده‌اند. جدال لفظی بر سر تمدن گندهارا بحث دیورند و تنش میان رهبران سیاسی و فعالان رسانه‌ای افغانستان و پاکستان بر سر دیورند، جنگ لفظی میان رهبران سیاسی دو کشور بر سر تمدن گندهارا را هم داغ کرد. آصف‌علی زرداری، رئیس‌جمهوری پاکستان، ۱۷ آوریل در پیامی به مناسبت روز جهانی میراث‌ فرهنگی، گفت پاکستان چهارراه برخی کهن‌ترین تمدن‌های جهان است و این کشور از دوره‌ پارینه‌سنگی و نوسنگی تا تمدن دره سند در عصر برنز و از غنای فرهنگی مهرگر، موهنجودارو و گندهارا تا دوره‌های مغول، بازتاب‌ مسیری پیوسته‌ از خلاقیت، نوآوری و تاب‌آوری انسان بوده است. رئیس‌جمهوری پاکستان همچنین افزود که «تمدن‌ها میراثی ماندگار از محوطه‌های باستانی، معماری و سنت‌های فرهنگی به جا گذاشته‌اند که هویت ملی پاکستان را شکل می‌دهد». او گفت میراث فرهنگی ناملموس پاکستان از فولکلور و زبان‌ها تا موسیقی، صنایع‌دستی و هنرهای نمایشی در داستان‌هایی مانند «هیر رانجها» و «سوهنی ماهیوال»، اشعار صوفیان و نغمه‌ سازهایی چون رباب و طبله بازتاب یافته است که حافظه و احساسات مردم را زنده نگه می‌دارد و ارزش‌های مشترک را حفظ می‌کند. رئیس‌جمهوری پاکستان با اشاره به تمدن گندهارا، افزود که محوطه‌های میراث جهانی پاکستان نمایانگر تمدن دره سند، هنر بودایی گندهارا و دژها و بناهای دوره‌های هندوعربی و مغول‌اند و این‌ها اسناد عینی تاریخ و تنوع فرهنگی ما به‌ شمار می‌روند. سخنان رئیس‌جمهوری پاکستان با واکنش حامد کرزی، رئیس‌جمهوری پیشین افغانستان، مواجه شد و او در پیامی گفت ادعای زرداری در مورد تمدن گندهارا و تعلق آن به پاکستان حقیقت ندارد. در پیام کرزی در این مورد آمده است: «به روایت تاریخ، تمدن گندهارا مربوط آریانای کهن بود که از بامیان تا حوزه سند را در بر می‌گیرد. در واقعیت تمدن شمال هند و پاکستان کنونی ادامه تمدن افغانستان امروزی به شمار می‌رود.» جناب آقای آصف‌ علی زرداری، رئیس‌جمهور محترم پاکستان اخیراً مدعی شده که #تمدن_گندهارا در زمرهٔ تمدن‌هایی است که هویت ملی پاکستان با آن تعریف میگردد و علاوه بر آن، آدم‌خان-دُرخانی و رباب را بخشی از میراث فرهنگی ناملموس خود برشمرده است. این در حالی است که به روایت تاریخ، تمدن… — Hamid Karzai (@KarzaiH) April 21, 2026 کرزی همچنین افزود که برخلاف ادعای رئیس‌جمهوری پاکستان، داستان عاشقانه «آدم خان و دُرخانی» و ساز رباب در منابع مختلف از جمله کتاب قدیمی (ملی هینداره)، گزارش سلطنت کابل و وب‌سایت‌های اطلاعاتی معاصر، میراث فرهنگی ناملموس افغانستان‌اند و رباب در کنار زیربغلی، یکی از دو ساز سنتی موسیقی افغانستان‌ است که با نام مشهور رباب کابلی معرفی شده است و یونسکو  در سال ۲۰۲۴، هنر ساخت رباب را به عنوان میراث فرهنگی افغانستان و برخی همسایگان شمالی و غربی آن به رسمیت شناخته است. تنش‌های لفظی در روزهای اخیر میان رهبران و فعالان سیاسی افغان و پاکستانی بر سر مرز دیورند و میراث‌های فرهنگی در حالی بالا گرفته است که از ماه اکتبر سال ۲۰۲۵، ارتش پاکستان و طالبان افغانستان درگیری نظامی مرگباری را آغاز کرده‌اند که حدود یک ماه پیش با پادرمیانی چین با یک آتش‌بس شکننده متوقف شد. افغانستان طالبان عبدالرحمان خان مرز دیورند خط فرضی دیورند تاریخچه دیورند محمد محقق کرزی زرداری در کنار درگیری‌های نظامی میان ارتش پاکستان و طالبان افغان، در روزهای اخیر تنش‌های سیاسی میان رهبران و فعالان افغان و پاکستانی بر سر خط دیورند، مرز دو کشور و همچنین تمدن گندهارا و میراث‌های فرهنگی شدت گرفته است. مختار وفایی پنج شنبه, آوریل 23, 2026 - 16:15

ترکیبی از عکس‌های حامد کرزی، آصف‌علی زرداری، محمد محقق و انوارالحق کارکر‌ــ ایندیپندنت فارسی/حساب رسمی افراد نامبرده در فیس‌بوک

جهان related nodes: درگیری مرزی؛ طالبان به هلی‌کوپتر نظامیان پاکستانی شلیک کردند خط دیورند؛ هژمونی پاکستان، نگرانی افغانستان طالبان در مناطق ممنوعه امتداد مرز دیورند بیش از ۱۰۰ پاسگاه جدید ایجاد کرده‌اند Type: news SEO Title: جدال بی‌پایان دیورند؛ تنش تازه پاکستان و افغانستان بر سر مرز و تاریخ Inner related node: طالبان در مناطق ممنوعه امتداد مرز دیورند بیش از ۱۰۰ پاسگاه جدید ایجاد کرده‌اند درگیری مرزی؛ طالبان به هلی‌کوپتر نظامیان پاکستانی شلیک کردند خط دیورند؛ هژمونی پاکستان، نگرانی افغانستان copyright:

Go to News Site