Արեգ Բալայան. Պատերազմը աղի նման բան է

«Rearrange» փոդքասթի հետ ձեռք բերված պայմանավորվածության համաձայն՝ Մեդիամաքսը ներկայացնում է Նարեկ Ամիրխանյանի եւ նրա հյուրերի զրույցների տեքստային տարբերակը՝ առանձնացնելով առավել հետաքրքրիր դրվագները: «Rearrange»-ում վավերագրող, լուսանկարիչ Արեգ Բալայանը խոսել է իր տեսած ու նկարած պատերազմների մասին, մարդկային հատկանիշների, որ «բացվում են» այդ պատերազմի ժամանակ ու անդրադարձել իր հայտնի Բլօջիկներին: «Ղարաբաղի քաղաքացիները ծառայում էին երեք տարի» Ղարաբաղ տեղափոխվեցինք 1993 թվականին: Հետո 1995թ.-ին եկա այստեղ (Երեւան)՝ ավարտական դասարաններում սովորելու, համալսարան ընդունվելու: Ղարաբաղ հետ գնացի 2005թ.-ին, այդ ընթացքում նաեւ բանակ գնացի այնտեղ՝ 1998-2000թթ.: Այն ժամանակ դեռ Ղարաբաղի քաղաքացիները երեք տարի էին ծառայում բանակում: Ես երկու տարի ծառայեցի, բայց հետս երեք տարի ծառայողներ կային: «Պատերազմ նկարելը հայտնի դառնալու ամենակարճ ճանապարհն է. նաեւ՝ մեռնելու» Վրադ կրակում են, բայց մեկ է պիտի նկարես. ինչ-որ պահից վարժվածության պես բան է դառնում: Չեմ կարող ասել՝ սա մարդու բնազդներին դեմ է, եթե տենց նայենք՝ բոքսն էլ է դրանց դեմ. դու գնում ես մի տեղ, որտեղ գլխիդ խփելու են: Լուսանկարչի մասնագիտությունը ես չեմ ընտրել, ստացվել է, որ ինքն է ընտրել ինձ: Ես ուրիշի պատերազմը չեմ նկարել, կռիվ է եղել, նկարել եմ: Օրինակ՝ Կարեն Միրզոյանը գնում է տարբեր տեղեր նկարելու, որովհետեւ մասնագիտացած է կոնֆլիկտների վրա, վերջերս Իրանում էր: Ղարաբաղում էլ մի շարք լուսանկարիչներ կային, որոնք հենց դրանով են ապրում: Դա իրենց ադրենալինն է, փող աշխատելու, հայտնի դառնալու ձեւը: Պատերազմ նկարելը հայտնի դառնալու ամենակարճ ճանապարհն է, բայց նաեւ՝ մեռնելու։ Նկատել եմ՝ այն բաները, որոնք ուզում եմ չմոռանալ, չեմ նկարում ու մտածում եմ՝ «այ, որ չեմ նկարել, ստիպված պետք է հիշեմ»: «2016 թվականի բախումը շատ ծանր էր» Պատերազմ գնալու որոշում կայացնելն է դժվար, երբ դա անում ես, մնացածը դառնում է գործ: Ես առաջին պատերազմը տեսել էի 90-ականներին ու ինձ ծանոթ էր վառոդի հոտն էլ, գմփոցն էլ, ինքնաթիռի ռումբը: Ինձ անծանոթ բանը զինաստեսակն էր. այս դեպքում նոր զինատեսակներ կային: Իմիջիայլոց, 2016թ.-ին այդ զգացողությունը նույնչափ չեմ ապրել, ինչպես 2020թ.-ին: 2016թ.-ին ես «Եղնիկներում» էի, իսկ դա ավելի պարտիզանական վիճակ էր: Ամենատհաճն այնտեղ սպասելն էր: Ամենավախենալուն, երբ մութն ընկնում է, ու անորոշությունը դառնում է 100%: Ոչ մի բան չունեինք, գիշերային տեսողության սարքեր կամ այլ բան: Ականջներդ դառնում էին քո ամեն ինչը: Խավարի մեջ դու պետք է լսես՝ եկել են քեզ սպանե՞ն, թե՞ չէ: Հարց է՝ կհասցնե՞ս դա հասկանալ, թե կսպանեն քեզ ու հետո միայն հետեւիդ կանգնածը կհասկանա, որ եկել են: Իսկ եկողը մեզ նման չզինված չէր գալիս: Ինքը պատրաստ էր, հեռվից կարար հարցը լուծեր: 2016թ. բախումն ինքս իմ, մեր պետության, բանակի, այդ իրականության հետ շատ ծանր էր: Շատ-շատ: 2020թ.-ի մասին 2020թ.-ի ընթացքում ես ավելի, ոնց ասեմ, հանգիստ էր: Ամեն մեկս մի կետից գալիս էինք ու հավաքվում Ստեփանակերտի «Park Hotel»-ում, դա մեր «վադապոյն էր» էլի (ծիծաղում է): Կիսվում էինք մեր ուղղություններում եղած նորություններով ու մի բան կար՝ հենց ես բարձրանում էի իմ սենյակ՝ զուգարան, սկսում էին խփել։ Մի երկու անգամ իջնում էի ներքեւ, հետո արդեն ասեցի՝ «ինչ լինում ա, լինի»: Մի անգամ էլ որոշեցի սենյակից իջնեմ, երբ շատ մոտ խփեցին, սաղ շենքը դղրդաց ու հաստատ գիտեի՝ ներքեւն անհանգստանալու էին: Հետո արդեն ամեն անգամ ասում էի՝ «ես զուգարան եմ գնում, դուք նավսյակի իջեք պադվալ»: Բոլորն արդեն հավատում էին այդ միֆին: 2020թ.-ի ելքն էր շատ ծանր: Էն որ դու տեսնում ես, որ պարտվում ես, բայց՝ չես հավատում: Ոնց ասեմ՝ հույսը, հավատը մի բանի մասին են, տրամաբանությունը՝ ուրիշ: Երկու կողմ կար, որոնք կռվում էին քո մեջ: Տեսնում էիր, որ պարտվում ես, բայց չէիր հավատում դրան: Պատերազմն ու մարդը Ինձ թվում է՝ պատերազմն աղի նման բան է: Ուտելիքն արդեն իսկ համ ունի, իսկ աղն ուղղակի ուժեղացնում է եղածը: Չի փոխում՝ ուղղակի ընդգծում: Մտածում եմ՝ պատերազմի ժամանակ մարդու ներսից դուրս է գալիս այն, ինչ արդեն իսկ կա: Մի հարեւան ունեինք, 2016 թվականին չինովնիկ էր: Սովորական, շարքային, քաղքենի չինովնիկ, որ կոստյումով գնում-գալիս էր գործի: Պատերազմի լուրը որ եղավ, դուրս եկավ դիմացս իրար խառնված, ասում եմ՝ «ի՞նչ կա, ի՞նչ նորություն ունես»: Սա մի հատ կարեւոր, հնդկահավի դիրք բռնեց, սենց կիսացրողական պատասխանեց, իբր՝ «էդ ինֆորմացիան քո համար չի»: Դա այնքան միկրոմիմիկայի մեջ զգացվող էր, որ ուզում ես ասել՝ «ախպեր, քեզ ի՞նչ եղավ»: Աստված ոչ անի պատերազմի ժամանակ տենց մարդ քո կողքը հայտնվի: Բայց տղերք կան, որ խաղաղ ժամանակ սուսուփուս, գլուխը կախ իրենց գործն են միշտ անում: Էքստրեմալ իրավիճակներում էլ շարունակում են նույն ձեւ, ու հասկանում ես՝ ինչքան արժեքավոր են իրանք: Հիշո՞ւմ եք Հարրի Փոթերի Դալգապուփսին։ Դե ինքը մեջների ամենախեղճը, մեջների վախվորածն էր չէ՞, որ ուշքը գնում էր ամեն ստից բանից: Բայց ամենալուրջ պահին, որ Հարրիին իբր սպանել էին, ինքն է վեր կենում, թուրը հանում ու իր վրա վերցնում ամբողջ լուսավոր կողմի պատասխանատվությունը: Այ սենց տղերքն ամենասիրուն բաներից են, որ տեսնում ես պատերազմի ժամանակ: Երբ մարդը երբեք լույս չի ճառագել, մոխրագույն ինչ-որ տեղ է եղել, բայց մեկ էլ տեսնում ես՝ ինչքան լույս կա իր ներսում: Սա ֆանտաստիկ է: «Բլօջիկներ»-ը 2018թ.-ից Բլօջիկները դուրս եկան փողոց, փողոց ընկան (ծիծաղում է): Ես միշտ նկարել եմ: Վեց տարեկանից Իգիթյանի կենտրոն էի գնում նկարչության՝ գրաֆիկայի բաժին: Մինչեւ 38 տարեկան տետրերիս կողքերը, մանր-մունր անձեռոցիկների, սիգարետների վրա էի նկարում ինչ-որ պուճուր բաներ ու դրա համար անունը դնում Բլօջիկներ: 2018թ.-ին ինձ հրավիրեցին Բեռլին՝ սթրիթ-արտ ֆեսթի: Առաջին անգամ այնտեղ մեծ նկարեցի: Երբ նկարում եմ, պուճուրանում եմ, մեջիս երեխան է արթնանում: Բլօջիկներն այն միավորներն են, որը քեզ թույլ են տալիս ներս գնալ, հասնել երեխային, որ այնտեղ է: Սա քո ներսի չփչացող, անտրոհելի, անձեռնմխելի բանն է, որը մարդու հետ է ծննդյան պահից: Անունն ինչ ուզում ես՝ դիր, ես դրել եմ Բլօջիկ: Այդ Բլօջիկներն են, որ թույլ են տալիս մեզ ինքնամաքրվել: Այն պահին, երբ դու իրեն հիշում ես, կարող ես ամենասարսափելի մարդուց նորից մարդ դառնալ: Սա քեզ թույլ է տալիս մաքրվել, հիշել քեզ այնպես, ոնց դու կայիր մինչեւ փչանալը։ Հենց կապը խզվում է ներսիդ երեխայի հետ, վե՛րջ։ Գրի առավ Յանա Շախրամանյանը

Go to News Site